Farmakoterapia agorafobii opiera się na lekach przeciwdepresyjnych, szczególnie tych z grupy SSRI (Bighelli i in. 2018).
W przypadku umiarkowanego lub ciężkiego zaburzenia agorafobii, zwłaszcza gdy współwystępuje ona z napadami paniki, leczenie farmakologiczne zmniejsza objawy lękowe, ale nie zastępuje psychoterapii: pozostaje ona niezbędnym elementem długoterminowego planu leczenia.
Jakie leki są stosowane w leczeniu agorafobii?
W długoterminowym leczeniu agorafobii wykorzystuje się leki z grupy SSRI, ewentualnie medykamenty z grupy SNRI i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne.
W agorafobii wykorzystuje się m.in. escitalopram, sertralinę, citalopram, paroksetynę i wenlafaksynę.
Lekarz w doborze leków do agorafobii bierze pod uwagę wcześniejszą reakcję na leczenie, działania niepożądane, interakcje z innymi lekami oraz inne ryzyka indywidualne.
Jeżeli po 12 tygodniach nie jest widoczna poprawa, stosuje się lek z innej klasy.
Sprawdź, czy cierpisz na lękiJak długo trwa farmakoterapia agorafobii?
Farmakoterapia agorafobii trwa kilka miesięcy lub dłużej – w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta.
Zaleca się ocenę skuteczności i działań niepożądanych leków po rozpoczęciu leczenia agorafobii w 2., 4., 6. i 12. tygodniu, a jeśli lek przynosi poprawę – kontynuowanie go przez co najmniej 6 miesięcy po osiągnięciu optymalnej dawki.
Nie należy samodzielnie odstawiać leków, bo może to powodować objawy odstawienne, m.in. zawroty głowy, nudności, zaburzenia snu, lęk czy parestezje.
Kiedy leki w agorafobii zaczynają działać?
W przypadku SSRI i SNRI efekt przeciwlękowy nie pojawia się natychmiast, a pacjent jest informowany o opóźnionym początku działania.
Przy rozpoczynaniu leczenia farmakologicznego zalecana jest mała dawka i stopniowe jej zwiększanie, ponieważ na początku może wystąpić przejściowe nasilenie lęku w agorafobii.
Pierwsze tygodnie służą sprawdzeniu tolerancji leku, ocena w 2., 4., 6. i 12. tygodniu pozwala lekarzowi zdecydować, czy kontynuować leczenie, modyfikować dawkę, zmienić preparat albo przejść do innej formy terapii.
Czego należy unikać podczas przyjmowania leków na agorafobię?
Najpoważniejszymi błędami są: samodzielne zwiększanie dawki, pomijanie dawek, nagłe odstawianie leku albo jego łączenie z innymi substancjami bez sprawdzenia ich możliwych interakcji (zawsze przez lekarza psychiatrę).
Nie zwiększaj dawki samodzielnie
Dawka powinna być zwiększana zgodnie z zaleceniami lekarza, samodzielne zmiany dawki mogą nasilać działania niepożądane, takie jak pobudzenie, niepokój, bezsenność czy nudności.
W przypadku leków przeciwdepresyjnych stosowanych w zaburzeniach lękowych pełny efekt przeciwlękowy rozwija się stopniowo, dlatego brak poprawy po kilku pierwszych dniach nie oznacza, że lek nie działa.
Nie przerywaj leczenia tylko dlatego, że poczułeś się lepiej
W przypadku skutecznego leczenia, zaleca się kontynuowanie farmakoterapii przez co najmniej 6 miesięcy, a późniejsze odstawianie powinno odbywać się stopniowo.
Nie pomijaj regularnie dawek
Farmakoterapia działa w oparciu o systematyczne przyjmowanie leku zgodnie z ustaloną dawką, dlatego samodzielne robienie „przerw”, zmienianie godzin przyjmowania czy przyjmowanie podwójnej dawki po pominięciu tabletki jest poważnym błędem.
W razie pominięcia dawki należy sprawdzić zalecenia dotyczące konkretnego preparatu lub zapytać o możliwości działania lekarza prowadzącego.
Nie łącz leków z innymi preparatami bez sprawdzenia interakcji
Dotyczy to nie tylko leków psychiatrycznych, ale również leków przeciwbólowych, przeciwzapalnych, preparatów dostępnych bez recepty i suplementów.
Nie zakładaj, że alkohol jest obojętny dla leczenia
Alkohol nasila senność, zawroty głowy i problemy z koncentracją.
Dlatego w pierwszym okresie terapii farmakologicznej należy go unikać, a możliwość jego spożywania później ustalić z lekarzem w odniesieniu do konkretnego leku.
Nie prowadź samochodu, jeżeli lek powoduje senność, zawroty głowy albo zaburzenia koncentracji
Dotyczy to przede wszystkim początku leczenia oraz okresu po zmianie dawki.
Nie ukrywaj przed lekarzem pogorszenia stanu psychicznego po rozpoczęciu leczenia
Psychiatra kontroluje działanie leku, a także monitoruje występowanie myśli samobójczych i zagrażających w pierwszym miesiącu leczenia.
Na czym polega psychoterapia agorafobii?
Psychoterapia agorafobii koncentruje się na zmianie zachowań podtrzymujących zaburzenie: unikaniu, ucieczkach i korzystaniu z zachowań „zabezpieczających”.
W terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) agorafobii wykorzystuje się m.in. stopniowaną ekspozycję na sytuacje wywołujące lęk, dzięki czemu pacjent uczy się funkcjonować w sytuacjach, których wcześniej unikał (King i in. 2011).
Standardowo terapia CBT agorafobii odbywa się 1 raz w tygodniu i na ogół trwa kilka miesięcy.
„Jeżeli pacjent nie wsiada do autobusu, nie jedzie sam do pracy i organizuje życie wokół możliwości natychmiastowej ucieczki, terapię trzeba skoncentrować na zmianie tych zachowań i na kontrolowaniu objawów agorafobii.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) w Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
- Gdy przez co najmniej 6 miesięcy występuje utrwalony lęk i unikanie sytuacji typowych dla agorafobii, takich jak podróżowanie, praca lub zakupy.
- Gdy występuje silna potrzeba obecności osoby towarzyszącej w trakcie wyjść z domu.
- Gdy napady paniki prowadzą do coraz większego ograniczania aktywności.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy leki na agorafobię są lekami przeciwdepresyjnymi?
Tak, w długoterminowym leczeniu zaburzenia lęku napadowego z agorafobią podstawową grupą leków są antydepresanty, przede wszystkim SSRI, a także SNRI i niektóre trójpierścieniowe antydepresanty.
Czy SSRI powodują uzależnienie?
SSRI nie powodują uzależnienia związanego z głodem i tolerancją, ale nagłe odstawienie może wywołać objawy odstawienne.
Czy można przerwać farmakoterapię, gdy lęk ustąpi?
Nie należy robić tego samodzielnie, taką decyzję może podjąć jedynie psychiatra.
Czy terapia agorafobii wymaga wychodzenia w miejsca publiczne?
Tak, podstawą leczenia jest ekspozycja prowadzona w rzeczywistych sytuacjach.
Czy połączenie leków i terapii ma sens?
Tak, szczególnie gdy objawy są nasilone połączenie psychoterapii z farmakoterapią przynosi najlepsze efekty (de Beurs i in. 1995).
Przewodnik po agorafobii
- Terapia agorafobii w Pokonaj Lęk
- Agorafobia – objawy i leczenie
- Psychoterapia czy farmakoterapia – co wybrać?
- Terapia poznawczo-behawioralna a farmakoterapia: Porównanie metod leczenia
Źródła
- Bighelli I, Castellazzi M, Cipriani A, Girlanda F, Guaiana G, Koesters M, Turrini G, Furukawa TA, Barbui C. Antidepressants versus placebo for panic disorder in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2018 Apr 5;4(4):CD010676.
- de Beurs E, van Balkom AJ, Lange A, Koele P, van Dyck R. Treatment of panic disorder with agoraphobia: comparison of fluvoxamine, placebo, and psychological panic management combined with exposure and of exposure in vivo alone. Am J Psychiatry. 1995 May;152(5):683-91.
- King AL, Valença AM, de Melo-Neto VL, Freire RC, Mezzasalma MA, Silva AC, Nardi AE. Efficacy of a specific model for cognitive-behavioral therapy among panic disorder patients with agoraphobia: a randomized clinical trial. Sao Paulo Med J. 2011;129(5):325-34.
