Nerwica – rodzaje, objawy i leczenie

Ciągły niepokój, napięcie, kołatanie serca, trudności z koncentracją…

Jeśli takie objawy towarzyszą Ci na co dzień, być może zmagasz się z nerwicą. 

Wbrew pozorom to bardzo powszechny problem, który może przybierać różne formy – od lęku uogólnionego, przez natręctwa, aż po dolegliwości fizyczne bez wyraźnej przyczyny. 

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest nerwica, jakie są jej rodzaje i jak wygląda leczenie.

Kluczowe wnioski

• Objawy nerwicy obejmują dolegliwości fizyczne, natrętne myśli, trudności w koncentracji, chroniczny niepokój oraz zmiany w zachowaniu, tworząc wzajemnie nasilające się „błędne koło” lęku.
• Diagnoza nerwicy opiera się na szczegółowej rozmowie z psychoterapeutą lub psychiatrą, ocenie historii objawów oraz ich wpływu na codzienne życie pacjenta.
• Leczenie nerwicy często obejmuje psychoterapię, leki oraz techniki relaksacyjne, które razem łagodzą objawy i pomagają zmieniać schematy myślenia.
• W Polsce zaburzenia lękowe dotyczą około 16% populacji, co czyni je najczęściej diagnozowanymi zaburzeniami psychicznymi.
• Nerwica może przybierać różne formy, takie jak zaburzenie lękowe uogólnione, fobie, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne oraz zaburzenie paniczne.
• Do głównych przyczyn nerwicy należą czynniki genetyczne, osobowościowe, traumatyczne doświadczenia oraz przewlekły stres.
• Nerwica, obecnie określana jako zaburzenia lękowe, to przewlekły stan nadmiernego lęku i napięcia.

Czym jest nerwica?

Nerwica – dziś częściej nazywana zaburzeniem lękowym – to stan, w którym lęk i napięcie emocjonalne zaczynają nadmiernie wpływać na Twoje życie.

Możesz wiedzieć, że nie ma realnego zagrożenia, a mimo to trudno jest uspokoić myśli i ciało.

Dawniej uważano, że nerwica to choroba „nerwów” – stąd jej nazwa.

Dziś wiemy, że chodzi raczej o zaburzenia w przetwarzaniu emocji i stresu.

To ważne: osoby z nerwicą są zazwyczaj świadome, że ich lęki są przesadzone, ale nie potrafią nad nimi zapanować. 

Nerwica – statystyki występowania w Polsce

W Polsce problematyka zdrowia psychicznego zyskuje na znaczeniu, a statystyki są niepokojące. 

Co czwarty obywatel tego kraju przynajmniej raz w życiu doświadczył jakiegoś zaburzenia psychicznego.

W ciągu ostatniego roku, niemal 8% Polaków zmagało się z problemami psychicznymi. 

Spośród różnych typów zaburzeń, najczęściej diagnozowane są zaburzenia nerwicowe, które dotykają 16% populacji. 

Ostatnie dane pokazują również, że depresja dotknęła prawie 5% Polaków, a kobiety częściej niż mężczyźni oceniają swoje zdrowie psychiczne negatywnie oraz chorują na depresję​.

Zapoznaj się z kompleksowymi statystykami dotyczącymi zdrowia psychicznego Polaków.

Przyczyny nerwicy

Nerwica, znana też jako zaburzenie lękowe, to jedno z najczęstszych wyzwań zdrowia psychicznego – zwłaszcza wśród kobiet, które cierpią na nią widocznie częściej niż mężczyźni.

Przyczyny nerwicy są złożone i nie zawsze łatwe do uchwycenia, ponieważ wynikają zarówno z biologii, psychiki, jak i wpływu otoczenia.

Do najważniejszych czynników należą:

• Predyspozycje biologiczne i genetyczne – osoby z rodzinną historią zaburzeń lękowych mogą mieć większe ryzyko zachorowania.
• Osobowość i wrażliwość emocjonalna – szczególnie narażone są osoby nadmiernie sumienne, perfekcjonistyczne, samokrytyczne i tłumiące emocje.
• Doświadczenia z dzieciństwa – brak poczucia bezpieczeństwa, zaniedbanie emocjonalne, przemoc lub nadmierna presja w dzieciństwie mogą odcisnąć ślad i zwiększyć ryzyko zaburzeń lękowych w dorosłości.
• Długotrwały stres i przeciążenie – napięcie związane z pracą, relacjami czy sytuacją życiową, zwłaszcza przewlekłe, może uruchomić objawy nerwicowe.
• Brak umiejętności radzenia sobie z emocjami – niektóre osoby nie nauczyły się rozpoznawać i wyrażać uczuć, co z czasem może skutkować objawami lękowymi.

Warto podkreślić, że nerwica nie bierze się z „słabości” – to efekt zderzenia wewnętrznej wrażliwości z przeciążeniem zewnętrznymi trudnościami.

Zrozumienie źródeł nerwicy to pierwszy krok do skutecznej pomocy i leczenia.

Rodzaje nerwicy

Nerwica nie zawsze wygląda tak samo.

U różnych osób może objawiać się na bardzo odmienne sposoby – czasem to uporczywe myśli, czasem napady paniki, a innym razem problemy z ciałem bez wyraźnej przyczyny. 

W zależności od dominujących objawów, wyróżnia się kilka głównych rodzajów nerwicy.

Zrozumienie ich może pomóc w lepszym rozpoznaniu własnych trudności i znalezieniu skutecznego wsparcia.

Nerwica lękowa

Jest to jedna z najbardziej rozpowszechnionych form nerwic. 

Osoby cierpiące na nerwicę lękową doświadczają przewlekłego, nadmiernego i trudnego do kontrolowania lęku, który nie jest związany z żadnym konkretnym bodźcem. 

Objawy to m.in.:

• niepokój, 
• uczucie napięcia, 
• kołatanie serca, 
• pocenie się, 
• drżenie, 
• suchość w ustach,
• problemy z koncentracją. 

W skrajnych przypadkach może prowadzić do napadów lękowych.

Przeczytaj kompendium na temat nerwicy lękowej. 

Polecany artykuł: leki na nerwicę lękową.

Nerwica natręctw

Charakteryzuje się niechcianymi, nachalnymi myślami (obsesjami) oraz kompulsyjnymi czynnościami (kompulsjami), które mają na celu złagodzenie napięcia wywołanego obsesjami. 

Przykłady to przymus mycia rąk, sprawdzania czy drzwi są zamknięte czy też powtarzalne rytuały.

Kompleksowy przewodnik na temat nerwicy natręctw.

Nerwica depresyjna

Osoby z tą formą nerwic cierpią na przewlekłe uczucie smutku, beznadziejności i braku wartości. 

Objawy obejmują:

• apatię, 
• utratę zainteresowania codziennymi czynnościami, 
• problemy ze snem i apetytem 
• uczucie chronicznego zmęczenia.

Przeczytaj wszystko na temat nerwicy depresyjnej.

Nerwica żołądka

Nerwica żołądka to jedna z najczęstszych postaci somatycznych zaburzeń lękowych.

Objawia się głównie dolegliwościami ze strony układu pokarmowego – zwłaszcza w okolicach żołądka.

Może być wynikiem przewlekłego stresu, napięcia emocjonalnego lub nierozwiązanych konfliktów psychicznych.

Typowe objawy to:

• bóle żołądka (najczęściej bez uchwytnej przyczyny medycznej),
• nudności, uczucie pełności, wzdęcia,
• spadek apetytu i lęk przed jedzeniem,
• nasilenie objawów w sytuacjach stresujących.

Z czasem, problem może przerodzić się w lęk przed jedzeniem, co z kolei może prowadzić do zaburzeń odżywiania. 

Poznaj kompleksowo objawy nerwicy żołądka.

Osoby z nerwicą żołądka często odwiedzają różnych specjalistów w poszukiwaniu ulgi, jednak badania diagnostyczne zazwyczaj nie wykazują organicznych przyczyn ich dolegliwości. 

Kluczem do skutecznego leczenia jest zrozumienie psychologicznych przyczyn nerwicy i skierowanie pacjenta na odpowiednią terapię, która pomoże mu uporać się z problemem zarówno na poziomie fizycznym, jak i psychicznym.

Nerwica serca

Chociaż nazwa sugeruje problem z sercem, w rzeczywistości jest to zaburzenie o podłożu psychicznym. 

Objawy to kołatanie serca, uczucie ściskania w klatce piersiowej czy ból, które nasilają się w stresujących sytuacjach.

Poznaj objawy nerwicy serca.

Nerwica neurasteniczna

Osoby cierpiące na tę formę nerwic odczuwają chroniczne zmęczenie, które nie jest związane z nadmiernym wysiłkiem ani nie ustępuje po odpoczynku. 

Często towarzyszy jej drażliwość, bezsenność oraz bóle głowy.

Przeczytaj wszystko o nerwicy neurastenicznej.

Nerwica wegetatywna

Dotyczy zaburzeń funkcjonowania układu autonomicznego. 

Objawia się różnorodnymi dolegliwościami somatycznymi, takimi jak zawroty głowy, pocenie się, trudności z oddychaniem czy zaburzenia trawienia, które nie mają organicznego podłoża.

Niezawodne metody na nerwicę wegetatywną.

Różnorodność nerwic pokazuje, jak złożony i wielowymiarowy jest ten problem.

Każdy rodzaj nerwicy wymaga indywidualnego podejścia oraz właściwego leczenia i wsparcia.

Objawy nerwicy

Nerwica, czyli zaburzenia lękowe, mogą przybierać bardzo różne formy – zarówno w psychice, jak i w ciele.

Objawy bywają tak różnorodne i niespecyficzne, że często trudno je ze sobą połączyć.

Wiele osób latami szuka przyczyny swoich dolegliwości, zanim trafi na właściwą diagnozę.

Objawy psychiczne nerwicy:

• uporczywy lęk i niepokój, często bez konkretnego powodu,
• natłok trudnych, obsesyjnych myśli,
• napięcie emocjonalne, drażliwość, nadwrażliwość,
• uczucie przytłoczenia, zmęczenia psychicznego,
• trudności z koncentracją, podejmowaniem decyzji,
• niska samoocena, poczucie winy, smutek,
• unikanie sytuacji, które mogą wywołać lęk.

Objawy somatyczne (fizyczne):

• bóle głowy, napięcie karku i mięśni,
• problemy żołądkowe: nudności, bóle brzucha, biegunki,
• kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, zawroty głowy,
• duszność, trudności z oddychaniem,
• suchość w ustach, nadmierna potliwość, uczucie dławienia.

Niektóre objawy są tak intensywne, że mogą przypominać poważne choroby somatyczne, jak np. zawał serca – stąd częste wizyty u lekarzy różnych specjalności.

Dowiedz się wszystkiego na temat objawów nerwicy.

Diagnoza nerwicy

Rozpoznawanie nerwicy opiera się na ścisłych kryteriach diagnostycznych zawartych w głównych systemach klasyfikacji chorób: Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD) oraz Diagnostycznym i Statystycznym Podręczniku Zaburzeń Psychicznych (DSM). 

Oba systemy przedstawiają specyficzne wymagania, które muszą być spełnione, aby postawić diagnozę nerwicy lub jej odpowiedników.

Diagnoza wg DSM-5

Termin „nerwica” nie jest już używany w DSM-5.

Zamiast tego skupia się on na bardziej specyficznych kategoriach zaburzeń lękowych.

Przykładowe kryteria dla wybranych zaburzeń lękowych to:

1. Zaburzenie lękowe uogólnione: Przewlekły lęk i niepokój przez co najmniej 6 miesięcy, niezwiązany z konkretnymi sytuacjami lub obiektami.
2. Zaburzenie lękowe społeczne: Wyraźny lęk przed sytuacjami społecznymi, w których istnieje ryzyko oceniania przez innych.
3. Zaburzenie lękowe związane z traumą: Objawy lęku po doświadczeniu traumatycznego wydarzenia.

Diagnoza według ICD-11

Podobnie jak w DSM, ICD-11 nie używa już terminu „nerwica” jako głównego określenia diagnozy.

Zamiast tego, koncentruje się na opisie konkretnych zaburzeń.

Przykładowe kryteria to:

1. Zaburzenia lękowe: Przewlekły lęk, który jest trudny do kontrolowania i wpływa na codzienne funkcjonowanie osoby.
2. Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne: Nawracające myśli obsesyjne i kompulsywne działania wykonywane w celu złagodzenia lęku.
3. Zaburzenia związane z traumą i stresem: Intensywne reakcje na traumatyczne wydarzenia, które trwają dłużej niż by się spodziewano.

Podkreślić należy, że dokładna diagnoza opiera się na pełnym zestawie kryteriów dla każdego konkretnego zaburzenia, jak również na dokładnym wywiadzie klinicznym z pacjentem. 

W praktyce diagnostycznej korzysta się zarówno z kryteriów DSM, jak i ICD, w zależności od kontekstu i preferencji klinicysty.

Leczenie nerwicy

Nerwica, obecnie częściej określana jako zaburzenia lękowe, jest kompleksowym problemem zdrowia psychicznego, który może poważnie wpływać na jakość życia pacjenta.

Leczenie nerwicy jest wielowymiarowe i zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta.

Istnieją głównie dwa główne podejścia terapeutyczne: psychoterapia i farmakoterapia.

Psychoterapia: Jest to podstawowa forma leczenia nerwicy.

Psychoterapia pozwala pacjentom zrozumieć przyczyny ich lęku, nauczyć się technik radzenia sobie z nim oraz zmienić negatywne wzorce myślowe i behawioralne.

1. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): Jest to najbardziej badana i skutecznie stosowana forma psychoterapii w leczeniu nerwicy. Koncentruje się na identyfikacji i zmianie negatywnych wzorców myślowych i zachowań, które mogą prowadzić do wystąpienia objawów nerwicy. CBT często zawiera elementy ekspozycji, w których pacjenci są stopniowo narażani na sytuacje wywołujące lęk w kontrolowanym środowisku, aby nauczyć się lepiej radzić sobie z lękiem.
2. Terapia psychodynamiczna: Skupia się na badaniu nieświadomych wzorców, konfliktów i przeżyć z przeszłości pacjenta, które mogą przyczyniać się do jego obecnych problemów z lękiem.
3. Terapia interpersonalna: Skoncentrowana jest na relacjach pacjenta i na tym, jak mogą one wpływać na jego objawy nerwicy.

Farmakoterapia: Leki mogą być stosowane samodzielnie lub w połączeniu z psychoterapią w leczeniu nerwicy.

1. Leki przeciwlękowe: Takie jak benzodiazepiny (np. diazepam, alprazolam), mogą być przepisywane w celu szybkiego złagodzenia objawów nerwicy. Są skuteczne, ale mogą powodować uzależnienie i są zwykle przepisywane tylko na krótki okres.
2. Leki przeciwdepresyjne: W szczególności inhibitory selektywnego wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), takie jak fluoksetyna czy paroksetyna, oraz inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI), jak wenlafaksyna, są często stosowane w leczeniu nerwicy, zwłaszcza w przypadku zaburzenia lękowego uogólnionego.
3. Beta-blokery: Mogą być stosowane w celu kontroli niektórych fizycznych objawów nerwicy, takich jak drżenie rąk czy kołatanie serca.
4. Buspiron: Jest lekiem przeciwlękowym przeznaczonym specjalnie do leczenia zaburzenia lękowego uogólnionego.

Nie każdy pacjent reaguje na leczenie w ten sam sposób, dlatego ważne jest indywidualne podejście do każdej osoby i dostosowanie terapii do jej konkretnych potrzeb.

Współpraca pacjenta z terapeutą i lekarzem jest kluczem do skutecznego leczenia nerwicy.

Źródła

• Rybakowski J., (2002), Współczesne poglądy na patogenezę i leczenie zaburzeń lękowych, Przwodnik Lekarza, 4/2001, vol. 4.
• Tham, S. G., Lidbetter, N., Pedley, R., Smithson, D., Lukoseviciute, B., & Gooding, P. (2022). An evaluation of Anxiety UK’s psychological therapy service outcomes. Journal of affective disorders, 301, 478-485.
• Styła, R. (2014). Różnice w zakresie skuteczności intensywnych programów leczenia zaburzeń osobowości i nerwic. Czy warto monitorować efektywność zespołu terapeutycznego?. Psychiatr. Pol, 48(1), 157-171.
• WHO, Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, (2008), ICD-10 Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych, Tom1, Wydanie 2008
• Bandelow, B., Michaelis, S., & Wedekind, D. (2017). Treatment of anxiety disorders. Dialogues in Clinical Neuroscience, 19, 93 – 107. https://doi.org/10.31887/DCNS.2017.19.2/bbandelow. 
• Luque, B., Castillo-Mayén, R., Tabernero, C., & Farhane-Medina, N. (2022). Factors associated with gender and sex differences in anxiety prevalence and comorbidity: A systematic review. Science Progress, 105. https://doi.org/10.1177/00368504221135469. 

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej