Depresję sezonową leczy się przede wszystkim za pomocą psychoterapii poznawczo-behawioralnej, a w wybranych przypadkach także – farmakoterapii (Rohan i in. 2007).
Depresja sezonowa jest zaburzeniem depresyjnym o powtarzalnym wzorcu, bo objawy pojawiają się zazwyczaj jesienią lub zimą i ustępują w okresie wiosenno-letnim.
Bez leczenia kolejne epizody mogą utrwalać schemat i pogłębiać objawy depresji sezonowej.
Jak objawia się depresja sezonowa?
Depresja sezonowa objawia się przede wszystkim:
- obniżonym nastrojem
- utratą energii
- zwiększoną sennością
- trudnościami z koncentracją
- zmianą apetytu, szczególnie większą ochotą na produkty bogate w węglowodany.
Objawy depresji sezonowej utrzymują się przez tygodnie lub miesiące i powtarzają się w określonych porach roku (jesienią i zimą).
Mechanizm tych zmian wiąże się głównie z zaburzeniem rytmu dobowego – mniejsza ekspozycja na światło dzienne wpływa na regulację melatoniny i serotoniny – substancji związanych ze snem, energią oraz regulacją nastroju, organizm otrzymuje sygnał podobny do „przedłużonej nocy”, co u części osób prowadzi do spowolnienia aktywności i objawów depresyjnych.
W praktyce klinicznej depresję sezonową rozpoznaje się wtedy, gdy sezonowy wzorzec objawów utrzymuje się przez minimum 2 kolejne lata i wyraźnie powtarza się w określonym okresie.
„Jeżeli przez kilka lat pojawia się depresja sezonowa, ma ona długofalowe skutki dla zdrowia psychicznego i fizycznego pacjenta – nawet jeśli teraz nie są one widoczne, organizm upomni się o „zapłatę” z czasem.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) w Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Co powoduje depresję sezonową?
Czynnikiem wyzwalającym depresję sezonową jest zmniejszona ilość światła dziennego, która zaburza funkcjonowanie zegara biologicznego – skrócenie dnia wpływa na cykl snu i czuwania, poziom aktywności oraz regulację emocji.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba mieszkająca w kraju z małą ilością światła zachoruje na depresję sezonową, znaczenie mają także predyspozycje biologiczne, historia wcześniejszych epizodów depresyjnych oraz sposób reagowania na stres.
Bezpłatny test online depresjiJak przebiega leczenie depresji sezonowej?
Leczenie depresji sezonowej rozpoczyna się od potwierdzenia, że objawy rzeczywiście mają charakter sezonowy i nie wskazują na innego rodzaju zaburzenie psychiczne (Galima i in. 2020).
Podczas pierwszej konsultacji specjalista analizuje przede wszystkim wzorzec występowania objawów w czasie. Do rozpoznania bierze się pod uwagę m.in.:
- czy obniżony nastrój pojawia się w podobnym okresie roku przez minimum 2 kolejne lata
- czy po zakończeniu sezonu objawy wyraźnie ustępują
- czy epizody sezonowe występują częściej niż ewentualne epizody depresji niezwiązane z porą roku
- czy objawy powodują realne pogorszenie funkcjonowania.
Po rozpoznaniu depresji sezonowej specjalista ustala plan działania – przy łagodniejszych objawach leczenie rozpoczyna się od psychoterapii i zmian regulujących rytm dobowy, a przy umiarkowanej lub ciężkiej depresji dodaje się farmakoterapię.
Leczenie depresji sezonowej opiera się przede wszystkim na technikach, które umożliwiają kontrolowanie pierwszych sygnałów pogorszenia nastroju.
Jaki nurt terapeutyczny jest skuteczny w leczeniu depresji sezonowej?
Najlepiej przebadaną formą psychoterapii depresji sezonowej jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), której działanie polega na pracy nad myślami, zachowaniami oraz stopniowym przywracaniu aktywności.
Metoda aktywizacji behawioralnej skupia się na odbudowie codziennych działań i sprawczości, co skutecznie zmniejsza oddziaływanie depresji sezonowej na pacjenta.
W praktyce terapeutycznej stosuje się również elementy terapii ACT, która ułatwia walkę z trudnymi emocjami i zwiększa ilość działań zgodnych z wartościami danej osoby mimo obniżonego nastroju.
Czy depresja sezonowa jest w pełni wyleczalna?
Depresja sezonowa jest zaburzeniem, które u wielu osób ma charakter nawracający, nie jest więc w pełni wyleczalna, ale można nauczyć się ją skutecznie kontrolować.
Najlepsze efekty osiągają osoby, które sięgają po techniki poznane na terapii i rozpoczynają działania przed pełnym nasileniem objawów depresji sezonowej, np. na początku jesieni, zamiast czekać do momentu poważnego pogorszenia funkcjonowania.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Skorzystanie z pomocy psychoterapeutycznej jest wskazane, gdy:
- objawy depresyjne pojawiają się każdej jesieni lub zimy przez minimum 2 lata
- spadek energii utrudnia pracę, naukę lub wykonywanie obowiązków domowych
- pacjent izoluje się od ludzi i rezygnuje z aktywności (codziennych i tych, które sprawiały mu przyjemność)
- senność lub brak motywacji utrzymują się przez kilka tygodni
- samodzielne działania nie przynoszą poprawy.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Ile trwa leczenie depresji sezonowej?
Terapia depresji sezonowej trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy.
Czy depresja sezonowa wymaga leków?
Farmakoterapia jest stosowana głównie przy umiarkowanych i ciężkich epizodach depresyjnych lub gdy inne metody nie zapewniają wystarczającej poprawy.
Czy depresja sezonowa może wymagać leczenia przez cały rok?
U części osób tak, szczególnie gdy epizody są nasilone lub często nawracają, celem terapii jest poprawa aktualnych objawów, ale także ograniczenie kolejnych epizodów.
Czy depresja sezonowa może dotyczyć osób, które wcześniej nie miały depresji?
Tak, pierwszy epizod depresji sezonowej może pojawić się bez wcześniejszej historii depresji, choć większe ryzyko występuje u osób z osobistymi lub rodzinnymi doświadczeniami zaburzeń nastroju.
Czy depresja sezonowa może wpływać na relacje z innymi ludźmi?
Tak, obniżony nastrój, brak energii i wycofywanie się z aktywności prowadzą do ograniczenia kontaktów społecznych i pogorszenia funkcjonowania w relacjach.
Przewodnik po depresji
- Terapia depresji w Pokonaj Lęk
- Jakiego terapeutę wybrać dla depresji?
- Depresja nawracająca – najlepsze leczenie
- Jak samemu wyjść z depresji?
- Terapia depresji online
- Jakie są fazy depresji?
- Skala Becka – test diagnozujący depresję
Źródła
- Galima SV, Vogel SR, Kowalski AW. Seasonal Affective Disorder: Common Questions and Answers. Am Fam Physician. 2020 Dec 1;102(11):668-672.
- Rohan KJ, Roecklein KA, Tierney Lindsey K, Johnson LG, Lippy RD, Lacy TJ, Barton FB. A randomized controlled trial of cognitive-behavioral therapy, light therapy, and their combination for seasonal affective disorder. J Consult Clin Psychol. 2007 Jun;75(3):489-500.
