Terapeuta: kim jest, jak pracuje i jak dobrze wybrać?

Podjęcie decyzji o terapii to ważny krok, ale jak upewnić się, że trafisz na odpowiedniego specjalistę?

Nie każdy terapeuta będzie dla ciebie dobrym wyborem, dlatego warto wiedzieć, na co zwrócić uwagę, aby nie tracić czasu i pieniędzy.

W tym artykule znajdziesz konkretne wskazówki, jak świadomie wybrać terapeutę, który pomoże ci przejść przez proces zmiany.

Kim jest terapeuta?

Terapeuta (psychoterapeuta) to specjalista zdrowia psychicznego, który jest uprawniony do prowadzenia psychoterapii.

Może nim być psycholog lub psychiatra, ale niekoniecznie – zdarza się, że psychoterapeutą zostaje osoba z wykształceniem np. pedagogicznym.

Aby prowadzić psychoterapię należy nieustannie szkolić się, edukować i rozwijać.

Psychoterapeuci działają w obrębie wybranego przez siebie nurtu terapeutycznego.

Nurty te różnią się między sobą punktem widzenia, metodami i sposobem działania.

Psychoterapeuta może:

• prowadzić terapię (indywidualną lub grupową),
• udzielać konsultacji i interwencji,
• zalecić wizytę u innego specjalisty (np. psychiatry).

Psychoterapia nie jest specjalizacją lekarską, więc psychoterapeuta nie może przepisywać leków, kierować na badania, czy wystawiać zwolnień lekarskich.

Wyjątkiem jest sytuacja, w której psychoterapeuta jest także lekarzem (np. psychiatrą).

Co robi terapeuta?

Terapeuta to specjalista, który pomaga osobom radzić sobie z trudnościami emocjonalnymi, psychicznymi i społecznymi.

Jego główne zadania to:

• Diagnoza problemów psychicznych – terapeuta identyfikuje trudności, takie jak lęki, depresja, stres, zaburzenia odżywiania czy problemy w relacjach interpersonalnych.
• Praca nad emocjami i zachowaniami – pomaga w zrozumieniu źródeł cierpienia oraz w nauce nowych umiejętności radzenia sobie z trudnymi emocjami i sytuacjami życiowymi.
• Prowadzenie terapii – w zależności od metody terapeutycznej, może to być terapia poznawczo-behawioralna, psychodynamiczna, systemowa lub inne podejścia dostosowane do potrzeb klienta.
• Wspieranie w poprawie dobrostanu psychicznego – celem terapii jest poprawa jakości życia, zwiększenie poczucia kontroli nad swoimi emocjami i zachowaniami oraz budowanie zdrowszych relacji z innymi.
• Pomoc w rozwoju osobistym – terapeuta wspiera w pracy nad samoakceptacją, odpornością psychiczną oraz w radzeniu sobie z trudnościami życiowymi.

Podczas sesji terapeutycznych klient ma możliwość dzielenia się swoimi uczuciami, obawami czy przeszłymi doświadczeniami, a terapeuta pomaga w ich zrozumieniu i znalezieniu skutecznych sposobów rozwiązania problemów.

Różnice między psychologiem, psychiatrą a psychoterapeutą

 

W czym może pomóc Ci terapeuta

Kiedy warto zgłosić się do terapeuty?

Psychoterapia nie jest rozwiązaniem tylko dla osób z zaburzeniami psychicznymi (choć w takich przypadkach konsultacja może być nawet konieczna).

Jeśli doświadczasz szeroko pojętego cierpienia lub problemów natury psychicznej, to terapia może pomóc Ci nie tylko spojrzeć na swoje problemy z nowej perspektywy, ale realnie zmienić Twoje życie.

Rozważ udanie się do terapeuty, jeśli doświadczasz któregoś z poniższych problemów:

• • Problemy ze snem i stres. Możesz mieć wrażenie, że masz zbyt wiele rzeczy do zrobienia lub zbyt wiele problemów, z którymi musisz sobie poradzić. Możesz mieć wrażenie, że nie możesz odpocząć. Stres i przytłoczenie mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, które często w pierwszej kolejności objawiają się trudnościami ze snem.
  • Przewlekłe zmęczenie. Ten fizyczny objaw często wynika z problemów ze zdrowiem psychicznym lub im towarzyszy. Może nawet wskazywać na depresję. Zmęczenie może powodować, że śpisz więcej niż zwykle lub masz problemy z wybudzaniem rano.
  • Częsta wściekłość i złość, tendencje do agresji. Każdy czasami czuje się zły. Chwilowe uczucie wściekłości jest normalne i niekoniecznie musi być szkodliwe. Poszukiwanie wsparcia, aby poradzić sobie z tymi uczuciami, może być dobrym pomysłem, gdy samoistnie nie przemijają, są nieproporcjonalne do wywołującej je sytuacji lub jeśli prowadzą do podjęcia gwałtownych lub potencjalnie szkodliwych działań.
  • Uczucie lęku. Jeżeli w codziennym życiu towarzyszy Ci lęk i strach, to najskuteczniejszym rozwiązaniem może być psychoterapia. Dotyczy to zarówno specyficznych fobii, jak i bardziej uogólnionego lęku.
  • Niespokojne lub natrętne myśli. Od czasu do czasu martwienie się o coś jest czymś normalnym, ale jeśli zajmuje to znaczną część dnia lub powoduje objawy fizyczne, terapia może pomóc Ci sobie z tym poradzić.
  • Apatia. Utrata zainteresowania zwykłymi czynnościami, otaczającym cię światem lub życiem w ogóle może wskazywać na problemy ze zdrowiem psychicznym, takie jak depresja lub zaburzenia lękowe.
  • Poczucie beznadziejności. Utrata nadziei lub motywacji może wskazywać na depresję lub inne zaburzenie psychiczne. Gorszy dzień od czasu do czasu, zwłaszcza po okresie silnego stresu nie jest niczym niezwykłym. Jednak jeśli się utrzymuje przez długi czas, to może przerodzić się w poważny problem.
  • Wycofanie społeczne. Wiele osób czuje się lepiej, gdy mogą spędzić przynajmniej trochę czasu w samotności. Osoby introwertyczne mogą potrzebować więcej czasu w samotności niż inni. Jednak jeśli czujesz się zaniepokojony w towarzystwie innych ludzi lub masz problem z nawiązywaniem relacji, terapia może pomóc ci zrozumieć te uczucia i radzić sobie z nimi.
  • Trudności w małżeństwie, rodzicielstwie i rodzinie. Jeśli czujesz, że przydałoby Ci się wsparcie w zakresie relacji partnerskiej lub rodzicielstwa, to odpowiednią osobą będzie właśnie wykwalifikowany terapeuta. Problemy w relacji lub rodzinie mogą wymagać wspólnych sesji terapeutycznych, ale indywidualne spotkanie jest dobrym punktem wyjścia do dalszych działań.
  • Trudna sytuacja życiowa. Jeśli doświadczyłeś rozwodu, śmierci bliskiej osoby lub innej subiektywnie trudnej sytuacji życiowej i czujesz, że nie możesz się z tym uporać – psychoterapia pomoże Ci przejść przez ten proces.

Jak możesz sobie pomóc

 

Skuteczność terapii

Psychoterapia (we wszystkich odmianach) jest nieustannie poddawana badaniom skuteczności.

Poddaje się także badaniom czynniki, które mogą wpływać na jakość niesionej pomocy.

Choć metody i założenia teoretyczne są zawsze rozwijane i ulepszane, to z metaanalizy wielu badań nad skutecznością psychoterapii wynika, że:

• psychoterapia jest skuteczną formą pomocy,
• z psychoterapii wynikają pozytywne skutki zarówno dla dzieci, młodzieży, dorosłych, jak i osób w podeszłym wieku,
• osoby po przebytej psychoterapii zgłaszają poprawę samopoczucia i funkcjonowania,
• pozytywne efekty psychoterapii są trwałe po zakończeniu leczenia, a nawet dalej się poprawiają,
• różne formy (nurty) terapeutyczne dają porównywalne wyniki efektywności.

Mówienie komuś, że powinien iść na terapię lub że potrzebuje terapii, może być stygmatyzujące.

Może być trudno patrzeć, jak  bliska osoba zmaga się z wyzwaniami związanymi ze zdrowiem psychicznym, ale ważne jest, aby ludzie sami decydowali się na szukanie pomocy – o ile nie narażają siebie ani nikogo na niebezpieczeństwo.

Zachęcanie osoby, na której Ci zależy, do przyjrzenia się możliwym opcjom terapii jest lepszym sposobem na okazanie wsparcia.

Jak wyglądają wizyty u terapeuty?

Istnieje wiele różnych podejść do psychoterapii.

Terapeuci zazwyczaj decydują się na jedno lub połączenie z nich.

Każda perspektywa teoretyczna działa jako mapa drogowa, aby pomóc specjaliście zrozumieć klienta i jego problemy oraz zaproponować adekwatne rozwiązania.

O charakterystyce głównych podejść psychoterapii przeczytasz w dalszej części tego artykułu.

Rodzaj leczenia, który otrzymasz, zależy od różnych czynników: obecnych badań psychologicznych, orientacji teoretycznej psychologa i tego, co zadziała najlepiej w Twojej indywidualnej sytuacji.

Nurty terapeutyczne

Psychoterapeuci działają w wybranym przez siebie nurcie terapeutycznym, w którym szkolą się i rozwijają.

Nurty terapeutyczne różnią się między sobą podejściem teoretycznym, a także stosowanymi metodami pomocy.

Główne nurty terapeutyczne, to:

• nurt poznawczo-behawioralny – opiera się na nieadaptacyjnych połączeniach między myślami, zachowaniami i emocjami, które są utrzymywane przez procesy poznawcze (uwaga, interpretacja, pamięć) i behawioralne (unikanie, wzmacnianie itp.), nurt o udowodnionej skuteczności i mocnych podstawach naukowych.
• nurt psychodynamiczny – opiera się na założeniu, że na każdego człowieka działają nieuświadomione siły, które wpływają na jego postawy, decyzje i zachowania. Zakłada także, że człowieka najsilniej  kształtują pierwsze lata życia, a także relacje z wczesnymi opiekunami. 
• nurt humanistyczny – skupia się na człowieku całościowo, kluczowe są indywidualne doświadczenia oraz jego postrzeganie siebie. Podczas terapii dąży się do lepszego rozumienia samego siebie oraz samoakceptacji.
• nurt integratywny – wielu terapeutów nie przywiązuje się na stałe do jednego tylko podejścia. Zamiast tego łączą elementy z różnych podejść (w tym tych wymienionych wyżej) i dostosowują leczenie do potrzeb każdego klienta.

W ramach każdego nurtu występują dziesiątki podtypów, w ramach których zostały wypracowane szczegółowe metody pomocy.

Pierwsza sesja terapeutyczna

Jeśli masz przed sobą pierwszą wizytę u terapeuty, to zupełnie normalne, że czujesz stres czy niepewność.

Warto jednak wiedzieć, czego się spodziewać – to pomoże Ci poczuć się pewniej i lepiej przygotować.

Jak wygląda pierwsza sesja?

Typowa sesja psychoterapii trwa około 50 minut.

Podczas pierwszego spotkania terapeuta będzie chciał lepiej Cię poznać, dlatego możesz spodziewać się pytań o:

• powód, dla którego zdecydowałeś się na terapię – co Cię niepokoi, jakie objawy zauważyłeś,
• ewentualne choroby przewlekłe lub przyjmowane leki,
• Twoje wcześniejsze doświadczenia ze zdrowiem psychicznym – czy korzystałeś już z terapii, czy mierzyłeś się wcześniej z podobnymi trudnościami,
• historię zdrowia psychicznego w rodzinie,
• ewentualne zmiany w Twoim samopoczuciu, np. problemy ze snem, wahania wagi, utratę energii.

Możesz też zostać poproszony o wypełnienie krótkich ankiet lub testów, które pomogą terapeucie lepiej zrozumieć Twoją sytuację.

Nie musisz mówić wszystkiego od razu

To naturalne, że na początku możesz czuć się trochę spięty.

Terapeuta ma doświadczenie w pracy z osobami, które dopiero zaczynają terapię, więc pomoże Ci wejść w ten proces w swoim tempie.

Jeśli któreś pytanie okaże się dla Ciebie zbyt trudne, możesz powiedzieć, że nie jesteś jeszcze gotowy, by o tym mówić.

Terapia to proces, nie wyścig – z czasem, gdy poczujesz się bardziej komfortowo, otworzenie się przyjdzie łatwiej.

Pierwsza sesja to też czas na Twoje pytania

Pamiętaj, że terapia działa w obie strony – to nie tylko czas, gdy terapeuta pyta Ciebie, ale też moment, w którym możesz rozwiać swoje wątpliwości.

Jeśli coś Cię zastanawia, np. jak często będą odbywać się spotkania, co w sytuacji, gdy będziesz musiał odwołać wizytę albo jak wygląda proces terapii w danym nurcie, śmiało pytaj.

Relacja terapeutyczna buduje się stopniowo

Terapeuta prawdopodobnie zapyta Cię także o Twoje wsparcie społeczne – czy masz bliskie relacje z rodziną, partnerem, przyjaciółmi, czy możesz liczyć na kogoś w trudnych momentach.

To ważna część procesu terapeutycznego.

Nie musisz jednak mówić wszystkiego od razu – zaufanie buduje się stopniowo, a terapia to miejsce, w którym masz czuć się bezpiecznie.

Pierwsza wizyta to dopiero początek – daj sobie czas, by przekonać się, czy dany terapeuta i jego metody są dla Ciebie odpowiednie.

Kontynuacja terapii

Gdy terapeuta lepiej zrozumie Twoją sytuację, wspólnie opracujecie plan terapii.

Może to być spisany zestaw celów lub bardziej formalny kontrakt określający główne obszary pracy i przewidywany czas trwania terapii.

To dobra praktyka, która pomaga obu stronom mieć jasność co do kierunku terapii.

Po kilku pierwszych sesjach powinieneś lepiej rozumieć swój problem i wiedzieć, nad czym konkretnie będziesz pracować.

Z każdą kolejną wizytą będziesz budować relację terapeutyczną, opartą na zaufaniu i zrozumieniu.

Spotkania skupiają się na rozmowie, która dla wielu osób sama w sobie jest uwalniająca.

Na początku terapeuta pomoże Ci nazwać i uporządkować to, co Cię niepokoi. 

Następnie zaczniecie wspólnie szukać sposobów na zmianę schematów myślenia, zachowania i radzenia sobie z emocjami.

Możesz otrzymać zadania do wykonania między sesjami lub próbować nowych strategii podczas spotkań.

Podczas terapii regularnie oceniane są Twoje postępy – jeśli zajdzie taka potrzeba, cele mogą zostać zmodyfikowane lub rozszerzone.

W niektórych sytuacjach terapeuta może zasugerować spotkania z udziałem innych osób, np. partnera w przypadku trudności w związku lub dziecka, jeśli terapia dotyczy problemów wychowawczych.

W miarę postępów nauczysz się nowych umiejętności, które pomogą Ci lepiej radzić sobie z trudnościami.

Kluczowe będzie rozróżnienie tego, co możesz kontrolować, od tego, na co nie masz wpływu, i skupienie się na zmianach, które leżą w Twoich rękach.

Terapia pomaga też budować odporność psychiczną, dzięki czemu łatwiej stawiać czoła przyszłym wyzwaniom.

Aby wynieść z terapii jak najwięcej, warto być aktywnym uczestnikiem – jasno określać swoje cele, zadawać pytania i otwarcie mówić o swoich odczuciach.

Jeśli jakaś sesja nie przebiegła tak, jak się spodziewałeś, warto omówić to z terapeutą.

Dobra współpraca to klucz do skutecznej terapii.

Co jeśli psychoterapia nie działa?

Kiedy rozpocząłeś psychoterapię, twój psycholog prawdopodobnie pracował z tobą, aby wyznaczyć cele i oś czasu leczenia.

Powinieneś pytać siebie, czy psycholog Cię rozumie, czy plan leczenia ma sens i czy czujesz, że robisz postępy.

Niektórzy ludzie zaczynają czuć się lepiej w ciągu około sześciu do dwunastu sesji.

Jeśli nie zaczniesz widzieć oznak postępów, omów swoje obawy z terapeutą.

Możesz także zapytać o dodatkowe lub alternatywne metody leczenia. 

Pamiętaj, że w trakcie postępu psychoterapii, szczególnie na samym początku, możesz czuć się przytłoczony nową sytuacją.

Być może masz wrażenie, że jesteś jeszcze bardziej smutny, zły lub zestresowany niż na początku i masz wątpliwości, czy terapia w ogóle działa.

W takim przypadku pamiętaj, że czasami objawy muszą się na pozór pogorszyć, zanim będą mogły się poprawić.

Być może silne emocje (nawet negatywne) to tylko znak, że terapeuta trafia dokładnie w sedno problemu.

Oczywiście w niektórych przypadkach relacja między pacjentem a psychoterapeutą nie jest tak dobra, jak powinna być.

Terapeuta powinien być gotowy na rozwiązanie tego rodzaju problemów.

Jeśli mimo zgłoszenia problemu sytuacja nie poprawia, być może warto zastanowić się nad rozpoczęciem pracy z nowym specjalistą.

Nie bierz tego do siebie osobiście. To nie jest ani Twoja wina, ani Twojego terapeuty – to tylko złe dopasowanie.

Ponieważ sojusz terapeutyczny jest tak kluczowy dla skuteczności psychoterapii, potrzebujesz najlepszego możliwego dopasowania.

Kiedy przyjdzie czas na koniec…

Niektórzy myślą, że decydując się na psychoterapię, jednocześnie podejmują wieloletnie zobowiązanie.

Nic bardziej mylnego.

To, jak długo psychoterapia trwa, zależy od kilku czynników, w tym rodzaju problemu lub zaburzenia, cech i historii pacjenta, celów pacjenta, co aktualnie dzieje się w życiu pacjenta poza psychoterapią i jak szybko pacjent jest w stanie zrobić postęp.

Niektórzy ludzie czują ulgę nawet po jednej sesji psychoterapii!

Spotkanie z psychologiem może dać nową perspektywę, pomóc zobaczyć sytuację inaczej i dać bezpieczną przestrzeń do głośnego wyrażenia emocji. 

Wielu ludzi kończy terapię po kilku lub kilkunastu sesjach, zwłaszcza jeśli pracują nad jednym, dobrze zdefiniowanym problemem i nie czekały zbyt długo przed szukaniem profesjonalnej pomocy.

W innych przypadkach terapia trwa dłużej, na przykład rok lub kilka lat.

Długotrwała terapia jest przydatna szczególnie w pracy nad poważnymi traumami, wieloma współistniejącymi problemami lub niejasnym początkowym określeniem tego, gdzie leży źródło cierpienia.

Ludzie z poważnym zaburzeniem psychicznym mogą wymagać ciągłej psychoterapii.

Regularne sesje mogą zapewnić wsparcie, które pomagają usprawniać codzienne funkcjonowanie.

Niektórzy kończą terapię po rozwiązaniu pierwotnego problemu, a inni kontynuują ją nawet później, bo doświadczają nowych spostrzeżeń i widzą, że terapia pozwala im na lepsze funkcjonowanie.

Koszty terapii

Wiele osób nie decyduje się na terapię, nawet jeżeli czują, że jej potrzebują, ze względu na duże koszty.

Faktycznie, decydując się na prywatną wizytę u psychoterapeuty, musimy przygotować się na koszt od 150 do nawet 250 zł za jedną sesję (cena różni się w zależności od specjalisty i miasta).

Jednak prywatne płatne wizyty to nie jedyne dostępne rozwiązanie.

Istnieje możliwość skorzystania z terapii w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Choć często trzeba będzie odczekać kilka tygodni a nawet miesięcy do pierwszej wizyty, to jest to zdecydowanie lepsza opcja niż całkowite zaniechanie szukania potrzebnej pomocy.

Poza NFZ istnieją także fundacje, które w ramach różnych programów i dofinansowań oferują bezpłatne wizyty.

Jeżeli koszty psychoterapii to jedyne kryterium, które powstrzymuje Cię od podjęcia działania, spróbuj poszukać ośrodków pomocy w pobliżu Twojego miejsca zamieszkania lub zapytaj o informację swojego lekarza rodzinnego.

Po czym poznać dobrego terapeutę?

Psychologowie i pacjenci pracują razem, więc właściwe dopasowanie jest bardzo ważne.

Dobra „chemia” z terapeutą jest kluczowa, więc nie bój się wypytywać potencjalnych kandydatów o ich wykształcenie, wiedzę, czy doświadczenie.

Sprawdź, czy Twój terapeuta odznacza się poniższymi cechami:

• stosuje się do zasad etyki – tzn. nie przekracza granic prywatności swojego klienta, zachowuje informacje w tajemnicy, nie ocenia moralnie wyborów swojego klienta,
• rozwija się jako specjalista – posiada odpowiednie wykształcenie i doświadczenie, dalej chętnie rozwija swoją wiedzę,
• jest dobrym słuchaczem,
• stwarza atmosferę bezpieczeństwa i zaufania,
• jest odpowiedzialny i rzetelny w swojej pracy – nie spóźnia się, jest przygotowany do wizyty i jasno informuje o zasadach prowadzenia terapii.

Jak znaleźć terapeutę?

To jak duży masz wybór, zależy w dużej mierze od tego, w jak dużym mieście mieszkasz i czy jesteś otwarty na odbywanie terapii zdalnie (np. poprzez wideorozmowy).

Zanim wybierzesz terapeutę, dobrze jest zasięgnąć informacji z kilku miejsc:

• zapytaj zaufanych członków rodziny lub przyjaciół, być może ktoś z nich przebył terapię i jest w stanie polecić Ci dobrego specjalistę,
• zgłoś się do swojego lekarza rodzinnego – prawdopodobnie da Ci kontakt do sprawdzonego terapeuty z Twojego regionu,
• przeszukaj internet.

W internecie można znaleźć także opinie o terapeutach oraz przydatne informacje o ich trybie pracy – np. w jakim nurcie działają, ile trwa przeciętna sesja lub jakie są koszty wizyty u danego specjalisty.

Podsumowanie

Psychoterapeuta to specjalista uprawniony do prowadzenia terapii, mającej na celu poprawienie dobrostanu psychicznego.

Terapeuci mogą pracować z pojedynczymi osobami, parami, grupami lub rodzinami.

Terapeuta pracuje na gruncie wybranego przez siebie nurtu terapeutycznego.

Dobry specjalista zdrowia psychicznego jest w stanie stworzyć odpowiednie warunki do pomocy swoim klientom.

Umów się na psychoterapię

 

Źródła

• Boswell, J. F., Sharpless, B. A., Greenberg, L. S., Heatherington, L., Huppert, J. D., Barber, J. P., … & Castonguay, L. G. (2010). 6 Schools of Psychotherapy and the Beginnings of. The Oxford handbook of clinical psychology, 98.
• Suszek, H., Grzesiuk, L., Styła, R., & Krawczyk, K. (2017). Kto i w jaki sposób prowadzi psychoterapię w Polsce. Część II. Wyniki ogólnopolskiego badania. Psychiatria, 14(2), 90-100.
• American Psychological Association. (2013). Recognition of psychotherapy effectiveness. Psychotherapy (Chicago, Ill.), 50(1), 102-109.
• Opoczyńska-Morasiewicz, M., & Morasiewicz, J. (2015). Etyka i psychoterapia. Psychoterapia, (4 (175)).
• Madej, A., Sendler, D., & Makara-Studzińska, M. (2016). Psychoterapia on-line: wyzwanie dla etyki. Psychoterapia, (3 (178)).