Zaburzenia osobowości to trwałe wzorce reagowania, które destabilizują relacje, pracę, stany emocjonalne i zdolność do podejmowania decyzji.
Osoby z zaburzeniami osobowości często funkcjonują latami bez diagnozy, traktując chroniczne konflikty, impulsywność, wybuchy emocjonalne, zależność od innych albo emocjonalne odcięcie jako winę czynników zewnętrznych.
A nieleczone zaburzenia osobowości zwiększają ryzyko wystąpienia wtórnych zaburzeń: depresji, uzależnień, prób samobójczych i rozpadu relacji.
W przypadku osobowości borderline ryzyko podjęcia prób samobójczych dotyka nawet 8-10% pacjentów (Pilszyk, Cynkier 2015).
Zmianę w przypadku zaburzeń osobowości daje wyłącznie regularna praca prowadzona przez psychologa lub psychoterapeutę, który pracuje konkretnym modelem leczenia i potrafi utrzymać proces przez minimum kilka miesięcy.
Jakimi rodzajami zaburzeń osobowości zajmuje się psycholog?
Psycholog pracuje zarówno z osobowością borderline, narcystyczną, unikającą, zależną, schizoidalną, jak i paranoiczną.
Psycholog nie pracuje wyłącznie nad objawem, ale nad całym wzorcem funkcjonowania: sposobem regulacji emocji, interpretacji relacji i reagowania na stres.
Standardem jest intensywna praca trwająca zwykle od 12 do 24 miesięcy, często z częstotliwością 1–2 sesji tygodniowo.
Krótsze procesy bardzo często kończą się nawrotem destrukcyjnych zachowań.
Najlepiej przebadanym podejściem w leczeniu zaburzeń osobowości jest terapia DBT, która istotnie redukuje zachowania samouszkadzające i impulsywne (Panos i in. 2014).
Test: Dobierz specjalistęJak psycholog pracuje z zaburzeniami osobowości?
Skuteczna terapia zaburzeń osobowości jest strukturalna, konfrontująca i oparta na konkretnych mechanizmach zmiany.
W DBT pacjent uczy się regulacji emocji, tolerowania napięcia i przerywania automatycznych reakcji impulsywnych.
W terapii schematów praca koncentruje się na utrwalonych wzorcach poznawczych i emocjonalnych.
Pierwsze efekty pojawiają się zwykle po około 3–6 miesiącach regularnej terapii.
Czy psycholog może przeprowadzić diagnozę w kierunku zaburzeń osobowości?
Tak.
Psycholog przeprowadza diagnozę kliniczną przy użyciu wywiadu, testów psychologicznych i narzędzi diagnostycznych zgodnych z ICD-11 lub DSM-5.
Diagnoza zaburzeń osobowości zajmuje zwykle od 2 do 5 spotkań (w Centrum Pokonaj Lęk wynosi 3 sesje diagnostyczne).
Bez trafnej diagnozy terapia często trwa latami bez efektu, ponieważ leczony jest skutek (np. rozwinięta depresja, która powstała przez zaburzenia osobowości), a nie źródło.
Dobra diagnoza pozwala dobrać właściwy model terapii.
Jakie rodzaje terapii są zalecane w przypadku zaburzeń osobowości?
Skuteczność potwierdzoną naukowo ma terapia DBT, terapia schematów i CBT.
DBT jest rekomendowane przede wszystkim przy borderline.
Terapia schematów dobrze działa przy osobowości narcystycznej, unikającej i zależnej.
CBT ukierunkowana na zaburzenia osobowości działa najlepiej przy osobowości unikającej, zależnej.
Test: Jaki nurt terapii wybrać?Czy psycholog może leczyć zaburzenia osobowości w formie online?
Tak, pod warunkiem, że terapia online jest regularna, a pacjent jest zaangażowany w cały proces.
Terapia online osiąga skuteczność zbliżoną do terapii stacjonarnej w zakresie redukcji objawów depresji, lęku i zaburzeń osobowości, szczególnie gdy obejmuje regularny kontakt i pracę zadaniową między sesjami.
Forma online dobrze sprawdza się szczególnie w terapii schematów i CBT.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Pomoc psychologa staje się koniecznością, gdy:
- relacje regularnie są zrywane albo występują w nich toksyczne wzorce
- pojawiają się samouszkodzenia, impulsywność lub groźby samobójcze
- emocje destabilizują pracę, związki i codzienne funkcjonowanie
- regularnie występują kryzysy psychiczne
- unikanie ludzi albo potrzeba kontroli zaczyna ograniczać normalne życie
Zaburzenia osobowości nie stabilizują się same.
Im dłużej trwa wzorzec zachowań, tym trudniej go zmienić.
Sprawdź naszych specjalistów
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy zaburzenia osobowości da się całkowicie wyleczyć?
W wielu przypadkach możliwe jest osiągnięcie trwałej remisji objawów i stabilnego funkcjonowania społecznego.
Ile trwa terapia zaburzeń osobowości?
Najczęściej od 12 do 24 miesięcy regularnej pracy, dłużej przy nasilonych objawach.
Czy leki wystarczą przy zaburzeniach osobowości?
Nie, leki redukują część objawów, ale nie zmieniają wzorców osobowości.
Czy borderline zawsze oznacza autoagresję?
Nie, ale ryzyko samouszkodzeń i zachowań impulsywnych jest wyraźnie wyższe niż w populacji ogólnej.
Czy terapia schematów działa szybciej niż DBT?
Terapia schematów po prostu działa inaczej; DBT szybciej stabilizuje zachowania impulsywne, terapia schematów głębiej zmienia wzorce.
Przewodnik po zaburzeniach osobowości
- Diagnoza zaburzeń osobowości w Pokonaj Lęk
- Objawy zaburzeń osobowości
- Skąd się biorą zaburzenia osobowości?
- Jakie są zaburzenia osobowości?
- Czym są mieszane zaburzenia osobowości?
- Terapia zaburzeń osobowości online
- Ile trwa terapia zaburzeń osobowości?
- Jaka terapia przy zaburzeniach osobowości?
Źródła
- Panos PT, Jackson JW, Hasan O, Panos A. Meta-Analysis and Systematic Review Assessing the Efficacy of Dialectical Behavior Therapy (DBT). Res Soc Work Pract. 2014 Mar;24(2):213-223.
- Pilszyk A, Cynkier P., Samobójstwo rozszerzone – depresja a osobowość borderline, Psychiatr. Pol. 2015; 49(3): 517–527.
