Objawy nerwicy – jak rozpoznać nerwicę

Nerwica (współcześnie klasyfikowana jako zaburzenia lękowe) to grupa zaburzeń psychicznych charakteryzujących się przewlekłym lękiem, silnym poczuciem niepokoju i wpływem na codzienne funkcjonowanie. 

Osoba z nerwicą odczuwa objawy fizyczne i psychiczne, mimo braku obiektywnego zagrożenia. 

Ale zamiast wyraźnego, łatwego do zauważenia objawu, możesz mieć do czynienia z subtelnymi sygnałami, które mogą obejmować zmiany w zachowaniu, emocjach, a nawet w sposobie, w jaki Twoje ciało reaguje na codzienne wyzwania. 

W tym artykule pokażemy Ci, jak rozpoznać, czy masz do czynienia z nerwicą, by wiedzieć, kiedy warto udać się po pomoc.

Więcej o nerwicy

Kluczowe wnioski

• Nerwica, obecnie określana jako zaburzenia lękowe, obejmuje różne formy, takie jak zaburzenie lękowe uogólnione, fobie, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne oraz zaburzenie paniczne.
• Objawy nerwicy dzielą się na somatyczne, poznawcze, emocjonalne i behawioralne.
• Nie ma określonej liczby objawów wymaganych do diagnozy nerwicy; kluczowe jest nasilenie objawów oraz ich wpływ na codzienne funkcjonowanie.
• Objawy nerwicy obejmują m.in. dolegliwości fizyczne (np. bóle głowy, kołatanie serca, napięcie mięśni), natrętne myśli, trudności w koncentracji, chroniczny niepokój, lęk, poczucie zagrożenia, oraz zmiany w zachowaniu takie jak unikanie sytuacji wywołujących lęk, kompulsje i zaburzenia snu, tworząc wzajemnie nasilające się „błędne koło” lęku.
• Do mniej typowych objawów nerwicy należą m.in. zaburzenia widzenia, szumy uszne, uczucie piasku w oczach, bóle mięśniowe, drżenie kończyn, zaburzenia seksualne oraz objawy ze strony układu moczowego.
• Objawy nerwicy mogą być mylone z innymi schorzeniami somatycznymi, takimi jak choroby serca, nadczynność tarczycy, zaburzenia hormonalne czy choroby neurologiczne.

Nerwica, czyli zaburzenia lękowe – co musisz wiedzieć?

Nerwica, określana dziś częściej jako zaburzenia lękowe, to grupa zaburzeń psychicznych, które przejawiają się silnym niepokojem, napięciem, lękiem i stresem.

W przeszłości termin „nerwica” był używany szerzej, aby opisać wszelkiego rodzaju zaburzenia emocjonalne, jednak współczesna psychologia i psychiatria stosują bardziej precyzyjne nazewnictwo. 

Nerwica (zaburzenia lękowe) rozwija się na skutek wielu czynników, które mogą działać indywidualnie lub w kombinacji.

Do głównych przyczyn zalicza się czynniki genetyczne, zaburzenia równowagi neuroprzekaźników w mózgu, przeżyte traumy, chroniczny stres i czynniki związane z osobowością.

Diagnoza zaburzeń lękowych opiera się na szczegółowej rozmowie z psychoterapeutą lub psychiatrą.

Lekarz ocenia historię objawów, ich nasilenie, a także wpływ na codzienne życie pacjenta.

W niektórych przypadkach przeprowadza się dodatkowe testy, takie jak kwestionariusze psychologiczne, aby dokładniej określić rodzaj zaburzenia i jego przyczyny.

Zaburzenia lękowe można skutecznie leczyć.

Choć proces leczenia może być długotrwały, dostępne są różne formy terapii, które pomagają pacjentom radzić sobie z objawami.

W leczeniu nerwicy najczęściej stosuje się psychoterapię, leki i sposoby samopomocy, takie jak relaksacja.

Jakie są rodzaje nerwic?

Zaburzenia lękowe są najczęstszą chorobą psychiczną na świecie.

W 2019 roku odnotowano 301,39 mln przypadków.

Od 1990 roku liczba takich przypadków zwiększyła się o ok. 50% (Yang i in. 2021).

Poniżej przedstawiamy najczęściej występujące rodzaje nerwicy, z którymi możesz się spotkać w literaturze naukowej i klinicznej:

Zaburzenie lękowe uogólnione (nerwica lękowa)

To jeden z najczęściej diagnozowanych typów nerwicy.

Charakteryzuje się przewlekłym, nadmiernym lękiem i martwieniem się o różne aspekty życia, często niezwiązane z konkretnym czynnikiem wywołującym.

Osoby z tym zaburzeniem mogą doświadczać:

• stałego poczucia napięcia i obaw,
• trudności z koncentracją,
• dolegliwości somatycznych (np. kołatanie serca, napięcie mięśniowe, problemy ze snem).

Zaburzenia paniczne (nerwica paniczna)

Ten rodzaj nerwicy objawia się nagłymi, intensywnymi epizodami lęku zwanymi atakami paniki, które pojawiają się bez wyraźnej przyczyny.

Podczas ataku może występować:

• przyspieszone tętno,
• duszność lub uczucie braku powietrza,
• silny strach przed utratą kontroli lub śmiercią.

Po atakach często pojawia się lęk przed kolejnym epizodem, co może prowadzić do unikania sytuacji uważanych za „potencjalnie niebezpieczne”.

Fobie

Fobie to rodzaj nerwicy polegający na irracjonalnym i nasilonym lęku przed określonymi sytuacjami lub obiektami, który często prowadzi do unikania tych sytuacji:

• Fobia społeczna – to silny lęk przed oceną innych, np. lęk przed przemawianiem, byciem w towarzystwie, uczestniczeniem w spotkaniach.
• Fobie specyficzne – lęk przed konkretnymi bodźcami, np. wysokościami, zwierzętami, lataniem samolotem, zamkniętymi przestrzeniami.

Choć fobie są różne, ich wspólnym elementem jest intensywny lęk w sytuacjach, które obiektywnie nie są niebezpieczne.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD)

Choć dziś oficjalnie klasyfikowane jako odrębne zaburzenie w DSM-5, nerwica natręctw jest wciąż często opisywana w kontekście nerwic.

Charakteryzuje się:

• obsesyjnymi myślami (natrętne, niechciane, powracające) oraz
• kompulsjami (przymusowym wykonywaniem rytuałów lub czynności, aby zmniejszyć lęk).

Zaburzenia stresu pourazowego (PTSD) i adaptacyjne

Są to formy reakcji na ciężkie doświadczenia:

• PTSD pojawia się po traumatycznych zdarzeniach i obejmuje m.in. flashbacki, nadmierną czujność i unikanie przypominających sytuacji.
• Zaburzenia adaptacyjne to nadmierna reakcja na stresujące wydarzenie życiowe, która przekracza zwykłe sposoby reagowania.

Inne

W starszych podręcznikach psychologicznych wyróżniano też takie formy nerwic jak:

• nerwica hipochondryczna – przewlekła obawa o zdrowie,
• nerwica histeryczna – nasilone objawy emocjonalne i somatyczne,
• nerwica depresyjna – z dominującym obniżonym nastrojem.

Choć te terminy są mniej używane we współczesnej diagnostyce, pomagają zrozumieć różnorodność objawów i doświadczeń związanych z zaburzeniami lękowymi.

Jakie są przyczyny występowania nerwic?

Nerwica nie ma jednej przyczyny, jej rozwój jest zwykle wieloczynnikowy, co oznacza, że na jej powstanie wpływa połączenie czynników biologicznych, psychologicznych i środowiskowych.

Predyspozycje genetyczne i biologiczne

Badania wskazują, że skłonność do zaburzeń lękowych może być dziedziczna, ale dziedziczymy nie tyle chorobę, co podatność na silną reakcję stresową.

Genetyka odpowiada za około 31,6% ryzyka wystąpienia ogólnych zaburzeń lękowych.

Dzieci rodziców z zaburzeniem lękowym mają od 2,1 do 2,6 raza wyższe szanse na zachorowanie (Gottschalk, Domschke 2017).

Dodatkowo nierównowaga neuroprzekaźników w mózgu, takich jak serotonina czy GABA, może wpływać na to, jak organizm reguluje lęk i napięcie.

Nieprawidłowe funkcjonowanie struktur mózgowych zaangażowanych w przetwarzanie emocji (np. ciała migdałowatego) również wiąże się z większym ryzykiem zaburzeń lękowych.

Niektóre choroby somatyczne lub zaburzenia hormonalne – takie jak nadczynność tarczycy – mogą z kolei nasilać objawy lękowe lub imitować nerwicę poprzez zmiany w organizmie.

Doświadczenia życiowe i przewlekły stres

Silne lub długotrwałe doświadczenia stresowe są jednym z najczęstszych czynników wyzwalających nerwicę.

Mogą to być:

• wydarzenia traumatyczne (np. wypadek, strata bliskiej osoby)
• przewlekły stres w pracy lub życiu osobistym
• doświadczenia z dzieciństwa, które wpłynęły na poczucie bezpieczeństwa i radzenia sobie z emocjami.

Czynniki psychologiczne i osobowościowe

Niektóre cechy osobowości zwiększają ryzyko pojawienia się nerwicy.

W szczególności:

• wysoka wrażliwość emocjonalna
• skłonność do perfekcjonizmu
• tendencja do nadmiernej kontroli
• niska odporność na stres
• trudności w regulowaniu emocji.

Takie cechy mogą powodować, że codzienne sytuacje stresowe są doświadczane jako silniej zagrażające lub trudniejsze do przetworzenia, co z czasem sprzyja rozwojowi zaburzeń lękowych.

Czynniki środowiskowe i społeczne

Środowisko, w którym dorastamy i żyjemy, także odgrywa istotną rolę.

Obejmuje to m.in.:

• styl wychowania, w tym brak bezpiecznej więzi emocjonalnej w dzieciństwie
• chroniczne napięcia w rodzinie lub w relacjach interpersonalnych
• presję społeczną i oczekiwania (np. zawodowe, edukacyjne)
• doświadczenia przemocy psychicznej lub fizycznej.

Takie czynniki mogą stanowić „wyzwalacze” lęku u osób, które mają biologiczne lub psychologiczne predyspozycje.

Inne czynniki ryzyka

Istnieją także inne elementy, które mogą przyczyniać się do powstawania problemów lękowych, w tym:

• współistniejące zaburzenia psychiczne (np. depresja),
• nadużywanie substancji psychoaktywnych,
• sytuacje zdrowotne, które obciążają organizm (np. przewlekła choroba). 

Rodzaje objawów nerwicy – jakie sygnały wysyła ciało i psychika przy lęku?

Opisując objawy nerwicy (czy też inaczej: objawy zaburzeń lękowych) należy zwrócić uwagę, że objawy te obejmują różne sfery:

• somatyczne (reakcje ciała),

• poznawcze (dotyczących funkcjonowania umysłu),

• emocjonalne

• behawioralne (dotyczące zachowania)

Wiele objawów niepokoju… powoduje dalszy niepokój.

Mówi się nawet o „błędnym kole” zaburzeń lękowych: gdy pojawi się lęk, doświadczasz przerażających objawów fizycznych.

To z kolei jest przyczyną panicznych myśli, które nasilają objawy ze strony ciała.

Po jakimś czasie zaczynasz się bać nie tylko samej sytuacji, która jest źródłem problemu, ale także swojej reakcji na nią.

Sprawdź czy masz nerwicę

Objawy somatyczne nerwicy – jak ciało reaguje na zaburzenia lękowe

Objawy somatyczne, czyli fizyczne oznaki lęku, mogą być różnorodne, zaskakujące i często wywołują u osoby cierpiącej poczucie niepokoju.

Wiele z nich jest tak intensywnych, że łatwo je pomylić z innymi problemami zdrowotnymi, co może utrudnić diagnozę i rozpoczęcie prawidłowego leczenia.

Problemy z oddychaniem

Zaburzenia lękowe często prowadzą do uczucia duszności i trudności w oddychaniu.

Może to być wynikiem zwiększonego napięcia ciała, które powoduje, że oddychanie staje się płytkie i szybkie.

Osoba zmagająca się z tym objawem może odczuwać, jakby nie mogła złapać oddechu, co potęguje lęk.

Wśród problemów związanych z oddychaniem szczególne miejsce zajmuje hiperwentylacja, która polega na tym, że bardzo szybkie i pogłębione oddychanie, spowodowane nerwicą, gwałtownie zwiększa się w organizmie ilość tlenu.

Zaburzona zostaje równowaga między tlenem, a dwutlenkiem węgla.

Co zaskakujące, tak dotleniony organizm nie czuje się wtedy lepiej, a wręcz przeciwnie.

Krew przepływa wolniej.

Próby uspokojenia się i nabrania kilku głębokich oddechów tylko pogarszają sprawę.

W efekcie hiperwentylacja powoduje ochłodzenie ciała, mrowienie skóry, drżenia rąk, może nawet być przyczyną zawrotów głowy czy omdlenia.

Jest także przyczyną przyspieszonego bicia serca i bólu w klatce piersiowej.

Najczęściej jest też przyczyną dalszego nasilania się lęku.

Zwiększone ciśnienie krwi i przyspieszone bicie serca

W odpowiedzi na stres organizm uruchamia mechanizmy obronne, w tym przyspieszenie akcji serca i wzrost ciśnienia krwi.

Objawy takie jak palpitacje serca (szybkie, nieregularne bicie serca) czy kołatanie mogą być bardzo niepokojące i wywoływać uczucie paniki.

Ucisk i ból w klatce piersiowej

Poczucie ciężaru lub bólu w klatce piersiowej jest jednym z najbardziej niepokojących objawów nerwicy.

Bywa mylone z objawami zawału serca, ponieważ jest intensywne i powoduje duży dyskomfort.

Zawroty i bóle głowy

Zawroty głowy, a także napięciowe bóle głowy, są częstym objawem neurologicznym nerwicy.

Może to wynikać ze stresu, napięcia mięśniowego lub problemów z oddychaniem, które wpływają na ukrwienie mózgu.

Zawroty głowy przy nerwicy wyglądają różnie u różnych pacjentów, ale “dziwne uczucie w głowie” przy nerwicy lękowej najczęściej obejmuje:

• odczucie wirowania otoczenia
• poczucie kołysania 
• uczucie odrealnienia i oszołomienia („jak w filmie albo grze komputerowej”)
• wrażenie oderwania od ciała
• nudności i osłabienie
• mroczki/gwiazdki przed oczami. 

Niewyraźna, bełkotliwa mowa

W wyniku lęku i stresu, niektóre osoby mogą mieć trudności z wyraźnym mówieniem, co może przejawiać się w postaci bełkotliwej mowy.

Drętwienie i pieczenie skóry

Zaburzenia lękowe mogą powodować uczucie drętwienia lub pieczenia w różnych częściach ciała, szczególnie w dłoniach, stopach, czy na twarzy.

Często towarzyszy temu uczucie, jakby skóra była „nie w swoim miejscu”.

Uczucie chłodu i zimne ręce i nogi

Pod wpływem lęku organizm kieruje krew z obwodowych części ciała do najważniejszych narządów, co prowadzi do uczucia chłodzenia w dłoniach, stopach i innych kończynach.

Zimne ręce i nogi są powszechnym objawem nerwicy.

Odczuwane fale gorąca i rumienienie się

Nerwica może również objawiać się w postaci nagłych fal gorąca, które przepływają przez ciało.

Często towarzyszy temu rumienienie się twarzy, szyi czy dekoltu.

Czerwone plamki na skórze

W wyniku podwyższonego poziomu stresu i lęku mogą pojawić się czerwone plamki na skórze, szczególnie w okolicach szyi czy twarzy.

Są one efektem rozluźnienia naczyń krwionośnych w odpowiedzi na silne emocje.

Zaburzone odczucia sensoryczne

Osoby cierpiące na nerwicę mogą odczuwać wzmożoną wrażliwość na dotyk, dźwięki, światło, a także smaki i zapachy.

Trądzik i wzmożone pocenie się

W wyniku stresu, organizm zaczyna produkować więcej hormonów, które stymulują gruczoły łojowe i potowe.

Skutkiem mogą być wypryski na skórze (trądzik) oraz nadmierne pocenie się, zwłaszcza w sytuacjach stresowych.

Szum w uszach i halucynacje słuchowe

Chroniczny stres i lęk mogą prowadzić do tzw. szumów usznych, czyli odczuwania dźwięków, których nie ma w rzeczywistości.

W rzadkich przypadkach, osoby z nerwicą mogą doświadczyć również halucynacji słuchowych, co może być wynikiem skrajnego zmęczenia psychicznego.

Zaburzenia widzenia

Niepokój związany z nerwicą może objawiać się również zaburzeniami wzroku, takimi jak rozmycie obrazu, rozbłyski światła, a także widzenie podwójne.

Często takie objawy są związane z napięciem mięśniowym w obrębie oczu.

Ból i dyskomfort oczu

Ból oczu, suchość, pieczenie czy uczucie piasku w oczach to objawy, które mogą wystąpić podczas nerwicy.

Są one wynikiem napięcia ciała i zmiany w produkcji łez, które mają na celu nawilżenie gałki ocznej.

Zaburzenia układu pokarmowego

Wielu osobom z nerwicą towarzyszą problemy żołądkowe – nudności, wzdęcia, ból brzucha, a także trudności w trawieniu.

Przewlekły stres wpływa na funkcjonowanie układu pokarmowego, co prowadzi do tego typu dolegliwości.

Ból i napięcie mięśniowe

Zaburzenia lękowe mogą powodować chroniczne napięcie mięśniowe, prowadzące do bólu w różnych częściach ciała – zazwyczaj w plecach, szyi, ramionach. 

Drżenie kończyn

Nerwica może powodować drżenie rąk, nóg czy innych części ciała.

Zjawisko to jest wynikiem napięcia nerwowego i nadmiernej aktywności układu nerwowego w odpowiedzi na stres.

Zaburzenia seksualne i układu moczowego

Zaburzenia lękowe mogą wpływać na libido, powodując spadek zainteresowania seksem, a także na funkcjonowanie układu moczowego.

Osoby z nerwicą mogą doświadczać częstych potrzeb oddawania moczu, bólu a także trudności w osiąganiu satysfakcji seksualnej.

Objawy poznawcze nerwicy – jak umysł reaguje na zaburzenia lękowe

Objawy somatyczne nerwicy, choć najbardziej uciążliwe i budzące lęk o stan zdrowia, nie są jedynymi w zaburzeniach lękowych.

Równie istotne są objawy nerwicy dotyczące funkcji poznawczych, czyli działania umysłu.

Natrętne myśli
Powtarzające się, niechciane myśli, które trudno zignorować.

Często dotyczą obaw o zdrowie, bezpieczeństwo bliskich lub innych katastroficznych scenariuszy.

Problemy z koncentracją
Trudność w skupieniu uwagi na zadaniach czy rozmowach.

Uczucie rozkojarzenia lub odrealnienia, jakby umysł był „gdzie indziej”.

Ciągłe zamartwianie się
Nieustanne myślenie o potencjalnych problemach i najgorszych możliwych sytuacjach, nawet jeśli są mało prawdopodobne.

Perfekcjonizm 

Osoby z tym problemem mogą dążyć do osiągnięcia nierealistycznie wysokich standardów i surowo oceniać każdy, nawet najmniejszy błąd, co prowadzi do ogromnego napięcia psychicznego i wyczerpania.

Niechęć do podejmowania decyzji

Nadmierne analizowanie każdej opcji i obawa przed podjęciem złego wyboru mogą sprawić, że osoba z nerwicą będzie unikała odpowiedzialności za swoje decyzje lub przeciągała je w nieskończoność.

Negatywne myślenie
Skłonność do widzenia wszystkiego w czarnych barwach, zakładanie, że nic się nie uda, a sytuacje zawsze zakończą się porażką.

Wrażenie odrealnienia (derealizacja i depersonalizacja)
Poczucie, że otoczenie jest nierealne, odległe, lub że samemu jest się jakby „poza swoim ciałem”.

Nadmierna czujność
Stałe wypatrywanie potencjalnych zagrożeń, nawet w sytuacjach, które nie stanowią realnego niebezpieczeństwa.

Problemy z pamięcią
Zapominanie drobnych rzeczy lub trudności w przypominaniu sobie wydarzeń z niedawnej przeszłości, co wynika z przeciążenia umysłowego.

Zniekształcenia poznawcze
Postrzeganie rzeczywistości w sposób przesadnie negatywny, np. myślenie w kategoriach „wszystko albo nic”, wyolbrzymianie problemów czy przypisywanie sobie winy za sytuacje, na które nie miało się wpływu.

Objawy emocjonalne nerwicy

Emocjonalne objawy nerwicy wpływają na to, jak przeżywamy codzienne sytuacje, jak reagujemy na wyzwania i jak postrzegamy siebie oraz innych.

Są one często nieoczywiste i mylone z chwilowym obniżeniem nastroju, zmęczeniem czy zwykłym stresem.

W rzeczywistości jednak mają głęboki wpływ na jakość życia i relacje z otoczeniem.

Ciągłe uczucie niepokoju

Osoba zmagająca się z nerwicą często doświadcza napięcia, jakby coś złego miało się wydarzyć, choć nie potrafi wskazać konkretnej przyczyny.

Ten stan niepokoju nie mija nawet wtedy, gdy wszystko wydaje się być w porządku.

Drażliwość i łatwe wyprowadzanie z równowagi

Drobne trudności, codzienne obowiązki czy zachowania innych osób mogą budzić nadmierną irytację.

Nerwica sprawia, że emocje są „na wierzchu”, a ich intensywność wydaje się nieproporcjonalna do sytuacji.

Uczucie przytłoczenia

Sprawia, że nawet najmniejsze zadania wydają się ogromnym wyzwaniem.

Osoba z nerwicą może czuć, że brakuje jej siły, by stawić czoła codzienności, co prowadzi do poczucia bezradności i rezygnacji.

Nadmierna wrażliwość emocjonalna 

Osoba z nerwicą reaguje bardzo silnie na sytuacje, które dla innych mogą wydawać się błahe.

Może to być wzruszenie, złość, smutek czy wstyd, które pojawiają się nagle i trudno je opanować.

Poczucie winy i nadmierna samokrytyka 

Osoby zmagające się z nerwicą mają tendencję do obwiniania się za rzeczy, na które często nie miały wpływu.

Często towarzyszy im przekonanie, że są niewystarczająco dobre, co jeszcze bardziej obniża ich samoocenę.

Wahania nastroju

Osoba z nerwicą może przechodzić od euforii do przygnębienia w ciągu krótkiego czasu, bez wyraźnej przyczyny.

Te nagłe zmiany emocji są dla niej trudne do zrozumienia i akceptacji.

Lęk przed utratą kontroli nad swoimi emocjami

To uczucie sprawia, że osoby z nerwicą często unikają trudnych sytuacji, bo obawiają się, że nie poradzą sobie z ich intensywnością.

Poczucie osamotnienia

Osoba z nerwicą może czuć, że nikt nie rozumie, przez co przechodzi, co prowadzi do wycofywania się z relacji i unikania kontaktów z innymi ludźmi.

Objawy behawioralne nerwicy – jak zachowuje się osoba z nerwicą

Objawy behawioralne to zewnętrzne reakcje na wewnętrzne napięcie i lęk, które często stają się nawykiem i dodatkowym źródłem stresu. 

Każde z tych zachowań to próba radzenia sobie z lękiem, ale paradoksalnie mogą one utrwalać problem i zwiększać jego nasilenie.

Zrozumienie i akceptacja tych objawów to pierwszy krok do poszukiwania skutecznych sposobów radzenia sobie z nerwicą.

Unikanie sytuacji wywołujących lęk

Osoby z nerwicą mogą rezygnować z miejsc, ludzi czy czynności, które budzą w nich niepokój, nawet jeśli te sytuacje nie są obiektywnie niebezpieczne.

Takie unikanie prowadzi do ograniczenia swobody i pogłębiania izolacji.

Kompulsywne sprawdzanie i kontrolowanie 

Może to obejmować obsesyjne upewnianie się, czy drzwi są zamknięte, piekarnik wyłączony lub czy dana czynność została wykonana perfekcyjnie.

Te rytuały, zamiast łagodzić lęk, często go utrwalają.

Niepokój ruchowy 

Objawia się nerwowymi gestami, takimi jak poruszanie nogami, bawienie się włosami, drapanie się czy kręcenie przedmiotami w rękach.

To pozornie niewinne zachowania pomagają chwilowo rozładować napięcie, ale mogą być męczące zarówno dla osoby z nerwicą, jak i dla jej otoczenia.

Tiki nerwowe

Mogą przyjmować formę niekontrolowanych ruchów mięśni twarzy, mrugania, drgania warg czy innych powtarzalnych gestów.

Są one często nasilane przez stres i stanowią dla osoby dotkniętej nerwicą dodatkowe źródło dyskomfortu.

Obgryzanie paznokci lub skórek

Choć wydaje się drobne, z czasem może prowadzić do uszkodzeń skóry i bólu, a także być powodem zawstydzenia w kontaktach społecznych.

Wycofanie się z codziennych aktywności

Takich jak spotkania z przyjaciółmi, hobby czy inne formy spędzania czasu, to częsty efekt ciągłego napięcia i obniżonego nastroju.

Taki sposób działania prowadzi do osamotnienia i jeszcze większego skupienia na swoich lękach.

Sięganie po używki, takie jak alkohol, papierosy czy leki uspokajające

Może być próbą chwilowego złagodzenia napięcia.

Niestety, takie zachowania często prowadzą do uzależnienia i pogłębiają problemy emocjonalne i zdrowotne.

Współwystępowanie nerwicy z depresją

Zaburzenia lękowe często współwystępują z depresją, tworząc złożony obraz kliniczny, który może stanowić wyzwanie zarówno dla pacjentów, jak i terapeutów.

Dlatego ważne jest, aby zwrócić się o pomoc, jeśli zauważysz objawy obu tych stanów.

Współwystępowanie zaburzeń lękowych i depresji może wymagać zintegrowanego podejścia terapeutycznego, obejmującego zarówno psychoterapię, jak i leczenie farmakologiczne.

Rozpoznanie i leczenie obu tych stanów jest kluczowe dla poprawy samopoczucia i funkcjonowania w życiu codziennym.

Test na depresję

Atak serca, czy nerwica?

U osób z zaburzeniami lękowymi stan zdrowia jest przyczyną dodatkowych zmartwień.

Najgorsza jest jednak obawa, że masz problem z sercem.

Od najmłodszych lat uczymy się, że ucisk i ból w klatce piersiowej to oznaka zawału serca, a objawy lękowe świetnie go naśladują.

Jeżeli lekarz wykluczy rzeczywiste problemy z sercem, wtedy następujące objawy mogą być objawami nerwicy:

• zwiększone ciśnienie krwi,
• przyspieszone bicie serca,
• uczucie, że serce bije bardzo mocno, głośno i czasem nierówno – kołatanie serca, palpitacje,
• uczucie jakby serce miało wyskoczyć z piersi,
• ucisk i ból w klatce piersiowej,

Ich przyczyną jest wyrzut do krwi hormonu walki i ucieczki, czyli adrenaliny.

Powoduje ona przyspieszoną pracę serca, a wraz z nią wszelkie tego konsekwencje.

Z kolei przyspieszony oddech może być przyczyną hiperwentylacji, co wzmaga uczucie ucisku.

Nerwica i choroby serca objawiają się bardzo podobnie.

Co więcej, czasami choroba serca powstaje wskutek długotrwałych reakcji stresowych.

Badanie Roest i in. wykazało, że u pacjentów ze stwierdzonymi stanami lękowymi ryzyko chorób serca wzrasta o 26% niezależnie od wieku.

Nerwica serca jest odmianą nerwicy lękowej, wegetatywnej, czyli takiej, w której dolegliwości somatyczne mają podłoże psychiczne.

Dolegliwościom związanym z sercem, towarzyszą z reguły silny niepokój i lęk połączony z obawą o własne życie.

W skrajnych przypadkach choremu może towarzyszyć silne przekonanie, że właśnie przeżywa zawał lub umiera.

Najczęściej prowokuje to wizytę w gabinecie lekarskim, badania jednak nie wykazują żadnych nieprawidłowości, mimo iż dolegliwości nie ustępują. 

Jak odróżnić nerwicę od choroby serca? 

Diagnozę nerwicy serca należy zacząć od przeprowadzenia podstawowych badań laboratoryjnych oraz EKG.

Czasami za objawy takie jak nierówne bicie serca czy drżenie mięśni może odpowiadać niedobór elektrolitów, które powinna wykazać morfologia.

Zaburzeniom lękowym może towarzyszyć też podwyższony poziom kortyzolu we krwi.

To tzw. hormon stresu, który wpływa m.in. na to, jak łatwo zasypiasz, jak łatwo jest Ci się skupić, czy czujesz się wypoczęty, oraz w jakim nastroju jesteś.

Z kolei analiza markerów sercowych takich jak: troponina, d-dimery lub NT pro-BNP pozwala określić, czy doszło do zawału serca, określić ryzyko wystąpienia go w przyszłości, sprawdzają też kondycję układu krzepnięcia – są to zatem badania pomagające wykryć choroby serca. 

Chory ze zdiagnozowaną nerwicą serca powinien przede wszystkim dążyć do zmiany swoich codziennych nawyków.

Wskazane jest ograniczenie do minimum sytuacji stresowych, a jeśli nie jest do możliwe, znalezienie sposobu, w jaki organizm sam mógłby regulować poziom napięcia.

Pomocna jest odpowiednia dieta, regularna aktywność fizyczna z zachowaniem umiarkowanego tempa, praktyka technik relaksacyjnych.

W razie konieczności wprowadza się farmakoterapię, która przynosi najlepsze efekty w połączeniu z psychoterapią.

Pamiętaj: im bardziej koncentrujesz się na tym, jak Twoje serce pracuje, tym jego praca wydaje się być bardziej wysilona, nierówna.

To budzi przerażenie, a na to reakcją organizmu jest jeszcze więcej adrenaliny.

W takim układzie sprzężenia zwrotnego trudno się uspokoić i zapanować nad oddechem oraz panicznymi myślami.

Najlepsze sposoby na nerwicę

Z czym można pomylić nerwicę?

60% osób z zaburzeniem lękowym ma co najmniej jedną dodatkową diagnozę lękową lub depresyjną (Goldstein-Piekarski i in. 2016).

Najsilniejsze korelacje występują między: fobią społeczną a depresją (20,3%), depresją a fobią specyficzną (18,6%) oraz depresją a zaburzeniem lękowym uogólnionym (18,3%).

Poznaj najczęstsze sytuacje, w których objawy nerwicy mogą być podobne do innych stanów:

1. Depresja – Nerwica i depresja często współwystępują, ale nie są tym samym. Objawy takie jak obniżony nastrój, brak energii czy trudności w koncentracji mogą być mylone z depresją. Jednak w nerwicy dominującym objawem jest lęk, a w depresji – trwałe uczucie smutku i beznadziei.
2. Choroby serca – Objawy somatyczne nerwicy, takie jak kołatanie serca, ból w klatce piersiowej czy duszności, mogą przypominać zawał serca lub inne schorzenia kardiologiczne. Dlatego ważne jest, aby w przypadku takich objawów przeprowadzić dokładne badania, aby wykluczyć problemy organiczne.
3. Problemy z układem pokarmowym – Nudności, wzdęcia, biegunki lub bóle brzucha związane z nerwicą mogą być mylone z chorobami żołądka i jelit, takimi jak zespół jelita drażliwego (IBS) lub wrzody.
4. Choroby neurologiczne – Zawroty głowy, drżenie rąk, szum w uszach czy zaburzenia widzenia mogą sugerować schorzenia neurologiczne, np. stwardnienie rozsiane czy padaczkę. Objawy te w nerwicy mają jednak podłoże psychiczne.
5. Zaburzenia hormonalne – Choroby tarczycy, zwłaszcza nadczynność, mogą powodować objawy przypominające nerwicę, takie jak przyspieszone tętno, nerwowość czy nadmierne pocenie się.
6. Zaburzenia psychiczne – Nerwicę można pomylić z innymi zaburzeniami psychicznymi, np. zaburzeniami osobowości, zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi (OCD) czy zaburzeniami psychosomatycznymi.
7. Uzależnienia lub ich skutki – Objawy nerwicy mogą przypominać efekty odstawienia alkoholu, nikotyny lub innych substancji psychoaktywnych.

Rozpoznanie nerwicy wymaga dokładnej diagnozy przeprowadzonej przez specjalistę, który na podstawie wywiadu, obserwacji i ewentualnych badań wykluczy inne możliwe przyczyny objawów.

Czy przy nerwicy się płacze?

Tak, płacz może być jednym z objawów nerwicy, choć nie jest on typowy dla każdego przypadku.

Osoby zmagające się z zaburzeniami lękowymi mogą doświadczać intensywnych emocji, które często trudno im kontrolować.

Ile objawów trzeba mieć, żeby zdiagnozować nerwicę?

Diagnoza nerwicy (zaburzeń lękowych) nie opiera się na sztywnej liczbie objawów, które muszą wystąpić, lecz na analizie ich charakteru, intensywności, czasu trwania oraz wpływu na codzienne funkcjonowanie.

Różne rodzaje zaburzeń lękowych mają różne kombinacje objawów, co oznacza, że liczba i rodzaj symptomów mogą się różnić w zależności od konkretnego rodzaju zaburzenia.

Ogólne kryteria diagnostyczne

Aby zdiagnozować nerwicę, specjalista (np. psycholog lub psychiatra) zazwyczaj kieruje się kryteriami zawartymi w klasyfikacjach medycznych, takich jak DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) lub ICD-11 (International Classification of Diseases).

Kluczowe elementy diagnozy obejmują:

• Obecność określonych objawów – zarówno somatycznych, jak i emocjonalnych, poznawczych czy behawioralnych.
• Czas trwania objawów – zazwyczaj muszą one utrzymywać się przez co najmniej kilka tygodni (np. 6 miesięcy w przypadku zespołu lęku uogólnionego).
• Wpływ na życie codzienne – objawy muszą znacząco utrudniać funkcjonowanie, np. w pracy, szkole czy relacjach społecznych.
• Subiektywne odczucie cierpienia – osoba musi odczuwać, że objawy negatywnie wpływają na jej życie.
• Wykluczenie innych przyczyn – np. chorób somatycznych, które mogą wywoływać podobne objawy.
• Ocena specjalisty – diagnoza zawsze powinna być stawiana przez wykwalifikowanego psychologa lub psychiatrę na podstawie szczegółowego wywiadu.

Jeśli podejrzewasz u siebie lub bliskiej osoby objawy nerwicy, warto skonsultować się z fachowcem, aby otrzymać właściwą pomoc i wsparcie.

Jakie są najdziwniejsze objawy nerwicy lękowej?

Nasze doświadczenie prowadzenia psychoterapii z tysiącami pacjentów z nerwicą, wskazuje, że pacjenci jako najdziwniejsze objawy nerwicy lękowej wskazują:

• problemy z poruszaniem się i zaburzenia równowagi
• zaburzenia smaku i węchu
• ból oczu
• odczuwanie zimna rąk i stóp.

Dzieje się tak, ponieważ objawy te nie są przez pacjentów kojarzone z obszarem psychiki człowieka i dotyczą sfery fizycznej.

Jak wyleczyć się z nerwicy?

Nerwicę można skutecznie leczyć: ważne jest przy tym wczesne rozpoznanie objawów, odpowiednia diagnoza oraz kompleksowe podejście terapeutyczne.

Psychoterapia

Najskuteczniejszą formą leczenia nerwicy jest psychoterapia, szczególnie terapia poznawczo-behawioralna (CBT).

Dzięki niej pacjent uczy się:

• rozpoznawać i zmieniać myśli wywołujące lęk
• kontrolować reakcje emocjonalne
• stosować techniki radzenia sobie w sytuacjach stresowych.

Inne metody terapeutyczne, które mogą być stosowane w zależności od rodzaju nerwicy i potrzeb pacjenta, to m.in.:

• terapia psychodynamiczna
• terapia interpersonalna
• terapia ekspozycyjna (szczególnie przy fobiach).

Psychoterapia pozwala trwale zmniejszyć objawy lękowe, poprawić codzienne funkcjonowanie i zmniejszyć ryzyko nawrotów.

Farmakoterapia

W niektórych przypadkach psychiatra może zalecić leki przeciwlękowe lub antydepresyjne, szczególnie gdy:

• objawy są nasilone i utrudniają codzienne funkcjonowanie
• samodzielne metody radzenia sobie nie przynoszą efektów
• występują zaburzenia snu lub poważne objawy somatyczne.

Do najczęściej stosowanych leków należą:

• SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny),
• SNRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny),
• leki uspokajające (benzodiazepiny) – stosowane krótkoterminowo.

Farmakoterapia często jest łączona z psychoterapią, co daje najlepsze efekty leczenia.

Samopomoc i techniki relaksacyjne

Stosowanie przez Ciebie codziennych praktyk wspierających zdrowie psychiczne może znacznie zmniejszyć objawy nerwicy:

• Techniki oddechowe i relaksacyjne – np. głębokie oddychanie, progresywna relaksacja mięśni, medytacja, mindfulness,
• Regularna aktywność fizyczna – jogging, joga, pływanie, spacery,
• Zdrowy styl życia – odpowiednia ilość snu, unikanie używek, zdrowa dieta, ograniczenie kofeiny i alkoholu,
• Wsparcie społeczne – rozmowa z bliskimi, grupy wsparcia, terapia grupowa.

Takie działania nie zastępują profesjonalnego leczenia, ale wzmacniają jego efekty i pomagają w codziennym radzeniu sobie z lękiem.

Umów się na psychoterapię

 

FAQ

Jakie objawy przy nerwicy najczęściej pojawiają się jako pierwsze?

• stałe napięcie i uczucie niepokoju
• problemy ze snem i częste budzenie w nocy
• nadmierna drażliwość lub wybuchy emocji
• bóle głowy, mięśni lub brzucha bez wyraźnej przyczyny fizycznej.

Jakie są skutki nieleczenia nerwicy?

Nieleczenie nerwicy może prowadzić do pogłębiania objawów, takich jak:

• przewlekły stres i wyczerpanie emocjonalne
• problemy zdrowotne, np. podwyższone ciśnienie, bóle serca, zaburzenia trawienia
• trudności w pracy, relacjach i codziennym funkcjonowaniu.

Czy przy nerwicy wzrasta ciśnienie?

Nerwica może prowadzić do chwilowego wzrostu ciśnienia krwi. Dzieje się tak, ponieważ stres i napięcie emocjonalne aktywują układ współczulny, powodując szybsze bicie serca i zwiększenie ciśnienia.

Czy jestem w stanie samodzielnie wyleczyć się z nerwicy?

Samodzielne działania często nie wystarczają, szczególnie przy nasilonych objawach.

Profesjonalna terapia daje narzędzia do trwałej zmiany, pomaga zrozumieć źródła problemu i uczy skutecznych strategii radzenia sobie w codziennym życiu.

Czego nie powinno się robić przy nerwicy?

Niektóre zachowania mogą pogłębiać objawy nerwicy:

• unikanie sytuacji wywołujących stres zamiast stopniowej konfrontacji
• nadmierne sięganie po używki, alkohol czy leki bez konsultacji
• tłumienie emocji i izolowanie się od bliskich
• bagatelizowanie objawów i odkładanie terapii.

Czy przy nerwicy można mieć nawrót?

Tak, nerwica może nawracać, szczególnie w sytuacjach dużego stresu lub przy zaniedbaniu  zdrowia psychicznego.

Jak mogę rozpoznać nerwicę u bliskiej osoby?

Zwróć uwagę na:

• ciągły niepokój i lęk
• nagłe zmiany nastroju, drażliwość, wycofanie
• problemy ze snem i koncentracją
• objawy fizyczne bez wyraźnej przyczyny, np. bóle brzucha czy głowy.

 

Źródła

• Celano, C. M., Daunis, D. J., Lokko, H. N., Campbell, K. A., & Huffman, J. C. (2016). Anxiety Disorders and Cardiovascular Disease. Current psychiatry reports, 18(11), 101. https://doi.org/10.1007/s11920-016-0739-5
• Gottschalk MG, Domschke K. Genetics of generalized anxiety disorder and related traits. Dialogues Clin Neurosci. 2017 Jun;19(2):159-168.
• Goldstein-Piekarski AN, Williams LM, Humphreys K. A trans-diagnostic review of anxiety disorder comorbidity and the impact of multiple exclusion criteria on studying clinical outcomes in anxiety disorders. Transl Psychiatry. 2016 Jun 28;6(6):e847.
• Muhammad, F., & Al-Ahmadi, S. (2022). Human state anxiety classification framework using EEG signals in response to exposure therapy. PloS one, 17(3), e0265679. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0265679
• Roest, A. M., Martens, E. J., de Jonge, P., & Denollet, J. (2010). Anxiety and risk of incident coronary heart disease: a meta-analysis. Journal of the American College of Cardiology, 56(1), 38–46. https://doi.org/10.1016/j.jacc.2010.03.034
• Citkowska-Kisielewska, A., Rutkowski, K., Sobański, J., Dembińska, E., & Mielimąka, M. (2019). Objawy lękowe w zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym i w zaburzeniu lękowym uogólnionym.
• Yang X, Fang Y, Chen H, Zhang T, Yin X, Man J, Yang L, Lu M. Global, regional and national burden of anxiety disorders from 1990 to 2019: results from the Global Burden of Disease Study 2019. Epidemiol Psychiatr Sci. 2021 May 6;30:e36.