Terapia schematów – na czym polega? dla kogo odpowiednia?

Terapia schematów polega na rozpoznawaniu i zmianie utrwalonych wzorców myślenia, przeżywania emocji i zachowania, które rozwinęły się w dzieciństwie na skutek niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych i nadal wpływają na funkcjonowanie w dorosłym życiu.

Terapia schematów jest przeznaczona przede wszystkim dla osób z przewlekłymi trudnościami emocjonalnymi, zaburzeniami osobowości oraz problemami, które utrzymują się mimo wcześniejszej psychoterapii lub powracają po zakończeniu leczenia.

Model terapii schematów integruje elementy CBT, teorii przywiązania, psychologii rozwojowej, terapii Gestalt i wybranych koncepcji psychodynamicznych, koncentrując się na przyczynach utrwalonych problemów, a nie wyłącznie na ich objawach.

Kluczowe wnioski

• Powtarzające się trudności psychiczne, problemy w relacjach i poczuciu własnej wartości mogą wynikać z głęboko zakorzenionych schematów, które terapia schematów pomaga zidentyfikować i zmienić. 
• Terapia schematów to podejście integracyjne, które łączy CBT, teorię przywiązania i inne nurty, aby zmieniać utrwalone wzorce myślenia, emocji i zachowań. 
• Schematy to utrwalone w dzieciństwie sposoby reagowania wynikające z niezaspokojonych potrzeb emocjonalnych, które w dorosłości mogą prowadzić do cierpienia i powtarzalnych problemów. 
• Proces terapii obejmuje diagnozę schematów, pracę poznawczą, emocjonalną i behawioralną oraz budowanie bezpiecznej relacji terapeutycznej w długoterminowym procesie. 
• Celem terapii schematów jest identyfikacja schematów i stylów radzenia sobie oraz nauczenie zdrowego zaspokajania potrzeb emocjonalnych i reagowania na trudności. 
• Terapia schematów różni się od CBT większym naciskiem na głębokie wzorce z dzieciństwa i relacje oraz zwykle wymaga dłuższego procesu. 
• Terapia schematów znajduje zastosowanie w leczeniu zaburzeń osobowości, lęków, depresji, PTSD oraz przewlekłych trudności emocjonalnych i relacyjnych. 
• Terapia schematów trwa od kilku miesięcy do kilku lat, a długość zależy od złożoności problemów i głębokości utrwalonych wzorców. 
• Style radzenia sobie ze schematami obejmują poddanie się, unikanie i nadmierną kompensację, które utrwalają problem zamiast go rozwiązywać. 
• Przerwanie schematów wymaga ich rozpoznania, zrozumienia źródeł oraz konsekwentnej zmiany myślenia i zachowań w codziennych sytuacjach.

Czym są schematy?

Schematy to sposoby zachowania i myślenia, które powstały w okresie dzieciństwa z powodu niezaspokojenia ważnych potrzeb.

Schematy powstały jako próba poradzenia sobie z sytuacją, jednak utrwalone w dalszym życiu zamiast ulgi, przynoszą cierpienie.

Przykład:

Osoba, która w dzieciństwie została opuszczona przez rodzica – na przykład w wyniku rozwodu i założenia nowej rodziny – może wytworzyć schemat opuszczenia, w którym nieustannie martwi się o to, że inne ważne osoby w jej życiu także ją opuszczą. Ten schemat w życiu dorosłym może przejawiać się na przykład unikaniem wchodzenia w trwałe relacje lub podejrzliwością i nieufnością wobec partnera. Co gorsza, te sposoby działania mogą sprawić, że związek faktycznie się nie powiedzie, a obawy takiej osoby zostaną w ten sposób umocnione.

Schematy mogą rozwinąć się, jeżeli doświadczyłeś jednego lub kilku z poniższych:

• niespełnione potrzeby: nie otrzymałeś bezwarunkowej miłości od opiekunów lub nie zaspokoili oni innych podstawowych potrzeb
• traumatyzacja lub wiktymizacja: doświadczyłeś znęcania się, traumy, przemocy lub podobnego cierpienia;
• nadmierna pobłażliwość lub brak ograniczeń: przypadek, w którym Twoi rodzice byli nadopiekuńczy lub nie wyznaczyli właściwych granic;
• selektywna identyfikacja i internalizacja: przejęcie niektórych postaw i zachowań od rodziców.

Jak widzisz, terapia schematów w dużej mierze odnosi się do niezaspokojonych potrzeb z dzieciństwa, które w efekcie wytworzyły negatywne schematy.

Te podstawowe potrzeby dziecka obejmują:

• poczucie bezpieczeństwa i trwałego przywiązania do innych
• poczucie własnej tożsamości i autonomii
• wolność wyrażania swoich uczuć i proszenia innych o to, czego potrzebujesz
• umiejętność zabawy i bycia spontanicznym
• bezpiecznych, odpowiednich do wieku limitów i granic.

Niezaspokojenie jednej lub kilku z tych potrzeb może skutkować w pojawieniu się schematu lub kilku schematów przynoszących cierpienie i utrudniających szczęśliwe i spokojne życie.

Jakie są schematy w terapii?

Teoria terapii schematów zakłada istnienie 18 negatywnych schematów, które mogą wytworzyć się w dzieciństwie w przypadku niezaspokojenia którejś z podstawowych potrzeb dziecka.

Schematy są podzielone na pięć obszarów (zwanych także domenami) i wskazują, przez jakie niezaspokojone potrzeby się rozwinęły:

Obszar „rozłączenie i odrzucenie”

W pierwszej kategorii znajdują się schematy, które utrudniają przywiązanie i budowanie relacji z innymi. 

Wytwarzają się, gdy opiekunowie w dzieciństwie zaniedbywali dziecko, na przykład przez brak oparcia emocjonalnego i traktowania dziecko w chłodny, obojętny sposób.

Schematy, które mogą powstać w obszarze rozłączenia i odrzucenia, to:

• Porzucenie i niestabilność więzi: lęk przed tym, że bliskie osoby nas porzucą, obecność lęku, smutku i gniewu w relacjach;
• Nieufność i nadużycie: brak wiary w czyste intencje innych – poczucie, że bliskie osoby nas wykorzystają, oszukają lub zranią – objawia się podejrzliwością i nieufnością;
• Deprywacja emocjonalna: brak wiary w to, że bliscy zaspokoją nasze potrzeby emocjonalne, przez co relacje wydają się niepełne, a osoba z tym schematem może czuć się samotna, nawet mimo grupy przyjaciół i posiadania partnera;
• Wadliwość i wstyd: poczucie bezwartościowości, niższości i wstydu – lęk przed tym, że odsłonięcie się przed inną osobą spowoduje u niej rozczarowanie;
• Izolacja społeczna i wycofanie: wrażenie odizolowania do własnej grupy.

Obszar „osłabiona autonomia i brak osiągnięć”

W toku rozwoju każde dziecko powinno rozwinąć silne poczucie własnego „ja”, czyli poczucie własnej tożsamości, która pozwala na życie w zgodzie z własnymi potrzebami i wartościami. 

Rodzina zaniedbująca potrzebę autonomii, bo mogła np. być nadopiekuńcza, sprawiła, że dziecko nie rozwinęło wiary we własne kompetencje i nie nauczyło się rozpoznawać własnych potrzeb.

Schematy w obszarze osłabionej autonomii i braku osiągnięć, to:

• Zależność i niekompetencja: poczucie bezradności, braku możliwości funkcjonowania bez opieki innych;
• Podatność na zranienie i zachorowanie: spodziewanie się, że w każdej chwili można zostać zranionym i że jest się wobec tego bezradnym;
• Uwikłanie emocjonalne: niezdrowe, nadmierne uwikłanie emocjonalne w relację z obojgiem lub jednym z rodziców – na przykład poczucie, że rodzic nie da sobie rady bez naszej pomocy;
• Porażka: poczucie bycia porażką lub bycia skazanym na porażkę – na przykład z powodu braku talentów, osoba przejawiająca ten schemat uważa, że to osiągnięcia są wyznacznikiem szczęścia.

Obszar „uszkodzone granice”

Osoba z uszkodzonym poczuciem granic ma problem z określeniem adekwatnych praw, obowiązków i możliwości względem samego siebie lub innych – problem ten może wynikać z braku jasnych zasad i granic w domu rodzinnym.

Schematy w obszarze uszkodzonych granic, to:

• Roszczeniowość: uważanie samego siebie za lepszego i ważniejszego od innych, oczekiwanie specjalnego traktowania i przywilejów,
• Niewystarczająca samokontrola lub samodyscyplina: taka osoba nie jest w stanie znieść frustracji na drodze do swoich celów.

Obszar „nakierowania na innych”

Człowiek nakierowany na innych jest nadmiernie odpowiedzialny, stawia potrzeby wszystkich dookoła ponad swoimi własnymi. 

Nakierowanie na innych wynika to z faktu warunkowej miłości w domu rodzinnym, gdy potrzeby opiekunów były ponad potrzebami dziecka.

• Podporządkowanie: człowiek z tym schematem dobrowolnie poddaje się innym w obawie przed konsekwencjami.
• Samopoświęcenie: człowiek z tym schematem dobrowolnie poświęca własne potrzeby, na rzecz spełnienia potrzeb innych.
• Poszukiwanie akceptacji i uznania: taka osoba za bardzo skupia się na opiniach innych osób, często dostosowując się do nich.

Obszar „nadmierna czujność i zahamowanie”

Tłumienie własnych emocji, brak wyrażania siebie – zwykle wynika to z wychowania w rodzinie karzącej i bardzo wymagającej, która ponad wszystko ceni obowiązki i zasady.

• Negatywizm: osoba ma pesymistyczne podejście i ciągle zamartwia się o wynik działania
• Zahamowanie emocjonalne: osoba z tym schematem tłumi swoje emocje, nie pokazuje ich na zewnątrz i nadmiernie skupia się na racjonalnych kwestiach
• Zawyżone standardy: głównym elementem tego schematu jest perfekcjonizm
• Bezwzględna surowość: poczucie, że każdy błąd musi zostać ukarany.

Czym jest terapia schematów?

Terapia schematów to integracyjny nurt psychoterapii opracowany z myślą o osobach, u których utrwalone wzorce myślenia i zachowania prowadzą do przewlekłych problemów emocjonalnych oraz trudności w relacjach. 

Celem terapii schematów jest trwała zmiana głęboko zakorzenionych mechanizmów, które utrzymują cierpienie psychiczne. 

Metodę nurtu schematów stworzył amerykański psycholog Jeffrey E. Young pod koniec lat 80. XX wieku, który zauważył, że część osób – zwłaszcza z zaburzeniami osobowości i przewlekłymi problemami emocjonalnymi – nie osiągała trwałej poprawy mimo prawidłowo prowadzonej terapii poznawczo-behawioralnej. 

Pacjenci rozumieli swoje trudności na poziomie intelektualnym, ale nadal reagowali w ten sam sposób pod wpływem silnych emocji i to właśnie ta obserwacja stała się impulsem do opracowania modelu terapii schematów. 

Terapia schematów wyrosła z terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), jednak została rozszerzona o elementy teorii przywiązania, psychologii rozwojowej, terapii Gestalt oraz wybranych koncepcji psychodynamicznych, dzięki temu koncentruje się nie tylko na zmianie sposobu myślenia, ale również na doświadczeniach z dzieciństwa, niezaspokojonych potrzebach emocjonalnych, przeżywanych emocjach i wzorcach budowania relacji z innymi ludźmi. 

„Terapia schematów pomaga dotrzeć do źródła problemów i stopniowo zastąpić je zdrowszymi sposobami myślenia, przeżywania oraz budowania relacji.”

~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk

Jak wygląda proces terapii schematów?

Terapia schematów przebiega etapami i jest dostosowywana do indywidualnych trudności pacjenta.

Proces rozpoczyna się od dokładnej diagnozy utrwalonych schematów oraz sposobów radzenia sobie z nimi, a następnie koncentruje się na ich stopniowej zmianie z wykorzystaniem technik poznawczych, emocjonalnych i behawioralnych.

Na początku psychoterapeuta schematów przeprowadza szczegółowy wywiad dotyczący obecnych trudności, historii życia oraz doświadczeń z dzieciństwa i okresu dorastania, wykorzystuje również wystandaryzowane kwestionariusze, które pomagają określić, które schematy i tryby są najbardziej aktywne.

Po zakończeniu etapu diagnozy rozpoczyna się właściwa praca terapeutyczna.

W zależności od potrzeb pacjenta terapeuta schematów łączy:

• techniki poznawcze, które pomagają rozpoznawać i modyfikować utrwalone przekonania
• techniki doświadczeniowe ukierunkowane na emocje, takie jak wyobrażeniowa zmiana skryptu czy dialog z wykorzystaniem krzeseł
• równolegle wprowadzane są zadania behawioralne, których celem jest stopniowe utrwalanie nowych sposobów reagowania w codziennych sytuacjach.

Istotnym elementem procesu nurtu schematów jest także relacja terapeutyczna – terapeuta tworzy bezpieczne środowisko, w którym pacjent może doświadczać nowych, bardziej adaptacyjnych sposobów budowania relacji i zaspokajania potrzeb emocjonalnych.

Proces terapii schematów jest zwykle długoterminowy, ponieważ koncentruje się na zmianie utrwalonych wzorców rozwijanych przez wiele lat.

W jednym z badań klinicznych uczestnicy otrzymali 50 sesji terapii schematów, a metoda okazała się skuteczniejsza od terapii zorientowanej na klaryfikację oraz standardowego leczenia u pacjentów z zaburzeniami osobowości (Bamelis i in. 2014).

Jakie są cele terapii schematów?

W terapii schematów będziesz pracować ze swoim terapeutą, aby:

• zidentyfikować i przepracować schematy
• zidentyfikować i zająć się stylami radzenia sobie, które przeszkadzają zaspokojeniu Twoich potrzeb emocjonalnych
• zmienić wzorce zachowań, które wynikają ze schematów
• nauczyć się, jak zaspokoić swoje podstawowe potrzeby emocjonalne w zdrowy sposób
• nauczyć się, jak radzić sobie (w zdrowy sposób) z frustracją i cierpieniem, gdy nie można zaspokoić pewnych potrzeb.

Jakie są różnice między terapią schematów a terapią poznawczo-behawioralną oraz innymi nurtami psychoterapii?

Terapia schematów wywodzi się z terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), ale została opracowana z myślą o osobach, u których sama praca nad bieżącymi myślami i zachowaniami nie przynosi trwałej poprawy (Taylor i in. 2017).

Terapia schematów w przeciwieństwie do klasycznej CBT koncentruje się przede wszystkim na zmianie głęboko utrwalonych schematów powstałych najczęściej w dzieciństwie oraz sposobów radzenia sobie z nimi, łączy przy tym techniki poznawczo-behawioralne z elementami teorii przywiązania, terapii Gestalt i wybranych koncepcji psychodynamicznych.

Terapia poznawczo-behawioralna skupia się głównie na aktualnych objawach i pomaga rozpoznawać oraz modyfikować nieadaptacyjne myśli i zachowania, a terapia schematów idzie o krok dalej – jej celem jest zrozumienie, dlaczego te same trudności powracają mimo wcześniejszego leczenia, oraz prowadzi do trwałej zmiany wzorców emocjonalnych i relacyjnych, które podtrzymują problem.

Wybór metody zależy przede wszystkim od charakteru problemu oraz celów terapii, nie jest to łatwa decyzja, dlatego stworzyliśmy Test Doboru Nurtu Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk:

Jakie techniki są stosowane w terapii schematów?

Terapeuci schematów korzystają z różnych metod, ale kluczowe są dwie techniki, które pozwalają zmienić szkodliwe wzorce i nauczyć się zdrowych sposobów radzenia sobie z emocjami.

• Empatyczna konfrontacja – Twój terapeuta pomoże Ci zauważyć schematy, które pojawiają się w Twoim życiu, jednocześnie okazując wsparcie i zrozumienie. Nie chodzi o ocenianie, ale o pomoc w dostrzeżeniu potrzeby zmiany.
• Ograniczone ponowne rodzicielstwo – Czasem problemem są niezaspokojone potrzeby emocjonalne z dzieciństwa. Terapeuta tworzy bezpieczną przestrzeń, w której możesz nauczyć się otrzymywać wsparcie, troskę i szacunek, których mogło Ci brakować. „Ograniczone” oznacza, że wszystko odbywa się w ramach profesjonalnych zasad etycznych.

Kluczowym elementem terapii schematów jest relacja z terapeutą – to właśnie dzięki niej łatwiej zaufać procesowi i dokonać trwałych zmian.

Sprawdź, czy cierpisz na lęki

Jakie problemy leczy terapia schematów?

Terapia schematów została opracowana z myślą o osobach, u których trudności psychiczne mają charakter przewlekły i utrzymują się mimo wcześniejszego leczenia.

Wykazano skuteczność terapii schematów w leczeniu (Peeters i in. 2022):

• zaburzeń osobowości, zwłaszcza z pogranicza borderline, osobowości unikającej, zależnej oraz obsesyjno-kompulsyjnej
• zaburzeniach lękowych
• depresji
• PTSD
• utrwalonych trudności w budowaniu i utrzymywaniu satysfakcjonujących relacji
• niskiego poczucia własnej wartości i nadmiernego samokrytycyzmu
• powtarzających się trudności emocjonalnych
• zaburzeń odżywiania.

Podkreślamy jednak, że dla zaburzeń innych niż zaburzenia osobowości liczba badań jest mniejsza, dlatego decyzja o wyborze terapii powinna być podejmowana po konsultacji ze specjalistą.

Jak długo trwa terapia schematów?

Czas trwania terapii schematów zależy od kilku czynników, takich jak złożoność problemów, gotowość do zmian oraz częstotliwość spotkań z terapeutą:

• Krótsze terapie (6-12 miesięcy, 20-40 sesji) sprawdzają się u osób, które mają jeden dominujący schemat i są gotowe intensywnie nad nim pracować.
• Dłuższe terapie (1,5-3 lata, 50+ sesji) są często potrzebne, jeśli schematy są głęboko zakorzenione, pojawiły się w dzieciństwie i wpłynęły na wiele aspektów życia.

W terapii schematów kluczowe jest stopniowe przełamywanie starych wzorców – dlatego wymaga ona więcej czasu niż klasyczna terapia poznawczo-behawioralna (CBT).

Postępy w terapii schematów są indywidualne – nie chodzi o jak najszybsze ukończenie procesu, ale o realną i trwałą zmianę w sposobie myślenia, odczuwania i zachowania.

Jak radzimy sobie ze schematami? Style radzenia sobie według terapii schematów

Kiedy doświadczasz silnych emocji wynikających ze schematów, Twój umysł automatycznie szuka sposobu, by sobie z nimi poradzić, to właśnie style radzenia sobie (mechanizmy, strategie zachowań) pomagają unikać bólu.

W dzieciństwie strategie radzenia sobie mogą działać jak tarcza ochronna, pozwalając przetrwać trudne sytuacje.

Problem w tym, że w dorosłym życiu często przestają być skuteczne – zamiast pomagać, utrwalają schematy i powodują cierpienie.

Czy każdy reaguje tak samo?

Nie!

Dwie osoby z tym samym schematem mogą radzić sobie w zupełnie różny sposób.

Czasem style radzenia się zmieniają na przestrzeni lat, ale schematy pozostają te same, wpływając na sposób myślenia, emocje i zachowanie.

Terapia schematów pomaga rozpoznać swoje style radzenia sobie i zastąpić je zdrowszymi strategiami, które nie tylko chronią przed bólem, ale też pozwalają żyć pełniej i swobodniej.

Poddanie się

Wiąże się to z zaakceptowaniem schematu i poddaniem się mu, skutkuje to zachowaniem, które wzmacnia lub kontynuuje wzorzec schematu.

Na przykład, jeśli poddasz się schematowi, który ukształtował się w wyniku zaniedbania emocjonalnego jako dziecko, możesz później znaleźć się w związku obejmującym zaniedbanie emocjonalne.

Unikanie

Unikanie obejmuje próbę życia bez wyzwalania schematu.

Możesz unikać działań lub sytuacji, które mogłyby go wywołać lub sprawić, że poczujesz się bezbronny.

Unikanie schematu może sprawić, że będziesz bardziej podatny na używanie substancji, ryzykowne lub kompulsywne zachowania oraz inne zachowania, które rozpraszają uwagę.

Nadmierne kompensowanie

Nadmierne kompensowanie wąże się z próbą walki ze schematem poprzez działanie w całkowitej opozycji do niego, może się to wydawać zdrową reakcją na schemat, ale nadmierna rekompensata zwykle idzie za daleko.

Kompensacja często prowadzi do działań lub zachowań, które wydają się agresywne, wymagające, niewrażliwe lub w jakiś sposób przesadne, a to może odbić się na twoich relacjach z innymi.

Bezpłatny test online depresji

Jak przerwać schematy?

Przerwanie schematów wymaga świadomości, konsekwencji i pracy nad sobą, ale dzięki terapii można nauczyć się nowych, zdrowszych sposobów myślenia i reagowania, które pozwolą Ci prowadzić bardziej satysfakcjonujące życie.

• Zidentyfikuj swoje schematy – zauważ, jakie myśli, emocje i reakcje pojawiają się w trudnych sytuacjach. Często są one powtarzalne i przypominają wzorce z dzieciństwa.
• Zrozum, skąd się wzięły – schematy mają swoje źródło w przeszłości. Być może w dzieciństwie musiałeś być „idealnym dzieckiem”, nie wolno Ci było okazywać emocji albo nauczyłeś się, że inni są ważniejsi od Ciebie.
• Obserwuj swoje reakcje – schematy uruchamiają automatyczne zachowania. Jeśli zawsze unikasz konfrontacji, zgadzasz się na coś, czego nie chcesz, albo czujesz się bezwartościowy w obliczu krytyki – to może być znak, że działa schemat.
• Kwestionuj swoje przekonania – zastanów się, czy to, co podpowiada Ci schemat, jest prawdziwe. Czy naprawdę zawsze musisz być niezależny? Czy proszenie o pomoc oznacza słabość? Czy zasługujesz na miłość tylko wtedy, gdy spełniasz oczekiwania innych?
• Wprowadzaj nowe zachowania – jeśli schemat mówi Ci, żebyś wycofał się w trudnej sytuacji, spróbuj postąpić inaczej – np. wyraź swoje zdanie lub poproś o wsparcie.

Kiedy warto skorzystać z pomocy?

Umów się na konsultację, jeśli trudności emocjonalne utrzymują się przez dłuższy czas, nawracają mimo wcześniejszych prób poradzenia sobie z nimi i/lub zaczynają wpływać na relacje, pracę i codzienne funkcjonowanie:

• od wielu miesięcy lub lat doświadczasz tych samych problemów w relacjach, mimo że starasz się je zmienić
• często odczuwasz silny lęk przed odrzuceniem, krytyką lub porażką
• masz utrwalone poczucie, że „nie jesteś wystarczająco dobry” lub trudno Ci zaufać innym
• kolejne związki, przyjaźnie lub sytuacje zawodowe przebiegają według podobnego, niekorzystnego schematu
• wcześniejsza psychoterapia lub inne formy leczenia przyniosły jedynie częściową albo krótkotrwałą poprawę.

Podsumowanie

Terapia schematów to jedno z nowszych podejść do psychoterapii, czerpiące z innych nurtów – takich, jak nurt poznawczo-behawioralny, czy psychoanaliza.

W czasie terapii schematów można zmierzyć się ze skutkami niezaspokojonych w dzieciństwie potrzeb i nauczyć się samemu dbać o własne potrzeby i pragnienia, w zdrowy sposób.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jak mogę rozpoznać, że tkwię w schematach?

Jeżeli te same trudności w relacjach, poczuciu własnej wartości lub regulacji emocji powracają mimo wcześniejszej terapii lub prób zmiany, mogą wynikać z nieadaptacyjnych schematów.

Czy da się “wyleczyć” schematy, czy tylko je kontrolować?

Celem terapii schematów nie jest usunięcie schematów, lecz trwałe osłabienie ich wpływu na funkcjonowanie. 

Jak wygląda typowa sesja terapii schematów?

Typowa sesja terapii schematów obejmuje analizę sytuacji, która aktywowała schemat, pracę z technikami doświadczeniowymi oraz zaplanowanie nowych sposobów reagowania poza gabinetem.

Czy medytacja lub mindfullness mogą mi zaszkodzić, jeśli mam nieprzepracowane schematy?

U osób z silnymi schematami:

• medytacja może nasilić kontakt z trudnymi emocjami
• może pojawić się zalew wspomnień lub odcięcie
• brak bezpiecznej relacji może pogłębiać poczucie samotności.

Dlatego w terapii schematów mindfulness bywa:

• wprowadzany stopniowo
• modyfikowany
• integrowany z pracą relacyjną.

Czy terapia EMDR nie byłaby lepsza w leczeniu traum z dzieciństwa niż terapia schematów?

To zależy od rodzaju problemu, celu terapii i Twoich potrzeb:

• EMDR świetnie sprawdza się w pracy z konkretnymi, jasno zdefiniowanymi traumami.
• Terapia schematów jest szczególnie skuteczna, gdy:
  • trudne doświadczenia były długotrwałe
  • trauma była relacyjna (rodzice, opiekunowie)
  • skutkiem są problemy w związkach, tożsamości, regulacji emocji.

Czy wchodzenie w kolejne toksyczne związki może wskazywać na występowanie nieuświadomionego schematu?

Tak, powtarzające się destrukcyjne relacje są jednym z typowych przejawów aktywnych schematów, które terapia schematów pomaga rozpoznawać i zmieniać poprzez pracę nad utrwalonymi wzorcami emocjonalnymi i relacyjnymi. 

Jakie są przeciwwskazania do terapii schematów?

Przeciwwskazania do terapii schematów to m.in.:

• ostry kryzys psychotyczny
• ciężka, nieustabilizowana depresja lub uzależnienie
• brak minimalnego poczucia bezpieczeństwa w życiu codziennym.

Źródła

• Oleśniewicz, M. Terapia schematów w leczeniu pacjentów detencyjnych o antyspołecznej strukturze osobowości. Skuteczność i metody postępowania.
• Talarowska, M. E., & Kobza, R. (2021). Wczesne nieadaptacyjne schematy w zaburzeniu osobowości borderline. Neuropsychiatry & Neuropsychology/Neuropsychiatria i Neuropsychologia, 16(1).
• Bamelis LL, Evers SM, Spinhoven P, Arntz A. Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders. Am J Psychiatry. 2014 Mar;171(3):305-22.
• Grabowski, A. (2023). Wczesne nieadaptacyjne schematy a jakość więzi i komunikacji małżeńskiej. Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio, 1, 53.
• Masley, S., Gillanders, D., Simpson, S., & Taylor, M. (2012). A Systematic Review of the Evidence Base for Schema Therapy. Cognitive Behaviour Therapy, 41, 185 – 202. https://doi.org/10.1080/16506073.2011.614274 
• Peeters N, van Passel B, Krans J. The effectiveness of schema therapy for patients with anxiety disorders, OCD, or PTSD: A systematic review and research agenda. Br J Clin Psychol. 2022 Sep;61(3):579-597.
• Taylor CDJ, Bee P, Haddock G. Does schema therapy change schemas and symptoms? A systematic review across mental health disorders. Psychol Psychother. 2017 Sep;90(3):456-479.

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Psycholog, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk.   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Specjalizuje się w terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), zaburzeniach lękowych, depresji i innych problemach zdrowia psychicznego. Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej