Zaburzenia nastroju – praktyczny i kompleksowy przewodnik

Zaburzenia nastroju to grupa zaburzeń psychicznych, w których obniżenie lub podwyższenie nastroju utrzymuje się na tyle długo i jest na tyle nasilone, że zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie, pracę, naukę lub utrzymywanie relacji z innymi ludźmi.

W przeciwieństwie do naturalnych wahań emocji, zaburzenia nastroju nie ustępują po kilku dniach ani po rozwiązaniu trudnej sytuacji, lecz wymagają diagnostyki i – w wielu przypadkach – specjalistycznego leczenia.

Do zaburzeń nastroju zalicza się między innymi depresję, chorobę afektywną dwubiegunową oraz dystymię, które różnią się przebiegiem, objawami i sposobem prowadzenia terapii.

Rozpoznanie zaburzeń nastroju opiera się na szczegółowym wywiadzie klinicznym oraz kryteriach diagnostycznych ICD-11 lub DSM-5, a skuteczne leczenie najczęściej obejmuje psychoterapię, farmakoterapię albo połączenie obu metod.

Rozpoznanie objawów to pierwszy, najważniejszy krok.

Pamiętaj jednak, że autodiagnoza nie zastąpi opinii specjalisty.

W Pokonaj Lęk oferujemy ustrukturyzowany proces diagnostyczny, który pozwoli Ci zrozumieć źródło Twojego samopoczucia i dobrać odpowiednią ścieżkę wsparcia.

Kluczowe wnioski

• Zaburzenia nastroju to długotrwałe i nasilone zmiany nastroju, które utrudniają codzienne funkcjonowanie i wymagają profesjonalnej diagnostyki oraz leczenia psychologicznego i/lub psychiatrycznego.
• Zaburzenia nastroju odróżnia od naturalnych wahań emocji przede wszystkim czas trwania objawów, ich nasilenie oraz wpływ na codzienne życie. 
• Zaburzenia nastroju, nazywane także zaburzeniami afektywnymi, obejmują chorobowe obniżenie, podwyższenie nastroju lub nadmierną jego zmienność. 
• Do najczęstszych zaburzeń nastroju należą: depresja, choroba afektywna dwubiegunowa, dystymia oraz zaburzenia lękowe z objawami depresyjnymi, z których każde wymaga indywidualnego leczenia. 
• Przewlekle obniżony nastrój może być objawem depresji lub innych zaburzeń nastroju i powinien być oceniany na podstawie całego obrazu klinicznego, a nie pojedynczych objawów. 
• Długotrwale podwyższony nastrój z euforią, impulsywnością i zmniejszoną potrzebą snu może wskazywać na hipomanię lub manię. 
• Zaburzenia nastroju mają wieloczynnikowe podłoże obejmujące czynniki genetyczne, biologiczne, psychologiczne, środowiskowe oraz niepożądane działanie substancji i leków. 
• Choroby somatyczne mogą wywoływać lub nasilać objawy zaburzeń nastroju, dlatego diagnostyka powinna uwzględniać również stan zdrowia fizycznego.
• Rozpoznanie zaburzeń nastroju opiera się na szczegółowym wywiadzie, ocenie objawów, wykluczeniu innych przyczyn oraz kryteriach ICD-11 lub DSM-5. 
• Najskuteczniejsze leczenie zaburzeń nastroju zwykle łączy psychoterapię, farmakoterapię, zdrowy styl życia i wsparcie społeczne. 
• Celem leczenia jest osiągnięcie remisji i zapobieganie nawrotom poprzez kontynuację terapii oraz przestrzeganie zaleceń specjalisty. 

Jak odróżnić zwykłe wahania nastroju od zaburzenia nastroju?

Najważniejszymi różnicami między wahaniami nastroju a zaburzeniem nastroju są: czas trwania i stopień nasilenia objawów.

Naturalne wahania nastroju mają zwykle związek z konkretnym wydarzeniem i nie powodują trwałego pogorszenia funkcjonowania.

Natomiast w zaburzeniach nastroju objawy utrzymują się mimo ustąpienia stresującej sytuacji lub pojawiają się bez wyraźnej przyczyny.

W przypadku depresji obniżony nastrój lub utrata zainteresowań utrzymują się przez co najmniej dwa tygodnie, natomiast w chorobie afektywnej dwubiegunowej epizody podwyższonego nastroju (hipomanii lub manii) trwają odpowiednio co najmniej 4 lub 7 dni i wiążą się z wyraźną zmianą zachowania oraz poziomu aktywności.

Jeśli zauważasz, że zmienny nastrój nie jest związany z bieżącymi wydarzeniami w Twoim życiu, skonsultuj się z psychologiem.

Jakie są rodzaje zaburzeń nastroju?

Najczęściej występujące rodzaje zaburzeń nastroju, to:

• Depresja: To jedno z najpowszechniejszych zaburzeń nastroju, które objawia się długotrwałym uczuciem smutku, przygnębienia, utratą zainteresowania codziennymi aktywnościami oraz spadkiem energii. Depresja może prowadzić do izolacji społecznej, a w skrajnych przypadkach do myśli samobójczych. Około 332 milionów ludzi na świecie cierpi na depresję (WHO).
• Choroba afektywna dwubiegunowa: Zaburzenie to charakteryzuje się naprzemiennymi epizodami manii (nadmierna energia, euforia, impulsywność) oraz depresji. W fazie manii osoba może wykazywać nieodpowiedzialne zachowania, natomiast w fazie depresji przeżywa intensywny smutek i brak energii.
• Dystymia: Jest to łagodniejsza, ale długotrwała forma depresji, trwająca co najmniej dwa lata. Osoby z dystymią często odczuwają chroniczne przygnębienie i brak radości z życia, co może znacząco wpływać na ich codzienne funkcjonowanie.
• Zaburzenia lękowe z towarzyszącymi objawami depresji: W tym przypadku lękowi towarzyszą objawy depresyjne, które jednak nie spełniają pełnych kryteriów diagnostycznych dla depresji. Zaburzenie to może powodować problemy w codziennym życiu, utrudniając normalne funkcjonowanie.

Każdy z tych typów zaburzeń nastroju wymaga indywidualnego podejścia terapeutycznego i dokładnej diagnozy, aby zastosować odpowiednie leczenie i wsparcie psychologiczne.

Ogólnie wyróżnia się trzy typy nastrojów:

• wyrównany (eutymiczny)
• obniżony
• podwyższony

Zaburzenia nastroju to jego skrajne obniżenie, podwyższenie lub nieuzasadniona zmienność. W zależności od tego, jaki rodzaj zaburzeń afektywnych występuje, mogą one być oznaką różnych chorób.

Kiedy obniżony nastrój staje się zaburzeniem nastroju?

Obniżony nastrój staje się problemem klinicznym wtedy, gdy utrzymuje się przez dłuższy czas, nie ustępuje mimo poprawy sytuacji życiowej i zaczyna wpływać na codzienne funkcjonowanie. 

Obniżony nastrój może być objawem depresji, dystymii lub innych zaburzeń nastroju, ale sam w sobie nie jest jeszcze rozpoznaniem choroby (bo może być związany z przejściową trudną sytuacją, np. jak strata bliskiej osoby, rozstanie czy przewlekły stres, i w większości przypadków stopniowo ustępuje).

Rozpoznania zaburzenia nastroju nie stawia się na podstawie pojedynczego objawu, lecz całego obrazu klinicznego oraz czasu jego utrzymywania się.

Długotrwałe trwanie obniżonego nastroju w konsekwencji może prowadzić do depresji i może ona mieć charakter pojedynczego epizodu depresyjnego lub zaburzeń o charakterze nawracającym.

Objawy depresji to:

– smutek, lęk,

– poczucie pustki,

– poczucie beznadziei,

– pesymizm,

– niemoc, której towarzyszy poczucie winy,

– brak zainteresowania codziennymi czynnościami, zaniedbywanie ich,

– poczucie zmęczenia, spowolnienie,

– spadek energii,

– nerwowość, poirytowanie,

– bezsenność,

– brak apetytu, utrata wagi lub przybieranie na wadze,

– objawy somatyczne bez przyczyn chorobowych, np. chroniczny ból,

– nadużywanie alkoholu i leków,

– spadek libido,

– myśli samobójcze.

Obok depresji obniżenie nastroju może świadczyć również o chorobie afektywnej jednobiegunowej, która nazywana jest również zaburzeniem depresyjnym nawracającym lub depresją nawracającą. Rozpoznaje się ją po co najmniej dwóch epizodach depresji.

Długotrwały obniżony nastrój może prowadzić także do:

• trudności z koncentracją, zapamiętywaniem informacji i podejmowaniem decyzji
• spadku motywacji oraz wycofania z aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność
• pogorszenia wyników w pracy lub nauce oraz problemów z wykonywaniem codziennych obowiązków
• ograniczenia kontaktów z rodziną i znajomymi oraz narastającego poczucia osamotnienia
• zaburzeń snu i apetytu, które dodatkowo pogarszają samopoczucie
• obniżenia samooceny i utraty wiary we własne możliwości
• większego ryzyka nadużywania alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych jako sposobu radzenia sobie z cierpieniem psychicznym
• pogorszenia ogólnego stanu zdrowia i jakości życia, a w cięższych przypadkach także pojawienia się myśli samobójczych, które wymagają pilnej pomocy specjalisty.

„Pacjenci często zgłaszają się po pomoc dopiero wtedy, gdy obniżony nastrój trwa od wielu miesięcy czy nawet lat. Tymczasem już kilka tygodni utrzymujących się objawów to wystarczający powód do konsultacji ze specjalistą.”

~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk

Nerwica wegetatywna

Czy podwyższony nastrój świadczy o zaburzeniach nastroju? 

O zaburzeniach nastroju mówimy również wtedy, gdy jest on podwyższony – choć większość pacjentów kojarzy je raczej z obniżeniem samopoczucia.

Osoby w stanie podwyższonego nastroju cechuje:

– uczucie euforii, przesadnego optymizmu i wyolbrzymionego mniemania o sobie,

– zmniejszona potrzeba snu,

– wzmożona aktywność, szybkie wypowiedzi, gonitwa myśli, zwiększona potrzeba mówienia,

– zachowania impulsywne i nadmierne pobudzenie,

– duże rozdrażnienie,

– podejmowanie ryzykownych i nieprzemyślanych decyzji.

Gdy pojawiają się tego typu zachowania mówimy o manii lub hipomanii.

Różnią się one od siebie intensywnością dolegliwości, które w hipomanii są mniej wyrażone.

O hipomanii mówimy, gdy dolegliwości występują powyżej czterech dni, a o manii, gdy trwają powyżej tygodnia.

Jak pokonać lęk?

Zmienny nastrój czy choroba afektywna dwubiegunowa?

Trzecią grupę zaburzeń afektywnych stanowią zaburzenia charakteryzujące się zmiennym nastrojem.

Gdy pacjent ma zarówno stany depresyjne, jak i objawy manii wówczas mówimy o chorobie afektywnej dwubiegunowej​.

Choroba afektywna dwubiegunowa charakteryzuje się tym, że na przemian występują w niej okresy depresji i euforii/manii lub rozdrażnienia.

Ważne jest to, że te nagłe zmiany nie pojawiają się na skutek jakichś istotnych, znaczących wydarzeń, które mają miejsce w życiu chorego, lecz bez konkretnej przyczyny.

Schorzeniem o przebiegu podobnym do choroby afektywnej dwubiegunowej jest cyklotymia, której towarzyszą dolegliwości o mniejszym nasileniu. Pojawiają się tutaj wahania nastroju, łagodne objawy subdepresji (depresji maskowanej) i hipomanii.

Jakie są najczęstsze przyczyny zaburzeń nastroju?

Niektórzy naukowcy wskazują na uwarunkowania genetyczne zaburzeń nastroju: obciążenia rodzinne, problemy dotyczące neuroprzekaźników odpowiedzialnych za przekazywanie informacji pomiędzy komórkami układu nerwowego czy problemy natury psychologicznej.

Na depresję czy chorobę afektywną dwubiegunową częściej chorują osoby, których bliski krewny również był nią dotknięty. 

W grupie ryzyka dotyczącej występowania zaburzeń nastroju są również osoby chore na cukrzycę, niewydolność serca czy reumatoidalne zapalenie stawów – zaburzenia nastroju bywają konsekwencją zażywania przez nich leków np. glikokortykosteroidów (stosowanych przede wszystkim jako leki przeciwzapalne), które mogą wywoływać zarówno obniżenie, jak i podwyższenie nastroju.

Wahania nastroju mogą być również spowodowane wahaniami hormonów, na przykład obniżenie nastroju może być efektem niedoczynności tarczycy.

Chorobowe zaburzenia nastroju mogą również powstawać na skutek traumatycznych wydarzeń, silnego stresu, których doświadczamy.

Czasami ich przyczyną jest zażywanie środków psychoaktywnych (narkotyków, alkoholu, leków) lub nagłe ich odstawienie.

Ważną informacją dla rodziny jest to, aby nie szukać „winnych” choroby, gdyż taka postawa może jedynie pogorszyć samopoczucie pacjenta i funkcjonowanie całej rodziny.

Czy zaburzenia nastroju mogą być spowodowane chorobą somatyczną?

Niektóre choroby somatyczne mogą powodować objawy przypominające zaburzenia nastroju lub zwiększać ryzyko ich rozwoju, z tego powodu diagnostyka nie może ograniczać się wyłącznie do oceny stanu psychicznego, konieczna jest też ocena współistniejących schorzeń (Ramasubbu i in. 2012).

Najczęściej z zaburzeniami nastroju współwystępują lub mogą je nasilać:

• choroby tarczycy, zwłaszcza niedoczynność, która często powoduje przewlekłe zmęczenie, spowolnienie i obniżenie nastroju
• choroby neurologiczne, takie jak choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, padaczka czy przebycie udaru mózgu
• choroby przewlekłe, m.in. cukrzyca, choroby sercowo-naczyniowe i nowotwory
• niedobory witamin i składników mineralnych, przede wszystkim witaminy B12, kwasu foliowego oraz żelaza
• zaburzenia hormonalne i inne schorzenia endokrynologiczne
• działania niepożądane niektórych leków.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba z chorobą somatyczną rozwinie zaburzenia nastroju ani że każdy obniżony nastrój ma podłoże fizyczne.

Jak przebiega diagnoza zaburzeń nastroju?

Diagnoza zaburzeń nastroju polega na ocenie objawów, ich czasu trwania, wpływu na codzienne funkcjonowanie oraz wykluczeniu innych możliwych przyczyn pogorszenia samopoczucia.

Nie istnieje jedno badanie, które potwierdza depresję lub chorobę afektywną dwubiegunową.

Rozpoznanie zaburzeń nastroju stawia psychiatra na podstawie szczegółowego wywiadu oraz kryteriów diagnostycznych ICD-11 lub DSM-5.

Etap 1. Szczegółowy wywiad psychologiczny

Pierwszym krokiem w diagnozie zaburzeń nastroju jest rozmowa z psychiatrą lub psychologiem.

Specjalista pyta o rodzaj objawów, czas ich trwania, wcześniejsze epizody obniżonego lub podwyższonego nastroju, choroby przewlekłe, przyjmowane leki oraz sytuację życiową.

Ważnym elementem wywiadu jest również ocena, jak objawy wpływają na pracę, naukę, relacje i codzienne obowiązki.

Etap 2. Ocena nasilenia objawów

Kolejnym etapem jest określenie, czy zgłaszane objawy spełniają kryteria rozpoznania zaburzenia nastroju – specjalista ocenia ich nasilenie, czas utrzymywania się oraz wpływ na funkcjonowanie.

W razie potrzeby wykorzystuje wystandaryzowane kwestionariusze, które pomagają monitorować nasilenie objawów zaburzeń nastroju.

Etap 3. Wykluczenie innych przyczyn objawów

Ponieważ podobne objawy jak w przypadku zaburzeń nastroju, mogą występować również w przebiegu chorób somatycznych, specjalista może zlecić dodatkowe badania.

W zależności od sytuacji obejmują one między innymi morfologię krwi, ocenę funkcji tarczycy, oznaczenie stężenia witaminy B12 lub inne badania uzasadnione obrazem klinicznym.

Oceniane są także przyjmowane leki oraz ewentualne używanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych.

Etap 4. Ustalenie rozpoznania i planu leczenia

Po zebraniu wszystkich informacji specjalista określa, czy objawy odpowiadają zaburzeniu nastroju, jaki jest jego rodzaj oraz stopień nasilenia – na tej podstawie proponuje plan leczenia, który może obejmować psychoterapię, farmakoterapię lub połączenie obu metod.

W przypadku występowania myśli samobójczych, objawów psychotycznych lub manii konieczna jest pilna konsultacja psychiatryczna.

Jak leczy się zaburzenia nastroju?

Leczenie zaburzeń nastroju jest zróżnicowane i zależy od konkretnego rodzaju zaburzenia, jego nasilenia oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Do głównych metod leczenia należą:

• Farmakoterapia: W leczeniu zaburzeń nastroju często stosuje się leki przeciwdepresyjne, stabilizatory nastroju oraz leki przeciwlękowe. Wybór odpowiedniego leku zależy od rodzaju zaburzenia oraz reakcji pacjenta na terapię. Ważne jest, aby farmakoterapia była prowadzona pod stałym nadzorem lekarza psychiatry. Dobór leków zależny jest od stanu zdrowia pacjenta i od rodzaju choroby afektywnej.
• Psychoterapia: Psychoterapia stanowi kluczowy element leczenia zaburzeń nastroju. Najczęściej stosowane metody to terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pomaga pacjentom zmieniać negatywne wzorce myślenia i zachowania. Psychoterapia może być prowadzona indywidualnie, grupowo lub w formie terapii rodzinnej. Czasami, gdy istnieje realne zagrożenie targnięcia się na życie, niezbędna jest hospitalizacja chorego lub przymusowe leczenie w szpitalu psychiatrycznym.
• Zmiany w stylu życia: Zdrowy styl życia odgrywa istotną rolę w zarządzaniu zaburzeniami nastroju. Regularna aktywność fizyczna, unikanie używek, zrównoważona dieta, odpowiednia ilość snu oraz unikanie stresu mogą znacząco wpłynąć na poprawę nastroju i ogólnego samopoczucia.
• Wsparcie społeczne: Oparcie w rodzinie i bliskich jest niezwykle ważne dla osób zmagających się z zaburzeniami nastroju. Grupy wsparcia oraz terapia grupowa mogą dodatkowo wzmocnić proces leczenia, dostarczając pacjentom poczucia zrozumienia i akceptacji.

Leczenie zaburzeń nastroju jest procesem długotrwałym, często wymagającym łączenia różnych metod terapeutycznych.

Kluczem do skutecznej terapii jest indywidualne podejście do każdego pacjenta oraz stała współpraca z zespołem specjalistów.

Jeśli nie czujesz się jeszcze gotowy na terapię indywidualną lub chcesz uzupełnić proces leczenia rzetelną wiedzą, skorzystaj z naszych programów autoterapeutycznych. Opracowane przez ekspertów Pokonaj Lęk, bazują na technikach poznawczo-behawioralnych (CBT) o udowodnionej skuteczności.

Jak radzić sobie z zaburzeniami nastroju bliskiej osoby? Praktyczne wskazówki

Depresja

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jak rodzina może pomóc choremu: wszystko zależy od pacjenta i konkretnych sytuacji, jakie mają miejsce.

Osoba chora nie jest w stanie przewidzieć pojawienia się choroby. Jej zachowania nie zawsze są od niej zależne i nie zawsze jest w stanie nad nimi zapanować.

Z tego powodu chorobie często towarzyszy poczucie winy spowodowane tym, że nie jest się w stanie prowadzić normalnego trybu życia.

Motywacja ze strony rodziny, która próbuje zachęcić chorego, aby wziął się w garść np. słowami: „dasz radę” niestety niewiele tu pomoże, a nawet może pogorszyć samopoczucie chorego.

Charakterystyczne jest wycofywanie się pacjenta z kontaktów i relacji z innymi ludźmi, mimo iż właśnie wtedy najbardziej potrzebuje wsparcia i obecności bliskich.

Dlatego niezwykle ważne jest podtrzymywanie kontaktu z chorym mimo jego wycofania. Warto przypominać choremu, że to co się z nim obecnie dzieje jest czasowe i odwracalne.

Nie ma jednej reguły jak towarzyszyć choremu. Nie wskazane jest ocenianie i usilne motywowanie go do działania. Warto natomiast przypominać mu o swojej gotowości niesienia pomocy i wsparcia. Należy również motywować pacjenta do kontaktu z lekarzem i podjęcia leczenia.

W głębokiej depresji może zachodzić konieczność sprawdzania czy chory przyjmuje leki, regularnie się odżywia i dba o siebie w zakresie higieny osobistej. Bardzo ważne jest, aby chory miał świadomość tego, że nie jest sam z chorobą, że jest ważny i potrzebny.

Głębokiej depresji mogą towarzyszyć myśli samobójcze, często jest tak, że pacjent daje to do zrozumienia bliskim czy lekarzowi, choć nie zawsze.

W przypadku deklarowania przez chorego myśli samobójczych nie należy unikać tematu w obawie przed jego zaognianiem. Jednak taka rozmowa może okazać się zbyt trudna dla bliskiej osoby, wówczas warto udać się z chorym do lekarza.

Czasem konieczna jest hospitalizacja, która, w przypadku nasilonych myśli samobójczych, może się odbyć bez zgody pacjenta.

Depresji towarzyszyć może także spadek libido i tutaj nie należy przymuszać chorego do podejmowania aktywności seksualnej, gdy nie ma on na to ochoty. Trzeba dać mu czas i okazać zrozumienie, ale nie należy się od osoby w depresji odsuwać. Można ją przytulać, być blisko, spędzać wspólnie czas, spać razem.

W przypadku zaburzeń snu, które również mogą towarzyszyć depresji rola rodziny może polegać na dbaniu o właściwy sen chorego. Aby tak było warto pilnować, by kładł się on spać o stałej porze, unikał polegiwania w łóżku w ciągu dnia, drzemania, nie wykonywał czynności takich jak np. jedzenie, oglądanie telewizji w łóżku. Chory nie powinien pić napojów energetyzujących czy kawy w godzinach wieczornych. Warto zapewnić mu ciszę i odpowiednie warunki do snu.

Mania

Trudnym dla rodziny może być również okres manii występujący u chorego.

Przejawia on wówczas nadmierne pobudzenie, drażliwość, zwiększoną aktywność psychoruchową. Często ciężko jest się z nim wtedy porozumieć, nawiązać sensowny kontakt, gdyż ma on w tym okresie bardzo chaotyczne myślenie.

Szczególnie trudne może być ponoszenie konsekwencji ryzykownych decyzji chorego, który np. zaciągnął niekorzystne zobowiązania finansowe. Sprzeciw ze strony rodziny może wywołać u chorego gniew, a nawet agresję słowną lub fizyczną.

Najważniejsze, co powinni zrobić bliscy, to zmotywować pacjenta do leczenia farmakologicznego u lekarza psychiatry.

Czasem niezbędna jest hospitalizacja psychiatryczna.

W rozmowie z chorym warto okazać zrozumienie dla faktu, że jego zachowania są wynikiem choroby. Należy jednak mówić mu o swoich uczuciach, aby miał on ich świadomość.

Czasem pomocna w walce z chorobą jest psychoedukacja, która polega na dostarczaniu rodzinie, jak i osobie nią dotkniętej, informacji na temat objawów i przebiegu zaburzeń afektywnych oraz sposobów radzenia sobie z nimi.

Czy zaburzenia nastroju można całkowicie wyleczyć?

W wielu przypadkach zaburzenia nastroju można skutecznie leczyć i doprowadzić do remisji, czyli ustąpienia objawów oraz powrotu do codziennego funkcjonowania.

O remisji mówimy, gdy objawy choroby ustępują całkowicie (remisja pełna) lub pozostają jedynie w łagodnej formie (remisja niepełna).

W przypadku depresji, pacjent odzyskuje zdrowie, radość życia i normalne funkcjonowanie.

Osoba z manią podczas remisji doświadcza stabilizacji nastroju, co może być mylnie odbierane jako początek depresji, co z kolei może powodować obawy dotyczące leczenia.

Remisja bywa również trudnym okresem dla rodziny, ponieważ trzeba zmierzyć się z konsekwencjami choroby, takimi jak powrót do pracy lub szkoły, nadrobienie zaległości oraz rozwiązywanie konfliktów wynikłych z wcześniejszych zachowań.

Ważne jest, aby w okresie remisji kontynuować leczenie zgodnie z zaleceniami lekarza i nie przerywać go na własną rękę.

Rodzina powinna być czujna na ewentualne oznaki nawrotu choroby, aby w porę zareagować.

W czasie remisji warto zadbać o zdrowy styl życia: unikać alkoholu i substancji psychoaktywnych, ograniczyć spożycie kawy, dbać o regularny sen i odpoczynek, unikać stresu oraz przyjmować leki zgodnie z zaleceniami.

Istotne jest także powrót do codziennych aktywności oraz dbanie o kondycję fizyczną i dietę bogatą w ryby, owoce morza i kwasy tłuszczowe.

Osiągnięcie remisji nie zawsze oznacza jednak trwałe wyleczenie.

U części osób, szczególnie z nawracającą depresją lub chorobą afektywną dwubiegunową, istnieje ryzyko kolejnych epizodów, dlatego równie ważne jak samo leczenie jest zapobieganie nawrotom.

Po uzyskaniu remisji nawrót depresji występuje u ok. 30% osób (Kato i in. 2021).

Jak skuteczne jest leczenie zaburzeń nastroju?

Skuteczność leczenia zależy między innymi od rodzaju zaburzenia, nasilenia objawów, czasu rozpoczęcia terapii oraz przestrzegania zaleceń specjalisty.

U większości pacjentów najlepsze efekty przynosi indywidualnie dobrane leczenie, które może obejmować psychoterapię, farmakoterapię lub połączenie obu metod.

Czas terapii zależy od rozpoznania, przebiegu choroby oraz odpowiedzi na leczenie.

W przypadku depresji wytyczne zalecają kontynuowanie leczenia przeciwdepresyjnego przez co najmniej 6 miesięcy po uzyskaniu remisji, ponieważ zmniejsza to ryzyko nawrotu objawów (NICE 222). 

Kiedy można odstawić leki?

Nie należy odstawiać leków przeciwdepresyjnych samodzielnie, nawet jeśli objawy całkowicie ustąpiły.

Decyzję o zakończeniu farmakoterapii podejmuje psychiatra po ocenie stanu zdrowia i ryzyka nawrotu choroby.

Leki powinny być odstawiane stopniowo poprzez zmniejszanie dawki przez określony czas – nagłe przerwanie leczenia może prowadzić do wystąpienia objawów odstawiennych oraz zwiększać ryzyko nawrotu zaburzeń nastroju.

Kiedy warto skorzystać z pomocy?

Nie odkładaj konsultacji, jeśli:

• obniżony lub podwyższony nastrój utrzymuje się dłużej niż 2 tygodnie i nie ustępuje mimo poprawy sytuacji życiowej
• tracisz zainteresowanie aktywnościami, które wcześniej sprawiały Ci przyjemność
• masz trudności z wykonywaniem codziennych obowiązków w pracy, szkole lub w domu
• zauważasz u siebie problemy z koncentracją, pamięcią lub podejmowaniem decyzji
• pojawiają się zaburzenia snu lub apetytu, które utrzymują się przez dłuższy czas (min. 2 miesiące)
• wycofujesz się z kontaktów z rodziną i znajomymi lub coraz częściej izolujesz się od innych
• doświadczasz naprzemiennych okresów wyraźnego obniżenia nastroju oraz nadmiernego pobudzenia, zmniejszonej potrzeby snu lub impulsywnych zachowań
• objawy pojawiły się po rozpoznaniu choroby przewlekłej lub rozpoczęciu nowego leczenia i budzą niepokój
• masz poczucie, że samodzielne sposoby radzenia sobie nie przynoszą poprawy
• pojawiają się myśli o śmierci, myśli samobójcze, objawy psychotyczne lub zachowania zagrażające Tobie albo innym – w takiej sytuacji należy niezwłocznie zgłosić się po pilną pomoc psychiatryczną.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy zaburzenia nastroju mogą ustąpić samoistnie?

Krótkotrwałe obniżenie nastroju (wynikające z chwilowej trudnej sytuacji) może ustąpić bez leczenia, jednak objawy zaburzeń nastroju utrzymujące się przez dłuższy czas wymagają profesjonalnej diagnostyki i odpowiednio dobranego leczenia.

Czy zaburzenia nastroju są dziedziczne?

Predyspozycje genetyczne zwiększają ryzyko rozwoju zaburzeń nastroju, ale nie oznaczają, że choroba wystąpi na pewno, na jej rozwój wpływają również czynniki biologiczne, psychologiczne i środowiskowe.

Czy osoby z zaburzeniami nastroju mogą normalnie pracować?

Tak, po wdrożeniu odpowiedniego leczenia pacjent wraca do pracy, nauki i codziennych aktywności, ale jego zakres funkcjonowania zależy od rodzaju zaburzenia, nasilenia objawów oraz systematyczności leczenia.

Czy stres może wywołać zaburzenia nastroju?

Przewlekły lub bardzo silny stres może być jednym z czynników wyzwalających pierwszy epizod lub nawrót zaburzeń nastroju u osób z predyspozycjami, ale sam w sobie nie jest jedyną przyczyną choroby.

Czy z zaburzeniami nastroju można bezpiecznie planować ciążę?

Tak, jednak planowanie ciąży warto omówić wcześniej z psychiatrą i ginekologiem, bo niektóre leki stosowane w leczeniu zaburzeń nastroju wymagają zmiany lub odstawienia przed zajściem w ciążę.

Źródła

• Angst J, Ajdacic-Gross V, Rössler W. Klasyfikacja zaburzeń nastroju. Psychiatria Polska. 2015;49(4):663-671. doi:10.12740/PP/58259.
• Depression in adults: treatment and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2022 Jun 29. (NICE Guideline, No. 222.)
• Kato M, Hori H, Inoue T, Iga J, Iwata M, Inagaki T, Shinohara K, Imai H, Murata A, Mishima K, Tajika A. Discontinuation of antidepressants after remission with antidepressant medication in major depressive disorder: a systematic review and meta-analysis. Mol Psychiatry. 2021 Jan;26(1):118-133.
• Ramasubbu R, Taylor VH, Samaan Z, Sockalingham S, Li M, Patten S, Rodin G, Schaffer A, Beaulieu S, McIntyre RS; Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) Task Force. The Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) task force recommendations for the management of patients with mood disorders and select comorbid medical conditions. Ann Clin Psychiatry. 2012 Feb;24(1):91-109.
• Dalby, M., Vitezic, M., Plath, N. et al. Characterizing mood disorders in the AFFECT study: a large, longitudinal, and phenotypically rich genetic cohort in the US. Transl Psychiatry 12, 121 (2022). https://doi.org/10.1038/s41398-022-01877-2
• Jackson NA, Jabbi MM. Integrating biobehavioral information to predict mood disorder suicide risk. Brain Behav Immun Health. 2022 Aug 10;24:100495. doi: 10.1016/j.bbih.2022.100495. PMID: 35990401; PMCID: PMC9388879.
• Konuk, N., Karaahmet, E., Angın, Ü. et al. Evaluation of mood disorder questionnaire positivity and associated factors in a population-based screening study. Psicol. Refl. Crít. 35, 26 (2022). https://doi.org/10.1186/s41155-022-00229-9
• Young AH. The psychopharmacology of mood disorders. Journal of Psychopharmacology. 2022;36(5):519-520. doi:10.1177/02698811221097578

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Psycholog, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk.   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Specjalizuje się w terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), zaburzeniach lękowych, depresji i innych problemach zdrowia psychicznego. Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej