Depresja u nastolatków jest zaburzeniem psychicznym, które wpływa na emocje, sposób myślenia, zachowanie i codzienne funkcjonowanie młodego człowieka.
Depresja nie jest naturalnym elementem dojrzewania ani „trudnym okresem” nastolatka, lecz chorobą wymagającą rozpoznania i leczenia.
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zaburzenia psychiczne dotyczą około 1 na 7 osób w wieku 10–19 lat, a depresja należy do najczęstszych przyczyn chorobowości i niepełnosprawności w tej grupie wiekowej.
Samobójstwo pozostaje trzecią najczęstszą przyczyną zgonów osób w wieku 15–29 lat, dlatego utrzymujące się objawy depresji zawsze wymagają profesjonalnej oceny.
U nastolatków depresja często przebiega inaczej niż u dorosłych – zamiast wyraźnego smutku mogą dominować drażliwość, wybuchy złości, wycofanie z relacji, pogorszenie wyników w nauce, utrata zainteresowań czy dolegliwości somatyczne, takie jak bóle głowy lub brzucha, z tego powodu pierwsze objawy bywają błędnie interpretowane jako bunt, lenistwo lub typowe zachowanie okresu dojrzewania, co opóźnia rozpoczęcie leczenia.
Kluczowe wnioski
- Objawy depresji u nastolatków obejmują m.in. drażliwość, wycofanie, utratę zainteresowań, problemy z koncentracją, zmiany snu i apetytu oraz zachowania autodestrukcyjne.
- Depresję u nastolatka od typowych trudności okresu dojrzewania odróżnia przede wszystkim utrzymywanie się objawów, ich nasilenie oraz negatywny wpływ na codzienne funkcjonowanie.
- Depresja u nastolatków może prowadzić do problemów szkolnych, izolacji społecznej, nadużywania substancji, zachowań ryzykownych i pogorszenia funkcjonowania w dorosłości.
- Rozwój depresji u nastolatków jest zwykle wynikiem współdziałania wielu czynników, takich jak predyspozycje biologiczne, doświadczenia życiowe, sposób myślenia i sytuacja środowiskowa.
- Ryzyko depresji u nastolatków zwiększają m.in. niska samoocena, przemoc, choroby przewlekłe, inne zaburzenia psychiczne, trudności rodzinne i stresujące wydarzenia życiowe.
- Leczenie depresji u nastolatków zależy od nasilenia objawów i obejmuje przede wszystkim psychoterapię, a w cięższych przypadkach także konsultację psychiatryczną i farmakoterapię.
- Rodzic może pomóc nastolatkowi z depresją poprzez szybką reakcję, spokojną rozmowę bez oceniania oraz wspieranie w szukaniu profesjonalnej pomocy.
Z jakimi objawami depresji mierzą się nastolatkowie?
Oznaki i objawy depresji nastolatków obejmują zmianę w stosunku do poprzedniego nastawienia i zachowania nastolatka, które mogą powodować znaczny niepokój i problemy w szkole lub w domu, w życiu towarzyskim albo w innych dziedzinach życia.
Objawy depresji mogą mieć różny stopień nasilenia i występować w różnych konfiguracjach.
Zmiany emocjonalne i poznawcze:
- uczucie smutku
- płaczliwość
- frustracja lub złość, nawet z powodu drobnych spraw
- poczucie beznadziejności lub pustki
- drażliwość i częste poirytowanie
- utrata zainteresowania lub brak czerpania przyjemności ze zwykle lubianych zajęć
- utrata zainteresowania rodziną i przyjaciółmi lub konflikty z nimi
- niska samoocena
- poczucie bezwartościowości
- wyrzuty sumienia
- przesadne obwinianie się i samokrytyka
- wrażliwość na odrzucenie lub porażkę
- kłopoty z myśleniem, koncentracją, podejmowaniem decyzji i zapamiętywaniem
- widzenie przyszłości w czarnych barwach
- myśli o śmierci lub samobójstwie
Zmiany w zachowaniu:
- zmęczenie i utrata energii
- bezsenność lub zbyt dużo snu
- zmiany apetytu
- używanie alkoholu lub narkotyków
- pobudzenie i niepokój
- spowolnione myślenie, mówienie lub ruchy ciała
- częste skargi na niewyjaśnione bóle, na przykład głowy lub brzucha
- izolacja społeczna
- słabe wyniki w szkole lub częste nieobecności
- zaniedbanie samego siebie (np. higieny, estetyki ubioru)
- wybuchy złości, ryzykowne zachowania
- samookaleczanie
- próby samobójcze
Bezpłatny test online depresji
Znaki ostrzegawcze przed samobójstwem u nastolatków z depresją
U nastolatków z ciężką depresją – zwłaszcza jeśli sięgają też po alkohol lub narkotyki – mogą pojawić się myśli samobójcze lub próby odebrania sobie życia.
To nie „straszenie” ani „szukanie uwagi”, tylko desperacki sygnał, że młody człowiek nie radzi sobie z ogromnym cierpieniem.
Każdą taką myśl czy zachowanie trzeba potraktować poważnie.
To wołanie o pomoc, na które trzeba jak najszybciej odpowiedzieć.
Znaki samobójcze, na które należy uważać:
- mówienie, a nawet żartowanie o popełnieniu samobójstwa
- wypowiedzi typu „lepiej byłoby, gdyby umarł”, czy „chciałbym móc zniknąć na zawsze”
- pozytywne mówienie o śmierci lub romantyzowanie umierania („gdybym umarł, w końcu ludzie by mnie docenili”)
- pisanie opowiadań i wierszy o śmierci, umieraniu lub samobójstwie
- angażowanie się w lekkomyślne zachowania
- niepokojąco częste wypadki powodujące obrażenia
- rozdawanie cennych rzeczy
- żegnanie się z przyjaciółmi i rodziną, jakby to był ostatni raz
- poszukiwanie broni, leków, ostrych przedmiotów lub innych sposobów na samobójstwo.
Depresja nastolatków czy zwykły proces dorastania?
Jeśli nie masz pewności, czy twoje dziecko ma depresję, czy po prostu „przechodzi przez trudny okres dojrzewania”, zastanów się, jak długo utrzymują się niepokojące objawy, jak poważne są i w jakim stopniu różnią się od zwykłego zachowania.
Szalejące hormony i stres mogą wyjaśniać sporadyczny napad nastoletniego niepokoju – ale nie nieustający smutek czy drażliwość.
O ile w okresie nastoletnim można się spodziewać od czasu do czasu złych nastrojów, depresja jest czymś zupełnie innym.
Negatywne skutki nastoletniej depresji wykraczają daleko poza melancholijny nastrój.
Depresja może niszczyć istotę osobowości nastolatka, wywołując przytłaczające poczucie smutku, rozpaczy lub złości.
Wiele buntowniczych i niezdrowych zachowań i postaw u nastolatków może wskazywać na depresję.
Oto kilka sposobów, dzięki którym nastolatek może próbować poradzić sobie z emocjonalnym bólem, wywołanym przez depresję:
- Problemy w szkole. Depresja może powodować problemy z niską energią i koncentracją. W szkole może to prowadzić do słabej frekwencji czy obniżenia ocen u niegdyś dobrego ucznia.
- Ucieczki. Wiele nastolatków z depresją ucieka z domu lub mówi o planach ucieczki. Takie próby są zwykle wołaniem o pomoc.
- Nadużywanie narkotyków i alkoholu. Nastolatki mogą sięgać po alkohol lub narkotyki w celu „samoleczenia” swojej depresji. Niestety nadużywanie substancji tylko pogarsza sprawę.
- Niska samoocena. Depresja może wywołać i nasilić uczucie brzydoty, wstydu, porażki i bycia niewystarczającym lub gorszym od rówieśników.
- Uzależnienie od smartfona. Nastolatki mogą korzystać z Internetu, aby uciec od swoich problemów. Jednak nadmierne korzystanie ze smartfonów i Internetu tylko zwiększa ich izolację, czyniąc je bardziej przygnębionymi.
- Lekkomyślne zachowanie. Nastolatki z depresją mogą angażować się w niebezpieczne lub ryzykowne zachowania, takie jak lekkomyślna jazda samochodem, upijanie się i niebezpieczny seks.
- Przemoc. Niektóre nastolatki z depresją mogą stać się agresywne, co stanowi swego rodzaju reakcję obronną na przytłaczające negatywne emocje.
W jaki sposób depresja wpływa na codzienne życie nastolatka?
Depresja u nastolatków wpływa na samopoczucie, naukę, relacje z rówieśnikami, życie rodzinne i rozwój społeczny.
Światowa Organizacja Zdrowia podkreśla, że problemy psychiczne występujące w okresie dojrzewania ograniczają możliwości edukacyjne, zawodowe i społeczne w przyszłości, jeśli nie zostaną odpowiednio wcześnie rozpoznane i leczone.
W szkole depresja prowadzi do pogorszenia koncentracji, trudności z zapamiętywaniem informacji oraz spadku motywacji do nauki. Nastolatek może opuszczać lekcje, rezygnować z dotychczasowych zainteresowań i osiągać wyniki znacznie poniżej swoich możliwości.
W życiu społecznym nastolatek z depresją coraz częściej wycofuje się z kontaktów z rówieśnikami, unika spotkań i traci zainteresowanie aktywnościami, które wcześniej sprawiały mu przyjemność. Z czasem pogłębia to poczucie samotności i utrwala objawy depresji.
Badania pokazują, że młodzi ludzie, którzy przeszli depresję, będąc nastolatkami, częściej doświadczają nawrotów depresji i zaburzeń lękowych w dorosłości, mają większe ryzyko niepowodzeń, rzadziej podejmują studia oraz częściej zmagają się z problemami na rynku pracy (Fergusson, Woodward 2002). Zwiększa się również ryzyko zachowań samobójczych i uzależnień.
Jeżeli objawy depresji utrzymują się przez co najmniej dwa tygodnie, należy niezwłocznie umówić konsultację z psychoterapeutą lub psychiatrą dzieci i młodzieży – to zwiększa szansę na szybkie zahamowanie rozwoju choroby i ograniczenie jej długofalowych konsekwencji.
Jakie czynniki prowadzą do rozwoju depresji u nastolatków?
Depresja nie bierze się z jednej przyczyny – najczęściej jest wynikiem połączenia wielu czynników.
U każdego nastolatka mogą one wyglądać nieco inaczej, ale najczęstsze z nich to:
- Hormony. Okres dojrzewania to czas dużych zmian hormonalnych. U niektórych nastolatków te zmiany mogą mieć wpływ na samopoczucie i zwiększać podatność na depresję.
- Geny. Jeśli w rodzinie ktoś zmagał się z depresją (na przykład rodzic, dziadek czy rodzeństwo), ryzyko wystąpienia depresji u nastolatka jest wyższe.
- Trudne doświadczenia z dzieciństwa. Przemoc, utrata bliskiej osoby, odrzucenie – takie traumy z wczesnych lat życia mogą zostawić trwały ślad i wpływać na psychikę nastolatka.
- Negatywne schematy myślenia. Niektórzy młodzi ludzie uczą się postrzegać siebie i świat w sposób pesymistyczny. Czują się bezradni, przytłoczeni, nie wierzą, że mogą coś zmienić. To sprzyja rozwojowi depresji.
Co może zwiększać ryzyko wystąpienia depresji u nastolatka?
Oprócz biologicznych i psychologicznych czynników, istnieje wiele innych sytuacji, które mogą zwiększyć ryzyko wystąpienia depresji.
Należą do nich m.in.:
- Niska samoocena wynikająca z problemów z nauką, relacjami rówieśniczymi, czy wyglądem (np. otyłości).
- Przemoc fizyczna, psychiczna lub seksualna, zarówno jako ofiara, jak i świadek.
- Inne problemy psychiczne, takie jak zaburzenia lękowe, odżywiania, ADHD czy choroba afektywna dwubiegunowa.
- Choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca, astma czy nowotwory.
- Cechy osobowości, takie jak skłonność do samokrytyki, zależność od innych czy pesymizm.
- Nadużywanie substancji, w tym alkoholu, narkotyków i nikotyny.
- Trudności związane z tożsamością seksualną lub płciową, zwłaszcza w środowisku pełnym krytyki i braku akceptacji.
- Obciążenia rodzinne, np. obecność depresji, uzależnień czy samobójstw w rodzinie.
- Trudna sytuacja domowa, konflikty rodzinne, rozwód rodziców, przemoc, brak wsparcia.
- Stresujące wydarzenia, jak śmierć bliskiej osoby, zmiana szkoły, przeprowadzka czy odrzucenie przez rówieśników.
Jak wygląda leczenie depresji u nastolatków?
Leczenie depresji u nastolatków obejmuje psychoterapię, a w przypadku umiarkowanej lub ciężkiej depresji także konsultację psychiatryczną i leczenie farmakologiczne.
Wybór metody leczenia depresji zależy od nasilenia objawów, ryzyka samobójczego, wieku nastolatka, sytuacji rodzinnej oraz tego, jak młody człowiek reaguje na pierwsze formy pomocy (NICE 134).
Pierwszym krokiem w leczeniu depresji jest dokładna diagnoza, która obejmuje rozmowę z nastolatkiem, ocenę objawów, ich nasilenia, czasu trwania oraz wpływu na codzienne funkcjonowanie.
Specjalista sprawdza również, czy depresji nie towarzyszą inne problemy, takie jak zaburzenia lękowe, ADHD, zaburzenia odżywiania, używanie substancji psychoaktywnych lub trudności rodzinne, ponieważ wpływają one na przebieg leczenia i również powinny być w nim zaadresowane.
W łagodnej depresji najczęściej stosuje się psychoterapię oraz aktywne monitorowanie stanu nastolatka.
W depresji umiarkowanej i ciężkiej zaleca się intensywniejszą pomoc psychologiczną, a w niektórych przypadkach połączenie psychoterapii z farmakoterapią.
Psychoterapia jako podstawowa forma leczenia depresji u nastolatków
Psychoterapia pomaga nastolatkowi zrozumieć mechanizmy depresji, rozpoznawać negatywne schematy myślenia, uczyć się regulacji emocji oraz stopniowo wracać do aktywności, relacji i celów życiowych (Amy i in. 2018).
Najlepiej przebadaną metodą w leczeniu depresji u młodzieży jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która koncentruje się na związku między myślami, emocjami i zachowaniem.
W leczeniu depresji u nastolatków stosuje się również:
- terapię interpersonalną – szczególnie gdy ważną rolę w rozwoju depresji odgrywają konflikty, utrata ważnej relacji lub trudności społeczne
- terapię rodzinną – gdy problemy w relacjach rodzinnych wpływają na objawy depresji
- inne formy psychoterapii dostosowane do potrzeb młodego człowieka.
„U nastolatków z depresją celem terapii jest nauczenie młodego człowieka sposobów radzenia sobie z emocjami, odbudowanie aktywności i odzyskanie poczucia wpływu na własne życie. Wybór metody leczenia i nurtu należy skonsultować ze specjalistami zdrowia psychicznego – terapeutą i/lub psychiatrą.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Kiedy w leczeniu depresji potrzebny jest psychiatra i leki?
Konsultacja z psychiatrą jest konieczna, gdy depresja ma duże nasilenie, pojawiają się myśli samobójcze, znaczne pogorszenie funkcjonowania lub brak poprawy po rozpoczęciu psychoterapii.
Psychiatra ocenia stan zdrowia psychicznego nastolatka i decyduje, czy konieczne jest włączenie leków.
Leki przeciwdepresyjne u młodych osób wymagają regularnego monitorowania, szczególnie na początku leczenia.
Leki nie zastępują pracy psychoterapeutycznej i wsparcia środowiska – umożliwiają jedynie podjęcie aktywnej pracy w trakcie leczenia psychologicznego.
Jak długo trwa leczenie depresji u nastolatków?
Czas leczenia zależy od nasilenia depresji, czasu trwania objawów, współwystępujących problemów oraz reakcji na terapię.
U części nastolatków pierwsza poprawa pojawia się po kilku tygodniach/miesiącach, ale pełny proces leczenia często trwa kilka miesięcy lub lat.
Zbyt szybkie zakończenie terapii po pierwszej poprawie zwiększa ryzyko nawrotu, dlatego decyzję o zakończeniu leczenia powinien podejmować specjalista wspólnie z nastolatkiem i rodzicami, uwzględniając stabilność poprawy oraz przygotowanie do samodzielnego radzenia sobie z trudnościami.
Jak, będąc rodzicem, pomóc nastolatkowi w depresji?
Jeśli coś w zachowaniu Twojego dziecka Cię niepokoi – widzisz wycofanie, przygaszenie, drażliwość albo całkowity brak radości z życia – nie ignoruj tego.
Im szybciej zareagujesz, tym większa szansa, że nastolatek otrzyma potrzebną pomoc i szybciej poczuje się lepiej.
1. Nie czekaj!
Jeśli podejrzewasz, że Twoje dziecko może zmagać się z depresją, nie zwlekaj.
Czas działa tu na niekorzyść – nieleczona depresja może się pogłębiać i prowadzić do poważnych konsekwencji, w tym prób samobójczych.
Nie liczy się, czy masz „pewność” – wystarczy, że coś Cię niepokoi.
Lepiej zareagować zbyt wcześnie, niż zbyt późno.
2. Rozmawiaj, nie oceniaj
Rozmowa z nastolatkiem, który zmaga się z depresją, może być trudna – ale jest kluczowa.
Nawet jeśli nie masz pewności, czy to depresja, zachowania i emocje, które Cię niepokoją, są sygnałem, że Twoje dziecko potrzebuje wsparcia.
Nie czekaj, aż samo powie, co się dzieje – zrób pierwszy krok.
Zacznij spokojnie i z troską.
Powiedz, co konkretnie Cię zaniepokoiło: „Zauważyłem, że ostatnio często zamykasz się w pokoju i nie masz ochoty robić rzeczy, które kiedyś lubiłeś. Martwię się o Ciebie.”
Unikaj ocen, interpretacji czy prób „zgadywania” powodów – zamiast tego zadaj pytanie i słuchaj.
Jak rozmawiać z nastolatkiem, który może mieć depresję?
- Słuchaj, nie oceniaj. Dla nastolatka to, co mówi, może być bardzo trudne. Nie przerywaj, nie pouczaj, nie próbuj na siłę „naprawiać sytuacji” – wystarczy, że naprawdę słuchasz i jesteś obecny.
- Bądź delikatny, ale wytrwały. Może się zdarzyć, że dziecko początkowo odrzuci Twoją pomoc, zbywa rozmowę albo powie, że „nic mu nie jest”. Nie obrażaj się i nie rezygnuj – depresja często odbiera siłę do mówienia o tym, co boli.
- Daj przestrzeń na emocje. Nastolatek może czuć złość, smutek, lęk – i ma do tego prawo. Nie oceniaj, nie porównuj, nie mów „inni mają gorzej”. To moment, w którym Twoje zrozumienie i akceptacja są najważniejsze.
- Zarezerwuj codziennie czas tylko dla niego. Choćby 10–15 minut bez telefonu, komputera, obowiązków. Sam fakt, że jesteś, słuchasz i dajesz pełną uwagę, może mieć ogromne znaczenie.
- Jeśli nie chce rozmawiać z Tobą – poszukaj wsparcia z zewnątrz. Czasem łatwiej otworzyć się komuś spoza rodziny. Może to być psycholog szkolny, zaufany nauczyciel, trener, instruktor. Wsparcie nie musi przyjść od razu – ale ważne, by drzwi do rozmowy były otwarte.
Pamiętaj: to żaden wstyd prosić o pomoc, ani dla Ciebie, ani dla Twojego dziecka.
To dowód miłości i odpowiedzialności.
3. Poszukaj profesjonalnej pomocy
Depresja to poważne zaburzenie psychiczne – nie minie „sama” i nie da się jej wyleczyć dobrym słowem czy rodzinnym obiadem.
Dlatego tak ważne jest, by nie próbować działać w pojedynkę.
Potrzebna jest pomoc specjalistów.
Usiądźcie razem i ustalcie plan działania – kiedy i do kogo zwrócicie się po pomoc.
To może być trudna rozmowa, ale pokazuje nastolatkowi, że nie jest sam i że razem możecie zrobić coś ważnego.
Gdzie można szukać wsparcia?
- u psychologa szkolnego – to często pierwszy, łatwo dostępny krok
- u lekarza rodzinnego, który może wystawić skierowanie i pokierować dalej
- w poradni psychologiczno-pedagogicznej
- przez telefon zaufania – np. dla rodziców i nauczycieli (tel. 800 100 100)
- w grupie wsparcia dla młodzieży
- u psychiatry dziecięcego lub młodzieżowego
- na konsultacji z psychoterapeutą – indywidualnej lub grupowej
- w poważniejszych przypadkach: poprzez hospitalizację
Pamiętaj: wybierając specjalistę, zawsze uwzględnij zdanie nastolatka.
To jego zdrowie i jego proces leczenia.
Jeśli chcesz, by był zaangażowany, nie podejmuj decyzji za niego – rozmawiajcie i decydujcie razem.
Podczas pierwszych spotkań ze specjalistą, zapytaj:
- jak może wyglądać leczenie
- czy potrzebna będzie psychoterapia, leki, a może jedno i drugie
- w jaki sposób Ty – jako rodzic – możesz wspierać dziecko na co dzień.
Psychoterapia może być bardzo skuteczna, ale pamiętaj – nie każdy terapeuta pasuje każdemu.
Jeśli nastolatek czuje się niekomfortowo albo nie ma zaufania do danego specjalisty, to w porządku – warto poszukać innej osoby.
Najważniejsze to nie rezygnować z szukania pomocy.
W niektórych przypadkach potrzebne mogą być leki przeciwdepresyjne – przepisuje je psychiatra.
Dobrze dobrane leki, połączone z psychoterapią, znacząco poprawiają stan nastolatka.
Warto jednak pamiętać, że leki mogą wywoływać skutki uboczne – obserwuj uważnie dziecko, dbaj o regularność przyjmowania dawek i rozmawiaj z lekarzem, jeśli cokolwiek Cię zaniepokoi.
4. Zachęcaj do kontaktów społecznych
Nastolatki z depresją mają tendencję do wycofywania się z grup znajomych i zajęć, które lubiły.
Ale izolacja tylko pogłębia depresję, więc zrób wszystko, co możesz, aby pomóc nastolatkowi utrzymać kontakty z rówieśnikami.
Zachęć, aby wychodził z przyjaciółmi lub zaprosił ich do siebie.
Bierz udział w zajęciach angażujących inne rodziny i daj swojemu dziecku możliwość spotkania się i nawiązania kontaktu z innymi.
Możesz także zaproponować wolontariat.
Robienie rzeczy dla innych jest silnym środkiem wzmacniającym poczucie własnej wartości.
Zaproponuj zajęcia dodatkowe, takie jak sport, zajęcia plastyczne, taneczne lub muzyczne, które wykorzystają zainteresowania i talenty Twojego nastolatka.
5. Postaw na zdrowie fizyczne
Zdrowie fizyczne i psychiczne są ze sobą nierozerwalnie związane.
Depresję pogarsza brak aktywności fizycznej, nieodpowiedni sen i złe odżywianie.
Ćwiczenia są absolutnie niezbędne dla zdrowia psychicznego, więc zadbaj o aktywność nastolatka – cokolwiek to będzie.
Aktywność to nie tylko ćwiczenia, sprawdzi się też spacer z psem, taniec, jazda na rowerze, czy na deskorolce.
Zapewnij pożywne, zbilansowane posiłki.
Upewnij się, że Twój nastolatek otrzymuje składniki odżywcze, których potrzebuje, takie jak zdrowe tłuszcze, białko i świeże produkty.
Spożywanie dużej ilości słodkich, bogatych w skrobię pokarmów daje szybki wzrost samopoczucia, ale na krótko.
Długofalowo będzie miało tylko negatywny wpływ na nastrój i energię.
6. Dbaj o siebie (i resztę rodziny)
Jako rodzic możesz zauważyć, że skupiasz całą swoją uwagę na nastolatku w depresji i zaniedbujesz własne potrzeby oraz potrzeby innych członków rodziny.
Jednak niezwykle ważne jest, abyś nadal dbał o siebie w tym trudnym czasie.
Przede wszystkim oznacza to sięgnięcie po bardzo potrzebne wsparcie.
Skorzystaj z pomocy rodziny i przyjaciół.
Pomoże Ci to zachować pozytywne nastawienie i spokój, aby pomóc swojemu nastolatkowi.
Nie tuszuj swoich emocji.
To w porządku, gdy czujesz się przytłoczony, sfrustrowany, bezradny lub zły.
Skontaktuj się z przyjaciółmi, dołącz do grupy wsparcia lub odwiedź terapeutę we własnym zakresie.
Pamiętaj o rodzeństwie.
Nie chodź na palcach wokół problemu depresji nastolatka, próbując „chronić” pozostałe dzieci.
Dzieci wiedzą, kiedy coś jest nie tak.
Pozostawione w niewiedzy, uruchamiają wyobraźnię, która często prowadzi do znacznie gorszych wniosków.
Otwarcie mów o tym, co się dzieje i zachęcaj rodzeństwo do zadawania pytań i dzielenia się swoimi uczuciami.
Depresja u jednego dziecka może wywoływać stres lub niepokój u innych członków rodziny, więc upewnij się, że „zdrowe” dzieci nie są ignorowane.
Rodzeństwo może potrzebować szczególnej, indywidualnej opieki lub własnej profesjonalnej pomocy, aby poradzić sobie ze swoimi odczuciami dotyczącymi sytuacji.
Unikaj obwiniania.
Obwinianie siebie lub innych członków rodziny za depresję nastolatka może być łatwe, ale tylko pogłębia już i tak stresującą sytuację.
Ponadto depresja jest zwykle spowodowana wieloma czynnikami, więc jest mało prawdopodobne – poza przypadkami znęcania się lub zaniedbania – że jakakolwiek bliska osoba jest za nią całkowicie odpowiedzialna.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Należy skorzystać z pomocy specjalisty, gdy objawy wskazujące na depresję utrzymują się przez co najmniej 2 tygodnie, nasilają się lub zaczynają utrudniać nastolatkowi codzienne funkcjonowanie.
Nie każdy gorszy dzień oznacza depresję – nastolatek ma prawo przeżywać złość, smutek czy frustrację związane z dojrzewaniem, szkołą lub relacjami, niepokój powinny wzbudzić jednak trwałe zmiany w zachowaniu i funkcjonowaniu, szczególnie jeśli wyraźnie różnią się od wcześniejszego sposobu działania dziecka.
Do specjalisty warto zgłosić się, gdy nastolatek:
- przez większość dni jest smutny, drażliwy, wycofany lub pozbawiony energii
- przestaje interesować się rzeczami, które wcześniej były dla niego ważne
- unika kontaktu z rodziną i znajomymi
- ma problemy z nauką, koncentracją lub przestaje chodzić do szkoły
- znacząco zmienia sposób jedzenia lub spania
- zaczyna używać alkoholu, narkotyków lub innych substancji
- okalecza się albo mówi o śmierci, zniknięciu lub braku sensu życia.
Podsumowanie
Depresja u nastolatków wykracza poza sam obniżony nastrój.
To poważny problem zdrowotny, który wpływa na każdy aspekt życia nastolatka.
Na szczęście z depresji można wyjść, a rodzice mogą w tym bardzo pomóc.
Rodzicielskie wsparcie to dla nastolatka kluczowy składnik w przezwyciężaniu depresji i powrocie do normalnego życia.
Sprawdź naszych specjalistów od depresji
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy nastolatek może sam zdecydować, że chce rozpocząć terapię?
Włączenie nastolatka w decyzję o terapii zwiększa jego zaangażowanie i poczucie wpływu, dlatego specjaliści zalecają uwzględnianie jego zdania, wieku, dojrzałości oraz potrzeb podczas planowania pomocy.
Czy depresja u nastolatka zawsze wymaga leków?
Nie, farmakoterapia nie jest potrzebna w każdym przypadku; przy łagodniejszych objawach stosuje się psychoterapię i monitorowanie, natomiast leki rozważa się głównie przy depresji umiarkowanej lub ciężkiej oraz po ocenie psychiatry.
Czy depresja u nastolatka może minąć sama bez leczenia?
Część objawów może czasowo się zmniejszyć, ale utrzymująca się depresja wymaga oceny specjalisty, ponieważ nieleczone zaburzenie może wpływać na naukę, relacje, rozwój emocjonalny i przyszłe funkcjonowanie.
Czy nastolatek może ukrywać depresję przed rodzicami?
Tak, nastolatek może ukrywać depresję, np. udając, że wszystko jest w porządku, unikając rozmów o emocjach, minimalizując swoje problemy lub maskując cierpienie dobrym funkcjonowaniem w szkole i kontaktach społecznych.
Czy nastolatek z depresją zawsze wygląda na smutnego?
Nie, u nastolatków depresja często objawia się drażliwością, złością, wycofaniem lub utratą dawnych zainteresowań.
Czy rodzic może być obecny przy pierwszej wizycie u psychoterapeuty?
Tak, w przypadku nastolatków rodzic zwykle uczestniczy w części procesu diagnostycznego, ale specjalista może również rozmawiać z nastolatkiem indywidualnie, aby poznać jego perspektywę.
Źródła
- Amy H. Cheung, Rachel A. Zuckerbrot, Peter S. Jensen, Danielle Laraque, Ruth E.K. Stein, GLAD-PC STEERING GROUP, Anthony Levitt, Boris Birmaher, John Campo, Greg Clarke, Graham Emslie, Miriam Kaufman, Kelly J. Kelleher, Stanley Kutcher, Michael Malus, Diane Sacks, Bruce Waslick, Barry Sarvet; Guidelines for Adolescent Depression in Primary Care (GLAD-PC): Part II. Treatment and Ongoing Management. Pediatrics March 2018; 141.
- Depression in children and young people: identification and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2019 Jun 25. (NICE Guideline, No. 134.)
- Główny Urząd Statystyczny (2017), Zamachy samobójcze w 2016 roku, notatka informacyjna.
- Jośko-Ochojska, J., & Lizończyk, I. (2014). Występowanie depresji u młodzieży z nadwagą i otyłością. Hygeia Public Health, 49(4), 690-695.
- Link-Dratkowska, E. (2011). Depresja dzieci i młodzieży—podejście poznawczo-behawioralne. Teoria i terapia. Psychiatria, 8(3), 84-90.
- Dymowska, A., & Nowicka-Sauer, K. (2015). Depresja wśród młodzieży—problem wciąż aktualny. In Forum medycyny rodzinnej (Vol. 9, No. 2, pp. 124-126).
- Fergusson DM, Woodward LJ. Mental health, educational, and social role outcomes of adolescents with depression. Arch Gen Psychiatry. 2002 Mar;59(3):225-31.
- Sendela, J., Zduńczyk, B., Trippenbach-Dulska, H., & Szypowska, A. (2015). Występowanie objawów depresji u dzieci w wieku szkolnym z cukrzycą typu 1–badanie kwestionariuszowe. Psychiatr. Pol, 49(5), 1005-1016.
- Radziwiłłowicz, W. (2010). Depresja u dzieci i młodzieży. Oficyna Wydawnicza Impuls.
- Mullarkey, M., Marchetti, I., & Beevers, C. (2019). Using Network Analysis to Identify Central Symptoms of Adolescent Depression. Journal of Clinical Child & Adolescent Psychology, 48, 656 – 668. https://doi.org/10.1080/15374416.2018.1437735.
