Temperament, to nasz wrodzony zestaw cech osobowości, który ujawnia się już od najwcześniejszych dni życia.
Jedną z pierwszych teorii temperamentu zaprezentował już w starożytności Hipokrates – a ukute przez niego pojęcia choleryk, sangwinik, melancholik i flegmatyk funkcjonują do dziś.
W tym artykule skupimy się na choleryku – czym się charakteryzuje?
Jakie ma wady i zalety?
Jak żyć będąc cholerykiem i jak zachowywać się z nim w relacji?
Choleryk, sangwinik, melancholik, flegmatyk – cztery temperamenty Hipokratesa
Teoria czterech podstawowych temperamentów sięga setek lat wstecz.
Hipokrates po raz pierwszy zaproponował ją w starożytnej Grecji, sugerując, że zachowanie człowieka determinują cztery humory cielesne (czyli płyny znajdujące się w ciele), następnie usystematyzował je Galen.
Sangwinik według tej teorii miał mieć przewagę krwi nad innymi płynami.
Osoby te określane są jako optymistyczne, ekstrawertyczne i towarzyskie.
Te same cechy osobowości, które czynią z nich dusze towarzystwa, mogą także sprawić, że będą impulsywni i niezdecydowani.
Choleryk miałby mieć przewagę żółci, z czterech płynów ciała.
Charakterystyczne cechy choleryków to dominacja i asertywność.
Osoby należące do tego typu temperamentu są zorientowane na cel, zdeterminowane i często są wybierani na liderów zespołów.
Cholerycy mogą być niecierpliwi i uparci.
Flegmatyk zgodnie z teorią Hipokratesa miał mieć przewagę śluzu (czyli flegmy) w ciele, co powoduje, że są powolni i „wyluzowani”.
Są to ludzie cierpliwi, którzy odnajdują pocieszenie w codzienności i rutynie.
Flemagtycy wykazują niewiele emocji, więc w interakcjach społecznych mogą wydawać się bierni.
Melancholik w tej starogreckiej teorii charakteryzował się przewagą tzw. czarnej żółci.
Choć powściągliwi, melancholijni ludzie są także troskliwi i wrażliwi.
Mogą być również bardzo analityczni i metodyczni.
Kiedy sprawy nie układają się po ich myśli, są podatni na stany depresyjne.
Choleryk według współczesnej nauki
Choć koncepcje Hipokratesa mają wiele setek lat i teoria o „płynach organizmu” decydujących o charakterze już dawno przeszła do lamusa, to współczesna psychologia również znajduje wiele punktów styku z teorią temperamentów.
Wiemy, że w dużym stopniu o naszym temperamencie decyduje genetyka.
Temperament to coś, z czym przychodzimy na świat.
To nasz naturalny „zestaw startowy” – sposób, w jaki reagujemy na świat, emocje i ludzi wokół nas.
Widać go już u niemowląt – jedne są spokojne i wyciszone, inne bardziej pobudliwe i aktywne.
Nasze geny pomagają określić, jak bardzo jesteśmy aktywni, czy jesteśmy ekstrawertykami czy introwertykami i jak prawdopodobne jest, że doświadczymy pewnych schorzeń psychicznych.
Wiemy również, że nasz temperament zazwyczaj pozostaje taki sam przez całe życie.
Wzorce osobowości
Jedną z teorii, która wydaje się w pewien sposób kontynuować tradycję Hipokratesa, jest teoria wzorów zachowań (osobowości) typu A, B, C i D.
Typ osobowości A jest zorientowany na cel, zdolny do podejmowania ryzyka i działania w silnym stresie (nawiązujący do choleryka), typ osobowości B jest bardziej entuzjastyczny, otwarty i zorientowany na relacje (nawiązujący do sangwinika), wzór zachowań C zakłada zorientowanie na szczegóły, szczegółowość i analityczne podejście (nawiązujący do melancholika), a typ osobowości D jest ostrożny, stabilny i spokojny (nawiązujący do flegmatyka).
Wielka Piątka osobowości
Określenie „choleryk” kojarzy się wielu osobom z kimś wybuchowym, niecierpliwym i z silną potrzebą kontroli.
Ale jak taki temperament wygląda z punktu widzenia psychologii naukowej?
Jednym z najczęściej używanych w badaniach modeli osobowości jest tzw. Wielka Piątka (ang. Big Five), czyli pięć głównych wymiarów, które opisują nasz charakter i sposób bycia.
Zobacz, jak wpisuje się w to klasyczny „choleryk” – i co to może oznaczać w codziennym życiu i relacjach.
- Ekstrawersja – wysoka
Choleryk to osoba energiczna, bezpośrednia, często dominująca w rozmowach i grupie.
Lubi działać, przewodzić i podejmować wyzwania.
Potrzebuje ludzi wokół siebie, ale niekoniecznie po to, by się zwierzać – raczej po to, by coś wspólnie osiągnąć.
- Neurotyczność – niska lub umiarkowana
Cholerycy rzadko zamartwiają się w ciszy.
Zamiast rozważać – działają.
Nie rozpamiętują porażek, choć mogą być porywczy lub drażliwi, zwłaszcza gdy coś nie idzie po ich myśli.
Ich emocje są szybkie i intensywne, ale często też szybko mijają.
- Ugodowość – raczej niska
Niełatwo się z nimi negocjuje – są konkretni, czasem szorstcy, rzadko owijają w bawełnę.
Choleryk nie lubi „miękkich tematów” i czasem trudno mu wczuć się w emocje innych.
Ale jeśli ktoś zdobył jego szacunek – będzie lojalny i sprawiedliwy.
- Sumienność – bardzo wysoka
Dyscyplina, ambicja, plan – to jego żywioł.
Choleryk nie znosi marnowania czasu, dąży do celów, jest wymagający wobec siebie i innych.
Potrzebuje konkretnych zadań, najlepiej takich, gdzie może coś udowodnić – sobie lub światu.
- Otwartość na doświadczenie – różnie
Niektórzy cholerycy są bardzo praktyczni i nie lubią „nowinek”, inni z kolei są niezwykle kreatywni i innowacyjni – zwłaszcza jeśli mają poczucie, że to daje im przewagę.
Jedno ich łączy: nie boją się zmian, jeśli te służą osiągnięciu celu.
Co z tego wynika?
Jeśli masz do czynienia z cholerykiem (albo jesteś nim sam), warto wiedzieć:
- że jego potrzeba kontroli i działania to nie wada, ale styl funkcjonowania,
- że często za surową fasadą kryje się ogromna lojalność i chęć budowania wartościowych rzeczy,
- że relacje z cholerykiem bywają intensywne – ale nie muszą być konfliktowe, jeśli nauczymy się widzieć, co stoi za jego zachowaniami.
Choleryk z perspektywy psychologii to nie tylko wybuchowy temperament – to silna osobowość, która potrzebuje działania, celu i przestrzeni do samodzielnych decyzji.
Jeśli otoczenie potrafi to zrozumieć, zyska nie tylko partnera do rozmowy, ale także skutecznego sojusznika.
Choleryk – cechy charakterystyczne
Osobowość choleryczna wyróżnia się silną determinacją, ambicją i ukierunkowaniem na cel.
Cholerycy to osoby zdecydowane, zmotywowane i gotowe przejąć inicjatywę – często sprawdzają się w roli liderów, zwłaszcza w sytuacjach wymagających szybkiego działania i odwagi.
Typowe dla choleryków są:
- potrzeba wpływu i kontroli – mają naturalną skłonność do przejmowania dowodzenia i podejmowania decyzji,
- asertywność i zdecydowanie – nie boją się mówić wprost, co myślą, i oczekują podobnej bezpośredniości od innych,
- szybkie tempo działania – bywają niecierpliwi wobec osób, które pracują wolniej lub nie dotrzymują im kroku,
- orientacja na wyniki – skupiają się na efektach, co może utrudniać im wrażliwość na emocje innych ludzi.
Choć czasami ich zachowanie może być odbierane jako apodyktyczne czy dominujące, cholerycy są też:
- pracowici i lojalni, jeśli mają jasno określony cel i odpowiednią motywację,
- kreatywni i odporni w trudnych sytuacjach,
- towarzyscy – szczególnie w relacjach opartych na współpracy lub intelektualnym wyzwaniu.
W relacjach osobistych cholerycy mogą potrzebować pracy nad empatią i komunikacją emocjonalną, ponieważ mają tendencję do skupiania się bardziej na zadaniach niż na uczuciach.
Bezpłatny test na samoocenę
Zalety i wady choleryków
W zależności od sytuacji temperament choleryczny może być postrzegany zarówno jako korzystny, jak i problematyczny.
Z jednej strony cholerycy są niezwykle zmotywowani, co czyni ich skutecznymi w swoich wysiłkach.
Zwykle szybko podejmują decyzje i mogą śmiało przewodzić innym w chwilach trudności lub niepewności.
Inne zalety związane z cholerycznym temperamentem, to:
- zdolności przywódcze: ludzie z cechami cholerycznymi rodzą się, by przewodzić. Wiedzą, czego chcą i są pewni siebie, co czyni ich świetnymi przywódcami. Potrafią przejąć kontrolę nad sytuacją, wziąć na siebie odpowiedzialność i poprowadzić innych do wspólnego celu.
- zorientowanie na cel: choleryków motywuje sukces i osiągnięcia. Robią plany i ciężko pracują, aby osiągnąć swoje cele.
- asertywność: cholerycy z natury są odważni i pewni siebie. Wiedzą, czego chcą i nie wahają się powiedzieć, co myślą. Potrafią stanąć w obronie własnych granic, jak i cudzych interesów.
- zdolność adaptacji: cholerycy dobrze radzą sobie ze zmianami i potrafią się zmieniać. Potrafią szybko myśleć i szybko dostosowywać się do nowych wydarzeń.
Z drugiej strony, ten typ osobowości może czasami sprawiać wrażenie dominującej lub apodyktycznej, co utrudnia otaczającym go osobom swobodne wyrażanie siebie.
Inne wady mogące wynikać z osobowości choleryka, to:
- niecierpliwość: osoby z cholerycznym temperamentem są zwykle niespokojne i łatwo się denerwują. Oczekują, że wszyscy inni będą pracować tak szybko jak oni, a gdy sprawy nie będą przebiegać wystarczająco szybko, mogą się złościć.
- arogancja: cholerycy mogą wydawać się zarozumiali, ponieważ są pewni siebie i stanowczy. Mogą nie chcieć słyszeć opinii innych ani tym bardziej ich krytyki, co może uniemożliwić im rozwój osobisty.
- niewrażliwość: choleryk może być niewrażliwy na uczucia innych. Dążąc do sukcesu, może nie zwracać wystarczającej uwagi na potrzeby psychiczne ludzi wokół.
- perfekcjonizm: cholerycy często są także perfekcjonistami, którzy stawiają sobie i innym wysokie standardy. Może to powodować zmartwienia i wypalenie, ponieważ mogą nie być w stanie sprostać swoim standardom.
Ostatecznie bycie cholerykiem nie jest ani dobre, ani złe; jak w przypadku wszystkich temperamentów, ważne jest to, w jaki sposób wykorzysta się wrodzone predyspozycje.
Jak możesz sobie pomóc
Jak zachowuje się choleryk?
Cholerycy to osoby, które z natury dążą do kontroli nad otoczeniem i skupiają się na efektach swoich działań.
Najlepiej czują się tam, gdzie mogą coś osiągnąć – mierzalnie, konkretnie, z widocznym rezultatem.
Lubią mieć wpływ na sytuacje i ludzi, a ich motorem napędowym jest potrzeba sprawczości i poczucie skuteczności.
Typowe zachowania choleryka to:
- angażowanie się w zadania dające poczucie sukcesu, mistrzostwa lub wyzwania,
- silna potrzeba niezależności – najlepiej funkcjonują, gdy mają swobodę działania i możliwość decydowania,
- energia i zdecydowanie – w działaniu są szybcy, konkretni i nastawieni na rozwiązywanie problemów,
- otwartość na rywalizację – lubią wyzwania, konfrontacje i sytuacje, w których mogą wykazać się kompetencją,
- żywe życie towarzyskie, zwłaszcza w relacjach, które pobudzają intelektualnie lub pozwalają wpłynąć na otoczenie.
Cholerycy często przejawiają też pasję do sukcesu i wysokie ambicje – dążą do doskonałości we wszystkim, co robią.
Dobrze rozwijają się w środowiskach, które oferują im możliwość samodzielnego działania i kształtowania rzeczywistości na swój sposób.
Jak rozpoznać choleryka? Test
Najprostszym sposobem zidentyfikowania osobowości cholerycznej jest badanie wzorców jej komunikacji i interakcji z innymi.
Zadaj sobie poniższe pytania, aby rozpoznać osobę choleryczną (im więcej odpowiedzi „tak”, tym większa szansa, że masz do czynienia z cholerykiem).
- Czy dana osoba łatwo wpada w irytację lub złość, nawet z powodu drobnych niepowodzeń?
- Czy dana osoba wykazuje pragnienie kontroli i władzy?
- Czy często przejmują kontrolę nad sytuacją? Na przykład podejmuje decyzje bez konsultacji z innymi, przewodzi w wykonywaniu zadań.
- Czy dana osoba jest bardzo skoncentrowana na osiągnięciu swoich celów?
- Czy dana osoba okazuje niecierpliwość, zwłaszcza gdy sprawy nie toczą się w pożądanym tempie?
- Czy dana osoba ma naturę konkurencyjną?
- Czy wykazuje pewność siebie, dużą ambicję i wiarę w swoje możliwości?
- Czy woli mieć kontrolę, niż polegać na innych?
- Czy dana osoba ma wysoki poziom energii i niepokoju?
- Czy woli działać, niż czekać?
- Czy dana osoba komunikuje się bezpośrednio?
- Czy w swoich interakcjach są zazwyczaj bezpośredni i nie „owijają w bawełnę”?
Jak żyć z cholerykiem?
Życie z osobą o cholerycznym temperamencie bywa intensywne – i emocjonalnie, i organizacyjnie.
Cholerycy są silni, ambitni, zdecydowani i nastawieni na działanie, ale często brakuje im cierpliwości, empatii i delikatności w komunikacji.
To, co dla nich jest „zwykłą uwagą” lub „szybkim działaniem”, dla innych może być przytłaczające.
Zamiast walczyć z ich naturą, warto nauczyć się funkcjonować obok niej z większą świadomością.
Oto, co może pomóc:
- Zdejmij emocje z „pola walki”. Kiedy choleryk się nakręci – łatwo o eskalację. W takiej sytuacji lepiej przerwać rozmowę niż dolewać oliwy do ognia. Daj mu (i sobie) czas na ochłonięcie. Wracaj do rozmów wtedy, gdy emocje opadną i można skupić się na faktach.
- Doceniaj ich zapał i zaangażowanie. Choleryk żyje dla osiągnięć – zauważaj je. Jeśli docenisz jego pracowitość, inicjatywę czy szybkie decyzje, możesz liczyć na większą otwartość i… mniejszą potrzebę walki o uznanie. Pochwała, nawet krótka, ma dla niego większe znaczenie niż może się wydawać.
- Ustal jasne granice. Choleryk może (często nieświadomie) przekraczać granice innych ludzi – narzucać swoje zdanie, wchodzić w rolę lidera w każdej sytuacji. Dlatego ważne jest, by jasno, spokojnie i konkretnie komunikować swoje potrzeby i ograniczenia. Szanuje tych, którzy są stanowczy, ale bez agresji.
- Daj przestrzeń na niezależność. Choleryk nie znosi poczucia kontroli z zewnątrz. Jeśli chcesz mieć z nim dobrą relację – nie próbuj go ograniczać. Lepiej zadbać o własną niezależność i spotykać się „na równych zasadach” niż próbować zdominować lub nadmiernie go chronić.
- Ucz się mówić o emocjach w sposób konkretny. Nie oczekuj, że choleryk „domyśli się”, że coś Cię rani. Lepiej powiedzieć to prosto i rzeczowo: „Kiedy mówisz do mnie takim tonem, czuję się pomijana. Chciałabym, żebyśmy rozmawiali spokojniej.” – zamiast: „Zawsze mnie ranisz i nic cię nie obchodzi.”
Podsumowując – życie z cholerykiem może być wyzwaniem, ale też daje dużo energii, inspiracji i motywacji.
Kluczem jest zrozumienie jego natury i własna emocjonalna równowaga.
Jeśli nauczysz się chronić swoje granice i jednocześnie doceniać jego mocne strony – możesz zbudować relację pełną wzajemnego szacunku, nawet mimo różnic.
Jesteś cholerykiem/choleryczką? Jak sobie radzić
Radzenie sobie z cholerycznym charakterem może być wyzwaniem, ale jest to możliwe, jeśli podejmiesz pewne kroki w kierunku kontroli swojego temperamentu i emocji.
Cholerycy często przeżywają intensywne uczucia gniewu, frustracji i irytacji, co może wpływać negatywnie na ich relacje i samopoczucie.
Oto kilka strategii, które pomogą ci radzić sobie z negatywnymi aspektami cholerycznego temperamentu:
- Świadomość swojego temperamentu: Pierwszym krokiem jest zrozumienie, że jesteś cholerykiem. Zrozumienie swojego temperamentu pozwala ci na lepsze rozpoznanie sytuacji, w których może pojawić się gniew i pozwala zareagować w bardziej kontrolowany sposób.
- Techniki relaksacji: Ćwiczenia relaksacyjne, takie jak głębokie oddychanie, medytacja i joga, mogą pomóc w obniżeniu poziomu stresu i emocji. Praktykowanie tych technik regularnie może pomóc w utrzymaniu spokoju w trudnych sytuacjach.
- Rozwijanie umiejętności komunikacyjnych: Cholerycy często wyrażają swoje emocje w agresywny sposób. Pracuj nad umiejętnościami komunikacji, aby wyrażać swoje uczucia w sposób bardziej konstruktywny. Słuchaj uważnie innych i próbuj zrozumieć ich punkt widzenia.
- Zrozumienie przyczyn swojego gniewu: Zastanów się nad tym, co naprawdę powoduje twój gniew. Czy to określone sytuacje, ludzie czy sytuacje życiowe? Identyfikowanie przyczyn może pomóc w unikaniu określonych wyzwalaczy.
- Planowanie i kontrolowanie reakcji: Zanim wybuchniesz gniewem, spróbuj zatrzymać się na chwilę i zastanowić się, jak chcesz zareagować. Unikaj impulsywnych reakcji i postaraj się zachować kontrolę nad swoimi emocjami.
- Szukanie wsparcia: Porozmawiaj z bliskimi osobami, przyjaciółmi lub terapeutą. Dzielenie się swoimi uczuciami i emocjami może pomóc w rozładowaniu napięcia i zrozumieniu, jak radzić sobie z cholerycznym temperamentem.
Pamiętaj, że praca nad sobą może wymagać dużo czasu i wysiłku, ale lepsze samopoczucie jest możliwe do osiągnięcia.
Ważne jest, aby być cierpliwym wobec siebie i nie zniechęcać się, gdy pojawią się nawroty.
W miarę jak będziesz pracować nad kontrolą swojego gniewu, będziesz w stanie budować bardziej harmonijne relacje i poprawić swoje samopoczucie.
Podsumowanie
Choleryk to osobowość pełna pasji, determinacji i siły woli.
Jego cechy mogą przynosić sukcesy, ale także prowadzić do konfliktów.
Kluczem do harmonijnych relacji z cholerykiem jest zrozumienie, akceptacja i skuteczna komunikacja.
Poznanie swojego temperamentu może pomóc lepiej zrozumieć siebie i innych, a także doskonalić swoje umiejętności interpersonalne.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Strelau, J. (1974). Temperament i typ układu nerwowego. Państwowe Wydaw. Naukowe.
- Childs, G. (1995). Understand Your Temperament!. Rudolf Steiner Press.
- Tokarski, J. (2021). Rozeznanie temperamentu a efektywność procesu mediacji.
- Król, J. A., & Pajor, D. (2022). Wpływ popkultury na kształtowanie temperamentu choleryka na przykładzie substancji psychoaktywnych. Medycyna Środowiskowa-Environmental Medicine, 25(3-4).
- Meyer, J., Jansen, T., Hübner, N. et al. Disentangling the Association Between the Big Five Personality Traits and Student Achievement: Meta-Analytic Evidence on the Role of Domain Specificity and Achievement Measures. Educ Psychol Rev 35, 12 (2023). https://doi.org/10.1007/s10648-023-09736-2
- Zell, E., & Lesick, T. L. (2022). Big five personality traits and performance: A quantitative synthesis of 50+ meta-analyses. Journal of Personality, 90, 559– 573. https://doi.org/10.1111/jopy.12683
