Dystymia, czyli przewlekła depresja: objawy i leczenie

Nie czujesz się tragicznie, ale od dawna też nie czujesz się dobrze?

Każdy dzień wydaje się szary i pozbawiony sensu?

To może być dystymia, czyli przewlekła depresja. 

To zaburzenie często bywa niedostrzegane – bo objawy są łagodne, ale długotrwałe. 

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest dystymia, po czym ją rozpoznać i jak wygląda skuteczne leczenie.

Dystymia – co to za choroba?

Uporczywe zaburzenie depresyjne, wcześniej znane także jako dystymia, to zaburzenie nastroju charakteryzujące się z reguły łagodniejszą, ale bardziej przewlekłą postacią depresji – jej diagnozę stawia się, jeśli zaburzenie trwa co najmniej 2 lata (lub co najmniej rok w przypadku dzieci i młodzieży).

Chociaż objawy dystymii są mniej intensywne niż w przypadku dużego epizodu depresyjnego, towarzyszą osobie przez większość dnia, przez większość dni przez co najmniej dwa lata. 

Dystymia sprawia, że życie staje się szare, pozbawione radości, a codzienne wyzwania wydają się nie do pokonania.

Dystymia oraz depresja wspólnie dotyczą aż 8% populacji.

Depresja i dystymia: różnice i podobieństwa

Choć depresja i dystymia mają podobne objawy – jak obniżony nastrój, brak energii czy trudności z odczuwaniem przyjemności – różnią się przede wszystkim nasileniem i czasem trwania.

Depresja to zaburzenie, które ma zwykle silne objawy i pojawia się w wyraźnych epizodach.

Często uniemożliwia codzienne funkcjonowanie – wszystko wydaje się przytłaczające, a nawet najprostsze czynności mogą wydawać się niewykonalne.

Żeby zdiagnozować epizod depresyjny, objawy muszą utrzymywać się co najmniej dwa tygodnie.

Dystymia – nazywana też depresją przewlekłą – ma łagodniejszy, ale uporczywy charakter.

Objawy są mniej nasilone, ale trwają znacznie dłużej – zwykle co najmniej dwa lata (u młodzieży – jeden rok).

Często osoby z dystymią potrafią funkcjonować na co dzień, ale ich życie przypomina bardziej „przetrwanie” niż pełne zaangażowanie i radość.

Przyczyny dystymii

Dystymia zwykle pojawia się dość wcześnie (tj. w dzieciństwie, okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości) i z definicji ma przebieg przewlekły.

Podobnie jak w przypadku innych form depresji, dokładna przyczyna dystymii nie jest znana, ale uważa się, że pewną rolę odgrywa szereg czynników, w tym:

• temperament: osoby z uporczywym zaburzeniem depresyjnym mają zwykle wyższy poziom negatywnych emocji (wyższy poziom neurotyzmu). Dystymia często współwystępuje wraz z zaburzeniami lękowymi i zaburzeniami zachowania.
• czynniki środowiskowe: utrata lub separacja rodziców i inne traumatyczne przeżycia w dzieciństwie mogą mieć wpływ na występowanie dystymii,
• genetyka: posiadanie bliskich członków rodziny, u których występowała depresja, znacząco zwiększa ryzyko zachorowania.

W porównaniu do osób cierpiących na duże zaburzenia depresyjne, osoby z uporczywymi zaburzeniami depresyjnymi są ogólnie bardziej narażone na współistniejące choroby psychiczne, a w szczególności na zaburzenia lękowe i zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych.

Dystymia dotyczy ok. 4% populacji i dotyka znacznie częściej kobiet, niż mężczyzn.

Czy dystymia to „taka lżejsza depresja”?

Dystymia bywa potocznie nazywana „łagodniejszą” formą depresji, ale to uproszczenie bywa mylące.

Faktycznie – objawy dystymii zwykle nie są tak silne jak w epizodzie dużej depresji.

Rzadziej występują nagłe załamania, poczucie całkowitego braku sensu życia czy całkowita niezdolność do codziennego funkcjonowania.

Ale dystymia trwa znacznie dłużej.

Żeby postawić diagnozę, objawy muszą utrzymywać się co najmniej dwa lata – często bez wyraźnych przerw.

To przewlekły stan psychiczny, który może stopniowo podkopywać motywację, radość życia, relacje i poczucie własnej wartości.

W praktyce osoby z dystymią:

• często funkcjonują „na autopilocie”,
• mówią o poczuciu szarości życia i ciągłego zmęczenia,
• potrafią pracować i dbać o rodzinę, ale czują, że „żyją obok życia”.

Dystymia nie musi wyłączać z codziennego funkcjonowania – i właśnie dlatego tak łatwo ją przeoczyć lub zbagatelizować.

Ale nieleczona może prowadzić do pogłębienia objawów, a nawet do rozwoju pełnoobjawowej depresji.

Po czym poznać dystymię? Objawy dystymii (kryteria diagnostyczne)

Stopień, w jakim trwałe zaburzenie depresyjne wpływa na funkcjonowanie społeczne i zawodowe, może być bardzo zróżnicowany, ale skutki mogą być równie duże lub większe niż w przypadku epizodu depresyjnego.

Głównym objawem dystymii jest smutny lub przygnębiony nastrój, który występuje niemal codziennie. 

U dzieci nastrój może objawiać się drażliwością.

Oprócz przygnębionego nastroju występują także co najmniej dwa z następujących objawów:

• zmiany apetytu (słaby apetyt lub przejadanie się),
• trudności ze snem (bezsenność lub nadmierna senność),
• brak energii, ciągłe zmęczenie,
• zaniżona samoocena,
• problemy z koncentracją lub trudności w podejmowaniu decyzji,
• poczucie beznadziei.

Objawy uporczywego zaburzenia depresyjnego są przewlekłe, co oznacza, że ludzie doświadczają obniżonego nastroju przez większość dni przez okres co najmniej dwóch lat. 

W przypadku dzieci i młodzieży termin ten został skrócony do jednego roku. 

W tym dwuletnim okresie objawy mogą czasem ustępować, ale nie na dłużej niż na około dwa miesiące.

Diagnoza i leczenie dystymii

Dystymia, czyli przewlekła depresja, często rozwija się powoli i trwa latami, dlatego jej rozpoznanie bywa trudne.

Nie istnieje żaden test laboratoryjny, który jednoznacznie potwierdza diagnozę.

Jeśli podejrzewasz u siebie dystymię, lekarz lub psychiatra przeprowadzi dokładny wywiad – zapyta o to, jak długo i jak często odczuwasz obniżony nastrój, problemy z energią, snem czy koncentracją.

Często wykonuje się również podstawowe badania krwi, żeby wykluczyć inne przyczyny – np. zaburzenia tarczycy czy niedobory.

Ważne jest, by pamiętać, że wiele osób z dystymią przez lata sądzi, że „po prostu już tak mają” – że to ich charakter, styl bycia albo efekt trudnego życia.

Tymczasem te objawy mogą być wynikiem przewlekłego zaburzenia nastroju, które da się skutecznie leczyć.

Leczenie dystymii najczęściej obejmuje:

• psychoterapię – szczególnie skuteczne są podejścia poznawczo-behawioralne lub interpersonalne,
• farmakoterapię – czyli leki przeciwdepresyjne, jeśli objawy są nasilone lub długotrwałe,
• zmianę stylu życia – regularna aktywność fizyczna, sen i odżywianie wspomagają proces zdrowienia.

Im wcześniej zgłosisz się po pomoc, tym większa szansa, że odzyskasz równowagę i motywację do życia.

Czy dystymia jest uleczalna?

Tak, a samo leczenie dystymii jest podobne do leczenia innych form depresji.

Ogólnie rzecz biorąc, najskuteczniejsze jest połączenie psychoterapii i leków.

Psychoterapia może obejmować szereg różnych technik i nurtów, ale jedną z najczęściej polecanych skutecznych form leczenia zaburzeń depresyjnych jest terapia poznawczo-behawioralna.

Jak radzić sobie z dystymią?

Jest wiele różnych rzeczy, które ludzie mogą zrobić, aby poradzić sobie z uporczywą depresją. 

Ponieważ dystymia ma charakter przewlekły, pomocne może być włączenie zmian w stylu życia i samoopieki w ramach leczenia. 

Oto kilka rzeczy, które możesz zrobić, aby uzupełnić leczenie i pomóc sobie odzyskać dobre samopoczucie:

• unikaj alkoholu i innych substancji psychoaktywnych: chociaż alkohol z pozoru pomaga nam się rozluźnić, w rzeczywistości jest depresantem, czyli ma działanie przede wszystkim hamujące i tłumiące, co może pogłębić depresyjne objawy,
• zadbaj o filary zdrowego życia: regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i sen mają ogromny wpływ na zdrowie psychiczne. Regularna aktywność fizyczna, nawet w formie krótkich spacerów, może korzystnie wpływać na poziom energii i nastrój.
• wzmacniaj więzi społeczne: wsparcie społeczne jest jednym z najważniejszych czynników leczących w przypadku dystymii. Dlatego tak ważne jest budowanie i utrzymywanie zdrowych relacji społecznych. Działania w grupie, wsparcie od bliskich, czy uczestnictwo w zajęciach grupowych mogą znacząco poprawić samopoczucie.
• regularne stosowanie technik relaksacyjnych: ćwiczenia relaksacyjne, takie jak medytacja, głębokie oddychanie czy joga, mogą pomóc w obniżeniu poziomu stresu i poprawieniu samopoczucia. Regularne praktyki relaksacyjne mogą być cennym narzędziem w codziennym radzeniu sobie z dystymią.

Pamiętaj, że każdy proces leczenia jest indywidualny, a droga do zdrowia psychicznego może wymagać czasu. 

Kluczowym elementem jest cierpliwość i zdolność do szukania pomocy, gdy to konieczne. 

Osoby cierpiące na dystymię nie są same – wsparcie (zarówno od bliskich osób, jak i od profesjonalistów) jest kluczowe w pokonywaniu tego zaburzenia i odzyskaniu dobrego samopoczucia.

Podsumowanie

Mimo że dystymia może być przewlekła, z odpowiednim leczeniem można osiągnąć znaczącą poprawę. 

Kluczowym krokiem jest zrozumienie i uznanie problemu, co otwiera drogę do skutecznej interwencji.

Współczesne społeczeństwo coraz bardziej zdaje sobie sprawę z istnienia różnych form zaburzeń psychicznych, w tym dystymii. 

Edukacja na temat zdrowia psychicznego oraz rozmowy na ten temat są kluczowe w rozwijaniu świadomości społecznej i walki z stygmatyzacją związaną z depresją.

W zderzeniu z dystymią istotne jest zrozumienie, że pomoc jest dostępna, a każdy krok w kierunku zdrowia psychicznego jest krokiem w kierunku lepszego jutra.

Źródła

• American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.).
• Nitka-Siemińska, A., Siemiński, M., Wichowicz, H., & Nyka, W. M. (2005). Dystymia. Psychiatria, 2(1), 40-43.
• Michalska-Leśniewicz, M., & Gruszczyński, W. (2010). Czynniki psychologiczne w depresji. Psychiatria, 7(3), 95-103.
• Ng, E., Wong, C., & Shorey, S. (2021). Global prevalence of depression and elevated depressive symptoms among adolescents: A systematic review and meta-analysis.. The British journal of clinical psychology. https://doi.org/10.1111/bjc.12333. 
• Freitas, R., & Valadas, M. (2021). Dysthymia through time: A review. European Psychiatry, 64, S329 – S329. https://doi.org/10.1192/j.eurpsy.2021.883. 
• Mathias, L., Quagliato, L., Cheniaux, E., Carta, M., & Nardi, A. (2024). Challenges in the treatment of dysthymia: a narrative review. Expert Review of Neurotherapeutics, 24, 633 – 642. https://doi.org/10.1080/14737175.2024.2360671. 
• Carta, M., Nardi, A., Preti, A., Primavera, D., Quagliato, L., & Fornaro, M. (2023). An update on the pharmacotherapeutic strategies for the treatment of dysthymic disorder: a systematic review. Expert Opinion on Pharmacotherapy, 24, 2035 – 2040. https://doi.org/10.1080/14656566.2023.2265809. 

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej