Współuzależnienie – czym jest i jak je leczyć?

Czujesz, że twoje życie kręci się wokół problemów innej osoby?

Może stale próbujesz ją ratować, usprawiedliwiać, kontrolować… a jednocześnie zaniedbujesz własne potrzeby i emocje? 

To mogą być oznaki współuzależnienia – stanu, który często rozwija się niezauważenie w relacjach z osobami uzależnionymi od alkoholu, narkotyków, hazardu czy nawet pracy.

W tym artykule wyjaśnimy, czym dokładnie jest współuzależnienie, jakie są jego objawy i – co najważniejsze – jak można zacząć się od niego uwalniać. 

Jeśli czujesz się uwięziony w toksycznym schemacie i szukasz drogi do zmiany, znajdziesz tu konkretne odpowiedzi i wskazówki, od czego zacząć.

Czym jest współuzależnienie?

Współuzależnienie to trudny, często bolesny stan emocjonalny, w którym osoba blisko związana z osobą uzależnioną (np. od alkoholu, narkotyków czy hazardu) zaczyna w niezdrowy sposób podporządkowywać swoje życie tej relacji.

Chociaż pojęcie współuzależnienia zostało po raz pierwszy opisane w kontekście rodzin osób uzależnionych od alkoholu, dziś wiemy, że może dotyczyć każdego rodzaju nałogu i wielu różnych relacji.

Współuzależnienie polega na tym, że jedna osoba (współuzależniona) nadmiernie koncentruje się na potrzebach, problemach i emocjach partnera, często zaniedbując przy tym siebie.

Z kolei partner uzależniony lub zmagający się z innymi problemami emocjonalnymi zaczyna nieświadomie wykorzystywać tę gotowość do opieki i ratowania.

Nie chodzi tu o naturalną bliskość czy wzajemne wsparcie, które są zdrową częścią każdej relacji.

Współuzależnienie wykracza poza to – prowadzi do zatracenia własnych granic, tłumienia własnych potrzeb i poczucia odpowiedzialności za drugą osobę w sposób, który odbiera siłę i sprawczość.

Współuzależnienie nie ogranicza się tylko do relacji partnerskich.

Może pojawiać się między rodzicami a dziećmi, rodzeństwem, przyjaciółmi, a nawet współpracownikami czy współlokatorami.

W każdej z tych relacji mechanizm jest podobny: chęć ratowania i kontrolowania drugiej osoby kosztem siebie samego.

Współuzależnienie jest stanem, z którego można się wyzwolić – poprzez zrozumienie mechanizmów, pracę nad własnymi granicami i odbudowę poczucia własnej wartości.

Czym jest uzależnienie?

Zanim głębiej przyjrzymy się problemowi współuzależnienia, warto najpierw zrozumieć, czym tak naprawdę jest uzależnienie.

Uzależnienie to zaburzenie, które obejmuje zarówno sferę myśli (poznawczą), zachowań (behawioralną), jak i fizjologię organizmu. 

Osoba uzależniona mimo świadomości szkód, jakie wyrządza sobie i innym, nadal sięga po daną substancję lub angażuje się w określone zachowanie.

Przykład?

Ktoś, kto mimo narastających problemów finansowych, zdrowotnych czy rodzinnych, wciąż kupuje i spożywa alkohol, bo nie potrafi się powstrzymać.

W uzależnieniu często pojawia się też głód – silna, trudna do opanowania potrzeba sięgnięcia po substancję lub wykonania określonej czynności.

Co ważne, mechanizmy uzależnienia są bardzo podobne bez względu na to, czy chodzi o alkohol, papierosy, leki, narkotyki – czy o pewne zachowania.

Bo uzależnienia to nie tylko substancje.

Coraz częściej mówimy o uzależnieniach behawioralnych – czyli takich, które dotyczą pewnych działań, a nie przyjmowania substancji do organizmu.

Wśród uzależnień behawioralnych znajdują się między innymi:

• uzależnienie od hazardu,
• seksoholizm,
• uzależnienie od internetu,
• kompulsywne kupowanie,
• pracoholizm,
• uzależnienie od ćwiczeń fizycznych.

Każde uzależnienie – czy od substancji, czy od zachowania – niesie ryzyko wciągnięcia w nie także najbliższych.

Dlatego obiektem współuzależnienia może stać się zarówno alkoholik, jak i hazardzista czy osoba uzależniona od pracy.

Świadomość, czym jest uzależnienie, pomaga lepiej zrozumieć, dlaczego osoby współuzależnione tak często próbują ratować swoich bliskich, jednocześnie zapominając o własnych potrzebach i granicach.

Co przeżywa osoba współuzależniona?

Osoba współuzależniona przeżywa szereg trudnych emocji i wewnętrznych konfliktów związanych z jej relacją z partnerem uzależnionym.

Z powodu silnego uzależnienia emocjonalnego, codzienne życie osoby współuzależnionej staje się pełne napięcia, niepokoju i poświęceń.

Oto, co przeżywa osoba współuzależniona:

1. Przewlekły stres, lęk i napięcie emocjonalne związane z próbą „naprawienia” partnera. Osoba współuzależniona stara się za wszelką cenę pomóc swojemu uzależnionemu partnerowi, wierząc, że to ona ma moc zmiany jego zachowań. Codziennie zmaga się z lękiem, że partner nie będzie w stanie pokonać swojego uzależnienia. Często czuje się odpowiedzialna za to, co dzieje się w życiu partnera, co prowadzi do chronicznego napięcia. Stresuje się każdą sytuacją, która mogłaby pogłębić uzależnienie i dąży do rozwiązania problemu, który w rzeczywistości wykracza poza jej możliwości. Te próby „naprawiania” partnera powodują, że osoba współuzależniona zaniedbuje swoje potrzeby i emocje.
2. Poczucie winy, które prowadzi do poświęcania swoich potrzeb i emocji na rzecz uzależnionego. Poczucie winy pcha ich do poświęcania własnych potrzeb, emocji i granic, by zadowolić partnera. Nierzadko zapominają o sobie, nie dbają o swoje zdrowie fizyczne i psychiczne, a ich życie kręci się wokół uzależnionego partnera. To chroniczne poczucie winy sprawia, że nie potrafią powiedzieć „nie”, nawet kiedy to konieczne, co prowadzi do dalszego wypalenia emocjonalnego i wyczerpania.
3. Wewnętrzny konflikt – z jednej strony pragnie pomóc partnerowi, ale z drugiej czuje się bezradna w obliczu jego uzależnienia. Z jednej strony pragną pomóc swojemu partnerowi, wierząc, że mogą go „uratować”, z drugiej strony czują się bezradni, ponieważ uzależnienie partnera jest ponad ich siły. Pojawia się frustracja i poczucie bycia w pułapce – chcą pomóc, ale nie wiedzą, jak, co prowadzi do poczucia bezradności.
4. Lęk przed porzuceniem i samotnością, co utrzymuje związek mimo jego destrukcyjnego charakteru. Osoba współuzależniona boi się, że jeśli odejdzie od partnera, zostanie sama, co wywołuje lęk przed samotnością i porzuceniem. Z powodu tego strachu, osoba współuzależniona często utrzymuje destrukcyjną relację, mimo że ta relacja jej szkodzi. Czuje się odpowiedzialna za partnera i obawia się, że jego uzależnienie pogłębi się, jeśli zdecyduje się odejść. Dążenie do utrzymania związku, mimo że jest on szkodliwy, może prowadzić do obniżenia poczucia własnej wartości, pogłębienia depresji oraz zwiększenia lęków.
5. Poczucie osamotnienia i utraty kontroli nad własnym życiem. Mimo że osoba współuzależniona jest w relacji, często czuje się w niej osamotniona. Zajmuje się bowiem przede wszystkim emocjami i problemami partnera, zapominając o swoich własnych uczuciach i potrzebach. Poczucie osamotnienia jest często wynikiem braku wsparcia od partnera, który jest pochłonięty swoim uzależnieniem. Dodatkowo, współuzależniona osoba ma poczucie, że nie ma kontroli nad własnym życiem, ponieważ wszystkie jej decyzje i działania są podporządkowane sytuacji uzależnienia partnera. Często nie wie, co zrobić, by odzyskać poczucie stabilności, co pogłębia jej frustrację i poczucie bezsilności.

Osoba współuzależniona codziennie zmaga się z emocjami, które sprawiają, że jej życie jest pełne napięcia, lęków, winy i poczucia bezradności.

Proces wychodzenia z tego stanu wymaga dużej pracy nad sobą, wsparcia i zrozumienia, jak i umiejętności stawiania granic oraz dbania o własne potrzeby.

Kryteria diagnostyczne współuzależnienia

Współuzależnienie nie doczekało się jeszcze zakwalifikowania i zdefiniowania jako zaburzenie w popularnych klasyfikacjach diagnostycznych – oznacza to, że nie znajdziemy tej kategorii ani w DSM-V, ani w ICD-11.

Nie oznacza to jednak, że problem nie istnieje!

Psychologowie stworzyli inne narzędzia diagnostyczne, które pomagają w codziennej praktyce terapeutycznej rozpoznać osoby, które zmagają się z problemem współuzależnienia – jednym z najbardziej popularnych narzędzi tego typu jest systematyka Timmena Cermaka.

Wedle niej, do rozpoznania współuzależnienia powinny być spełnione następujące kryteria diagnostyczne:

Poczucie własnej wartości osób współuzależnionych mocno zależy od tego, na ile czują, że potrafią kontrolować swoje emocje, zachowania i wpływać na innych. Nawet jeśli często im się to nie udaje, nadal wierzą, że powinni mieć nad tym kontrolę.

• Ogólnie osoby współuzależnione mają niskie poczucie własnej wartości.
• Osoba współuzależniona ma zaburzone wyczucie, na co naprawdę ma wpływ. Na przykład może myśleć, że jej siła woli sprawi, że partner poradzi sobie z uzależnieniem — mimo że rzeczywistość pokazuje coś innego.
• Samoocena osoby współuzależnionej jest niestabilna, ponieważ zależy ona od zaspokojenia potrzeb partnera.
• Współuzależnieni, podobnie jak osoby uzależnione, często zaprzeczają temu, co naprawdę się dzieje. Na przykład osoba uzależniona zaprzecza, że straciła kontrolę nad nałogiem, a współuzależniona — że jest bezradna wobec tej sytuacji.

Problemy z określeniem granic własnego „Ja” i odczuwanie silnego lęku.

• Osobie współuzależnionej trudno jest rozpoznać swoje własne potrzeby i pragnienia, bo na pierwszym miejscu stawia potrzeby osoby uzależnionej.
• Lęk w życiu osoby współuzależnionej pojawia się z dwóch stron: z jednej — bo boi się całkowicie zatracić siebie, podporządkowując się partnerowi, a z drugiej — bo boi się samotności i odrzucenia. Dlatego mimo problemów trwa w związku z osobą uzależnioną.

Ponieważ w relacji ze współuzależnieniem obie strony zaspokajają swoje niezdrowe potrzeby, taki związek potrafi być bardzo trwały.

Do pewnego momentu partnerzy wzajemnie się „dopełniają” w spełnianiu swoich dysfunkcyjnych potrzeb (na przykład: partner uzależniony potrzebuje czuć się wyjątkowy, natomiast partner współuzależniony potrzebuje czuć się potrzebny).

Według autora tej systematyki, osoba współuzależniona przejawia przynajmniej trzy objawy z poniższej listy:

• zaburzenia regulacji emocji (na przykład: tłumienie emocji, „wybuchy” niekontrolowanych emocji),
• stany depresyjne,
• tendencje kompulsywne (tj. działania wynikające z wewnętrznego „przymusu”, mające na celu odzyskanie poczucia kontroli sytuacji),
• stany lękowe,
• nadużywanie substancji (szczególnie często są to substancje uspokajające, na przykład tabletki nasenne),
• zaburzenia psychosomatyczne (wynikające z ciągłego napięcia i stresu bóle i inne dolegliwości cielesne),
• bycie ofiarą przemocy fizycznej lub nadużyć na tle seksualnym (obecnie lub w przeszłości),
• trwanie w relacji z partnerem uzależnionym przez okres co najmniej 2 lat, nie szukając w tym czasie pomocy na zewnątrz (na przykład u specjalisty lub rodziny).

Więcej o stanach lękowych

 

Objawy współuzależnienia

Inne od wspomnianego wyżej podejścia Cermaka stworzyli Jerzy Mellibruda i Hanna Szczepańska.

W ich podejściu współuzależnienie traktujemy jako jedna ze szczególnych form uzależnienia (przedmiotem uzależnienia jest partner i jego uzależnienie).

Według nich charakterystycznymi objawami współuzależnienia są:

• Skupienie na zachowaniach partnera uzależnionego – myśli i działania koncentrują się głównie na tym, co robi uzależniony partner.
• Poczucie obowiązku ratowania partnera – ciągła potrzeba, by „uratować” partnera przed jego uzależnieniem (np. próbować wyciągnąć alkoholika z nałogu).
• Sztywne i przewidywalne reakcje – zachowanie osoby współuzależnionej staje się coraz bardziej schematyczne i mniej elastyczne, reaguje na uzależnienie partnera w ten sam sposób, bez większych zmian.
• Nieudane próby zmiany reakcji – mimo starań, osoba współuzależniona nie potrafi zmienić swoich schematycznych reakcji.
• Nadzieja na kontrolowanie uzależnienia – nieustanna wiara, że można wpłynąć na uzależnienie partnera i pomóc mu je pokonać.
• Zmiany w intensywności reakcji – zmienia się siła reakcji na uzależnienie partnera w zależności od sytuacji.
• Nieprzyjemne emocje w czasie abstynencji partnera – pojawiają się silne uczucia niepokoju i lęku, gdy partner nie pije lub nie używa substancji.
• Zmniejszenie przykrych emocji po powrocie partnera do uzależnienia – negatywne emocje stają się mniej intensywne, kiedy partner znowu wraca do swojego nałogu.
• Poczucie, że relacja musi trwać – mimo momentów, kiedy pojawia się chęć odejścia, osoba współuzależniona czuje, że nie może zakończyć relacji z uzależnionym partnerem.

Czy osoba współuzależniona pije alkohol?

Nie, osoba współuzależniona nie musi pić alkoholu ani używać innych substancji, aby być współuzależnioną.

Zjawisko współuzależnienia dotyczy głównie emocjonalnego uzależnienia od osoby, która zmaga się z uzależnieniem. 

Osoba współuzależniona może, ale nie musi, również mieć problemy z alkoholem czy innymi substancjami.

Współuzależnienie jest bardziej związane z mechanizmami obronnymi, które uniemożliwiają osobie zdrowe funkcjonowanie w relacji z uzależnionym partnerem.

Jakie są skutki współuzależnienia?

Skutki współuzależnienia mogą być bardzo poważne, w tym:

• Zaburzenia emocjonalne i psychiczne, takie jak depresja, lęki, chroniczny stres.
• Poczucie pustki, braku tożsamości i niskie poczucie własnej wartości.
• Trudności w wyrażaniu swoich potrzeb i granic.
• Uzależnienie emocjonalne, które prowadzi do braku niezależności w relacjach.
• Problemy w relacjach interpersonalnych, zarówno z partnerem, jak i innymi osobami.
• Utrata zdrowia psychicznego i fizycznego z powodu chronicznego stresu i napięcia.

Wszystko o nerwicy lękowej

 

Współuzależnienie u dzieci

Współuzależnienie nie musi dotyczyć jedynie partnerów – może dotyczyć dowolnej osoby pozostającej w bliskiej relacji z uzależnioną osobą.

Niestety osobami współuzależnionymi bywają także dzieci.

Wieloletnie funkcjonowanie i rozwijanie się u boku osoby uzależnionej pozostawia ślad w psychice młodego człowieka i zdaniem B. Wronowicza przyczynia się do powstania charakterystycznych objawów, takich jak:

• poczucie odmienności,
• niska samoocena,
• zbyt poważne traktowanie samego siebie,
• ignorowanie własnych potrzeb emocjonalnych,
• branie odpowiedzialności za wszystko i za wszystkich,
• pracoholizm,
• reagowanie niepokojem, gdy sprawy wymykają się spod kontroli,
• nadmierną wrażliwość lub nadmierną obojętność,
• funkcjonowanie według zasady: „wszystko albo nic”,
• częste uleganie impulsom,
• brak zaufania i obawę przed nawiązywaniem bliskich związków,
• stałe poszukiwanie aprobaty,
• lęk przed odrzuceniem,
• poszukiwanie napięć i kryzysów, a następnie uskarżanie się na ich skutki.

Parentyfikacja

Parentyfikacja to proces, w którym dziecko przejmuje rolę dorosłego w rodzinie, stając się odpowiedzialnym za emocjonalne lub fizyczne potrzeby swoich rodziców. 

W kontekście współuzależnienia, rodzice, zwłaszcza ci z problemem uzależnienia, nie są w stanie w pełni zaspokoić swoich potrzeb emocjonalnych czy opiekuńczych, przez co dziecko przejmuje te funkcje.

W efekcie dziecko czuje się odpowiedzialne za dobrostan rodzica, często rezygnując z własnych potrzeb na rzecz „opiekowania się” dorosłymi.

W przypadku dzieci współuzależnionych, parentyfikacja może przejawiać się w kilku formach:

1. Emocjonalna parentyfikacja – Dziecko staje się „opiekunem emocjonalnym” rodzica. Częste poczucie winy za stan rodzica, na przykład uzależnionego, sprawia, że dziecko stara się zapewnić rodzicowi komfort emocjonalny, pocieszając go, doradzając mu lub przejmując odpowiedzialność za jego nastrój. Dziecko może czuć, że musi ratować rodzica przed negatywnymi uczuciami, takimi jak smutek, złość czy poczucie winy.
2. Fizyczna parentyfikacja – Dziecko, zwłaszcza w przypadku uzależnienia od alkoholu, czy narkotyków, może przejąć obowiązki typowe dla dorosłych, takie jak gotowanie, sprzątanie, robienie zakupów czy dbanie o innych członków rodziny. Z biegiem czasu, dziecko staje się odpowiedzialne za zarządzanie domem, co nie tylko jest nadmiernym obciążeniem, ale też ogranicza jego dziecięcą swobodę i możliwość skupienia się na własnym rozwoju.
3. Przejęcie odpowiedzialności za zachowanie rodzica – Dziecko może poczuć, że to od niego zależy, czy rodzic będzie w stanie wyjść z uzależnienia. Może starać się kontrolować zachowanie rodzica, oczekując, że to jego siła woli i działania przywrócą harmonię w rodzinie. Często dziecko czuje się odpowiedzialne za problemy rodzica i nie potrafi zrozumieć, że nie ma wpływu na uzależnienie.

Parentyfikacja w dzieciństwie wpływa nie tylko na codzienne życie dziecka, ale również na jego przyszłe relacje, poczucie wartości i zdolność do tworzenia zdrowych więzi.

Kluczowym krokiem w leczeniu skutków parentyfikacji jest pomoc w odbudowie granic emocjonalnych i nauka, jak zadbać o siebie, nie ponosząc odpowiedzialności za innych w sposób, który przekracza zdrowe granice.

Czy jestem współuzależniony?

Jeżeli zastanawiasz się, czy Ty lub ktoś z Twojego bliskiego otoczenia jest współuzależniony, może być to już wystarczającym powodem do skonsultowania się ze specjalistą.

Pomocna może okazać się poniższa lista dwudziestu pytań, opublikowana przez Amerykańską Organizację Zdrowia.

Nie jest to test, który odpowie jednoznacznie, czy jesteś współuzależniony.

Może jednak skłonić do refleksji nad funkcjonowaniem własnej relacji.

Postaraj się powoli i szczerze przed samym sobą odpowiedzieć na poniższe pytania:

• Czy milczysz (hamujesz własne zdanie), aby uniknąć kłótni?
• Czy nadmiernie martwisz się opiniami innych na Twój temat?
• Czy kiedykolwiek mieszkałeś z kimś uzależnionym?
• Czy kiedykolwiek mieszkałeś z kimś, kto cię bił lub poniżał?
• Czy opinie innych osób są dla Ciebie ważniejsze niż twoje własne?
• Czy masz trudności z dostosowaniem się do zmian w pracy lub w domu?
• Czy czujesz się odrzucony, gdy Twoi bliscy spędzają czas z przyjaciółmi?
• Czy wątpisz w swoją zdolność do bycia tym, kim chcesz?
• Czy czujesz się niekomfortowo, wyjawiając swoje prawdziwe uczucia i myśli innym?
• Czy kiedykolwiek czułeś się niewystarczający?
• Czy czujesz się jak „zła osoba”, kiedy popełniasz błąd?
• Czy masz trudności z przyjmowaniem komplementów lub prezentów?
• Czy odczuwasz zawstydzenie, gdy Twoje dziecko lub partner popełnia błąd?
• Czy uważasz, że ludzie w twoim życiu nie poradziliby sobie bez twojego ciągłego wysiłku?
• Czy chciałbyś, aby ktoś mógł ci pomóc w załatwianiu spraw?
• Czy masz trudności z rozmową z osobami sprawującymi władzę, takimi jak policja lub szef?
• Czy jesteś zdezorientowany tym, kim jesteś lub dokąd zmierzasz ze swoim życiem?
• Czy masz problem z odmówieniem na czyjąś prośbę o pomoc?
• Czy masz problem z proszeniem o pomoc?
• Czy bierzesz na siebie tak wiele rzeczy naraz, że nie potrafisz dokończyć żadnej z nich?

Jeśli na większość pytań odpowiedziałeś twierdząco – poszukaj pomocy specjalisty.

Jak możesz sobie pomóc

 

Pomoc dla osoby współuzależnionej

Współuzależnienie jest nierozerwalnie związane z uzależnieniem partnera od jakiś substancji lub działań, w związku z czym najlepsze efekty ma szansę przynieść równoległe leczenie osoby uzależnionej i współuzależnionej.

Jeżeli para uzależnionej i współuzależnionej osoby funkcjonuje w większej rodzinie (na przykład posiadają także dzieci), ważne jest, aby objąć terapią całą rodzinę.

Zwiększa to szansę na powodzenie leczenia, a także zapobiega nawrotom dysfunkcyjnych zachowań.

Zorganizowane grupy samopomocy

Bardzo ciekawym i pozytywnym zjawiskiem, jest formowanie się coraz większej ilości grup wzajemnego wsparcia, zrzeszających osoby z podobnym problemem.

Grupy samopomocy alkoholików są szeroko znane, jednak nie tak wiele osób wie o grupach wsparcia osób bliskich osobom uzależnionym oraz grupy osób współuzależnionych.

Korzystanie z grup wzajemnego wsparcia ma wiele różnorodnych zalet:

• pozwala na poszerzenie własnej wiedzy o wspólnym dla wszystkich członków grupy problemie (mądrość zbiorowa)
• daje wsparcie emocjonalne i społeczne
• pomaga w akceptacji własnego problemu
• grupa może być samowystarczalna (opierać się jedynie na wzajemnej pomocy) co niweluje narastające dotychczas poczucie bezradności
• poznanie różnych adaptacyjnych technik radzenia sobie z problemem, wypracowanych przez innych członków grupy (korzystanie z cudzych doświadczeń)
• zaspokojenie potrzeby czucia się potrzebnym, dzięki udzielaniu wsparcia innym członkom grupy

Terapia i poradnictwo psychologiczne

W przypadku objawów współuzależnienia jako główną formę pomocy stosuje się psychoterapię.

W jej trakcie osoba współuzależniona jest edukowana na temat uzależnienia i współuzależnienia, poznaje i ćwiczy nowe, bardziej funkcjonalne zachowania, a także analizuje i wyzbywa się wcześniej przyjętych schematów dezadaptacyjnych.

Poradnictwo psychologiczne stosuje się wobec osób u których nie stwierdza się zaburzeń na tle psychicznym, a które jedynie potrzebują wsparcia specjalisty w krótkotrwałym kryzysie życiowym.

Bardzo ważne jest, aby w przypadku wystąpienia współuzależnienia w rodzinie, do specjalisty udała się zarówno osoba uzależniona jak i współuzależniona.

Poza wzmocnieniem działania terapii uzależnionego, uchroni to też osobę współuzależnioną przed zapadnięciem na inne zaburzenia psychiczne, które mogłyby wyniknąć z długotrwałego współuzależnienia – mogłyby być to na przykład depresja, zaburzenia lękowe lub samo uzależnienie od substancji lub zachowań.

Na czym polega psychoterapia współuzależnienia?

Psychoterapia współuzależnienia skupia się przede wszystkim na:

• Zrozumieniu i rozpoznaniu mechanizmów współuzależnienia.
• Odbudowie poczucia własnej wartości.
• Nauczeniu się stawiania granic i dbania o swoje potrzeby.
• Radzeniu sobie z lękiem, poczuciem winy i emocjami związanymi z uzależnieniem partnera.
• Pracy nad niezależnością emocjonalną i odzyskaniem kontroli nad własnym życiem.

Psychoterapia może być indywidualna lub grupowa, w zależności od potrzeb osoby współuzależnionej.

Podsumowanie

Współuzależnienie odnosi się do relacji między osobą uzależnioną a jego bliską osobą (na przykład partnerem).

Współuzależnienie możemy w uproszczeniu nazwać zależnością od potrzeb drugiej osoby lub kontrola nad nią, a także nadanie niższego priorytetu własnym potrzebom, przy jednoczesnym nadmiernym zaabsorbowaniu potrzebami innych.

Ważne jest, aby nie nazywać błędnie wszystkich poświęceń w relacji jako objawów współuzależnienia.

Dobrą miarą „zdrowego dawania” jest to, że wspiera ono wzrost i samopoczucie zarówno siebie, jak i innych osób, podczas gdy współuzależnienie wspiera zależność, która hamuje rozwój.

Umów się na psychoterapię

 

FAQ

Jakie są cele terapii w przypadku współuzależnienia?

Terapia współuzależnienia ma na celu przede wszystkim przywrócenie równowagi w Twoim życiu, uczysz się rozpoznawać własne potrzeby, stawiać zdrowe granice i odzyskiwać poczucie kontroli. 

Ważnym celem jest również przerwanie cyklu destrukcyjnych zachowań oraz budowanie zdrowych wzorców w relacjach z osobami uzależnionymi.

Jak rozróżnić zdrową troskę od współuzależnienia?

Zdrowa troska pozwala Ci wspierać drugą osobę, nie tracąc siebie. 

Współuzależnienie natomiast objawia się:

• ciągłym poświęcaniem własnych potrzeb,

• przejmowaniem odpowiedzialności za cudze zachowania,

• nadmiernym lękiem lub poczuciem winy w relacji.

Jeśli często czujesz, że Twoje życie kręci się wyłącznie wokół problemów drugiej osoby, to znak, że warto przyjrzeć się mechanizmom współuzależnienia. 

Rozmowa z terapeutą pomoże w odróżnieniu zdrowej troski od destrukcyjnego wzorca.

Jak mogę sobie pomóc, gdy podejrzewam u siebie współuzależnienie?

Pierwszym krokiem jest świadomość i akceptacja swoich emocji. 

Możesz zacząć od:

• prowadzenia dziennika uczuć,

• uczestnictwa w grupach wsparcia dla osób współuzależnionych,

• indywidualnej terapii, gdzie nauczysz się stawiać granice i odzyskać niezależność emocjonalną.

Czy mogę pomóc osobie uzależnionej, nie stając się współuzależnionym?

Tak, ale wymaga to stawiania świadomych granic.

Pomoc nie oznacza wyręczania, przyjmowania na siebie konsekwencji czy rezygnacji z własnych potrzeb. 

Warto nauczyć się:

• rozpoznawać, co jest Twoją odpowiedzialnością, a co nie,

• stawiać jasne granice w relacji,

• korzystać z grup wsparcia lub konsultacji terapeutycznych.

Dzięki temu możesz wspierać osobę uzależnioną, nie tracąc siebie i swojej równowagi emocjonalnej.

Jak mam przestać czuć wyrzuty sumienia i lęk?

Pomocne są:

• techniki uważności i oddechu,

• refleksja nad granicami własnej odpowiedzialności,

• terapia indywidualna lub grupowa, gdzie uczysz się rozdzielać swoje emocje od emocji osoby uzależnionej.

Stopniowo uczysz się odpuszczać poczucie winy i odzyskiwać spokój wewnętrzny, co jest kluczowe dla Twojego zdrowia psychicznego.

Czy współuzależnienie jest w pełni uleczalne?

Nie jest to choroba w tradycyjnym rozumieniu, ale współuzależnienie można w znacznym stopniu przepracować i zmienić wzorce zachowań.

Dzięki terapii i wsparciu:

• odzyskujesz poczucie własnej wartości,

• uczysz się zdrowych relacji,

• ograniczasz destrukcyjne schematy reakcji emocjonalnych.

Proces wymaga czasu, cierpliwości i systematycznej pracy, ale efekty są trwałe i realnie poprawiają jakość życia.

Jak mam reagować na zachowania osoby uzależnionej?

Najważniejsze jest zachowanie spokoju i granic. 

Nie reaguj impulsywnie ani nie bierz na siebie odpowiedzialności za cudze decyzje. 

Pomocne strategie to:

• jasne i asertywne komunikaty (np. „Ja czuję… kiedy ty…”),

• stawianie granic bez poczucia winy,
• budowanie sieci wsparcia,

• w razie potrzeby korzystanie z wsparcia terapeuty.

Dzięki temu chronisz siebie i nie wzmacniasz cyklu współuzależnienia.

Czuję, że inni mnie nie rozumieją – co mam zrobić?

Możesz:

• szukać grup wsparcia, gdzie spotkasz osoby o podobnych doświadczeniach,

• rozmawiać z terapeutą, który pomoże Ci zrozumieć swoje emocje i reakcje,

• otwarcie komunikować swoje potrzeby w relacjach z bliskimi.

Wsparcie i akceptacja są kluczowe, aby nie czuć się samotnym w trudnej sytuacji.

Nie wiem, kim jestem poza tą relacją – jak mogę odzyskać siebie?

Proces odzyskiwania siebie zaczyna się od:

•  świadomej refleksji nad własnymi potrzebami i wartościami, 
• odkrywania pasji i zainteresowań poza relacją,

• nauki stawiania granic i dbania o swoje emocje.

Dzięki temu krok po kroku odzyskujesz poczucie własnej tożsamości i niezależności.

 

Źródła

• Cermak, T. L. (1986). Diagnostic criteria for codependency. Journal of psychoactive drugs, 18(1), 15-20.
• Mellibruda, J., Szczepańska, H. (1989b). Współuzależnienie i inne problemy psychologiczne żon pacjentów uzależnionych, Warszawa: Wydawnictwo IPZiT PTP.
• Chojnacka, B. (2023). Współuzależnienie i relacje zależnościowe w biograficznych doświadczeniach parentyfikacji. Studia Paedagogica Ignatiana, 26(3), 163-184.
• Karapet, R. (2024). The Relationship Between Substance Use, Codependency, and Self-Esteem (Doctoral dissertation, Alliant International University).
• Abadi, F. K. A., Vand, M. M., & Aghaee, H. (2015). Models and interventions of codependency treatment, systematic review. Journal UMP Social Sciences and Technology Management, 3(2).