Zespół stresu pourazowego (PTSD) jest zaburzeniem psychicznym rozwijającym się w następstwie doświadczenia lub bycia świadkiem wydarzenia o charakterze traumatycznym.
Jego rozpoznanie wymaga nie tylko identyfikacji charakterystycznych objawów, lecz także przeprowadzenia pogłębionej, opartej na standardach diagnostycznych oceny klinicznej.
Specjalista w trakcie diagnozy musi kierować się kryteriami zawartymi w klasyfikacjach takich jak DSM-5 oraz ICD-11, które precyzyjnie definiują objawy, czas ich trwania oraz wpływ na funkcjonowanie pacjenta.
Psycholog, jako specjalista posiadający przygotowanie w zakresie diagnozy psychologicznej, może przeprowadzać wywiad kliniczny, stosować wystandaryzowane narzędzia psychometryczne oraz formułować wnioski diagnostyczne.
Psycholog nie ma kompetencji do wystawienia diagnozy medycznej PTSD, taką można uzyskać na kolejnym etapie diagnostycznym u psychiatry.
Kiedy powinnam/powinienem rozważyć diagnozę w kierunku PTSD?
Rozważ diagnozę PTSD, gdy po traumatycznym wydarzeniu pojawiają się objawy, które utrzymują się dłużej niż kilka tygodni i znacząco utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie.
Typowe sygnały przeciążenia psychiki to:
- natrętne, przerażające wspomnienia i flashbacki (uczucie ponownego przeżywania traumy)
- koszmary senne
- unikanie miejsc, osób lub sytuacji kojarzących się z traumą (np. rezygnacja z jazdy samochodem po wypadku)
- negatywne zmiany w myśleniu i nastroju (obniżony nastrój, samoobwinianie, zobojętnienie, utrata zdolności do odczuwania przyjemności)
- nadmierna czujność
- drażliwość, wybuchy złości
- trudności ze snem i koncentracją
- oraz objawy somatyczne (kołatanie serca, przyspieszony oddech, ciągłe napięcie).
Objawy mogą pojawić się natychmiast albo z opóźnieniem – nawet po wielu miesiącach.
Jeśli wpływają na pracę, relacje czy codzienne obowiązki i nie ustępują samoistnie, to wyraźny sygnał, że warto skonsultować się ze specjalistą.
Czy psycholog ma uprawnienia do stawiania diagnozy PTSD?
Tak, psycholog (diagnosta lub psychoterapeuta) ma uprawnienia do przeprowadzenia diagnozy psychologicznej PTSD – zbiera szczegółowy wywiad, ocenia nasilenie objawów za pomocą kwestionariuszy (np. skali IES-6) i przeprowadza diagnostykę różnicową.
To właśnie od wizyty u psychologa/psychoterapeuty zaczyna się cały proces, bo specjalista oferuje nie tylko diagnozę i wystawienie opinii psychologicznej, ale i natychmiastowe wsparcie psychologiczne.
Oficjalne rozpoznanie medyczne (lekarskie) stawia jednak psychiatra – na podstawie wywiadu, opinii psychologicznej od psychologa, wykluczenia innych przyczyn somatycznych i potwierdzenia kryteriów diagnostycznych.
Do czego może mi być potrzebna diagnoza PTSD?
Dzięki diagnozie PTSD otrzymujesz ukierunkowany plan leczenia dopasowany do Twojej sytuacji – od psychoedukacji przez terapię po ewentualne wsparcie farmakologiczne.
Pozwala uniknąć powikłań, takich jak trwałe zmiany w osobowości, depresja, myśli samobójcze czy pogorszenie relacji.
Diagnoza zapobiega chronicznemu cierpieniu i pomaga wrócić do normalnego funkcjonowania.
Bez niej leczenie może być nieskierowane lub niepełne.
Jaka jest rola terapeuty i psychiatry w terapii PTSD?
Terapeuta prowadzi psychoterapię ukierunkowaną na leczenie traumy – m.in. terapię EMDR (odwrażliwianie i przetwarzanie za pomocą ruchów gałek ocznych) czy terapię poznawczo-behawioralną (CBT).
Jego zadaniem jest pomoc w przetwarzaniu traumatycznych wspomnień, redukcji mechanizmu unikania i natrętnych myśli, odbudowie poczucia bezpieczeństwa oraz nauce pacjenta umiejętności radzenia sobie z objawami (relaksacja, asertywność, psychoedukacja dla rodziny).
Terapeuta tworzy bezpieczną przestrzeń do pracy nad emocjami i wspiera w powrocie do codziennych aktywności.
Psychiatra natomiast skupia się na aspekcie medycznym: stawia oficjalne rozpoznanie, wyklucza inne przyczyny i dobiera leczenie farmakologiczne (np. leki z grupy SSRI lub SNRI).
Najlepsze efekty daje współpraca obu specjalistów.
Terapeuta pracuje nad przetwarzaniem traumy na poziomie psychologicznym, a psychiatra łagodzi objawy biologiczne.
Jak długo leczy się PTSD?
Czas leczenia PTSD jest indywidualny i zależy od nasilenia objawów, rodzaju traumy (np. czy to PTSD proste czy złożone), czasu, jaki minął od wydarzenia, oraz motywacji do pracy.
Psychoterapia PTSD trwa zwykle powyżej 6 miesięcy.
Farmakoterapia wspomagająca trwa zazwyczaj od 6 miesięcy do roku w formie ostrej i od 1 do 2 lat w przewlekłej.
Leczenie wymaga systematyczności, by mogły następować kolejne efekty: najpierw redukcja natrętnych myśli i lęku, potem poprawa snu, nastroju i funkcjonowania, odbudowa relacji, odzyskanie poczucia bezpieczeństwa.
Sprawdź naszych specjalistów od traumy
Źródła
- Bisson JI, Cosgrove S, Lewis C, Robert NP. Post-traumatic stress disorder. BMJ. 2015 Nov 26;351:h6161.
- Du J, Diao H, Zhou X, Zhang C, Chen Y, Gao Y, Wang Y. Post-traumatic stress disorder: a psychiatric disorder requiring urgent attention. Med Rev (2021). 2022 Aug 2;2(3):219-243.
- Siddaway AP. Assessment and diagnosis of post-traumatic stress disorders (PTSDs) for medico-legal and other clinical purposes: DSM-5-TR PTSD, ICD-11 PTSD and ICD-11 complex PTSD. BJPsych Advances. 2024;30(6):383-397.
Dowiedz się więcej
- Jak diagnozuje się PTSD?
- Terapia traumy i PTSD online
- CBT na PTSD
- Zespół stresu pourazowego (PTSD) – praktyczny przewodnik
- Terapeuta specjalizujący się w leczeniu traumy
- Terapia traumy EMDR online
- Jak długo trwa wychodzenie z traumy?
