Terapia grupowa, jako forma psychoterapii, opiera się na dynamicznym procesie, w którym grupa uczestników pod kierunkiem doświadczonych terapeutów przechodzi przez kolejne etapy rozwoju.
Ten proces nie jest liniowy – tempo zależy od indywidualnych doświadczeń członków grupy, ich gotowości do otwarcia się oraz umiejętności terapeuty w radzeniu sobie z wyzwaniami, takimi jak opór czy konflikty.
Cały proces trwa od kilku miesięcy do lat, z sesjami trwającymi zazwyczaj 1,5-2 godziny, odbywającymi się co tydzień w małych, kameralnych grupach (6-16 osób).
Kluczowe wnioski
- Proces terapii grupowej dzieli się na kilka etapów: początkową, przejściową, współpracy i końcową; każda z nich charakteryzuje się innymi trudnościami, dynamiką, celami i korzyściami.
- Terapia grupowa rozwija samoświadomość, umiejętności interpersonalne i zdolność do zmiany zachowań, oferując wsparcie emocjonalne i poprawę relacji.
- Terapeuta wspiera rozwój grupy, interweniuje w konflikty i modeluje korektywne doświadczenia, a sama grupa staje się przestrzenią do wzrostu emocjonalnego i społecznego uczestników.
- Terapia grupowa niesie ryzyka związane z dynamiką grupy i intensywnymi emocjami, które jednak mogą być wykorzystane terapeutycznie.
- Grupy terapeutyczne różnią się pod względem struktury, czasu trwania, częstotliwości spotkań, nurtu terapeutycznego i profilu uczestników, co umożliwia dopasowanie do indywidualnych potrzeb.
- Proces kwalifikacji obejmuje wstępne konsultacje i ocenę dopasowania pacjenta do grupy, aby zapewnić bezpieczeństwo i skuteczność terapii.
Cele terapii grupowej
Terapia grupowa stanowi unikalną formę wsparcia psychologicznego, której cele wykraczają poza indywidualne leczenie, skupiając się na dynamice interpersonalnej.
Podstawowym zadaniem jest budowanie zdolności rozumienia siebie oraz umiejętności interpersonalnych (rozumienia siebie w relacji do innych).
Jak podkreśla praktyka, terapia pomaga w łagodzeniu objawów psychologicznych, takich jak zaburzenia psychosomatyczne, lęki, stany depresyjne, trudności w komunikacji (np. nadmierne wycofanie, impulsywność czy strach przed bliskością) oraz problemy z wyrażaniem emocji.
Uczestnicy uczą się zmieniać zachowania, otrzymując informacje zwrotne od grupy, co prowadzi do głębszego zrozumienia własnych trudności i wprowadzania realnych zmian.
Kluczowe cele obejmują poszerzanie samoświadomości w obszarach potrzeb, wartości i zalet, a także zwiększanie odpowiedzialności za wybory oraz sprawczości w relacjach.
Grupa działa jak bezpieczna przestrzeń, gdzie można doświadczyć i zrozumieć przyczyny cierpienia w kontaktach społecznych, co inicjuje proces zmiany.
Wartością dodaną jest wsparcie od innych uczestników, co pomaga przełamać poczucie izolacji i budować poczucie własnej wartości.
W kontekście osób z doświadczeniami DDA lub DDD (dorosłe dzieci alkoholików lub z rodzin dysfunkcyjnych), cele skupiają się na odtwarzaniu i modyfikacji rodzinnych wzorców, przełamywaniu wstydu, lęku przed bliskością oraz rozwijaniu zdrowych więzi.
Ostatecznie terapia grupowa dąży do zmian w zachowaniu, myśleniu i przeżywaniu, umożliwiając budowanie satysfakcjonujących relacji, w tym bliskich związków.
Atmosfera zaufania i bezpieczeństwa sprzyja intymnemu dzieleniu się uczuciami, co pomaga rozpoznać nieświadome konflikty i założenia leżące u podstaw nieadaptacyjnych wzorców relacyjnych.
Terapeuci i grupa wspierają w przezwyciężaniu tych konfliktów, co prowadzi do lepszego postrzegania innych bez zniekształceń oraz większej świadomości własnych możliwości i ograniczeń.
Zapisy do grupy wsparcia onlineRodzaje grup terapeutycznych
Grupy terapeutyczne są zróżnicowane pod względem struktury, czasu trwania, częstotliwości oraz nurtu terapeutycznego, co pozwala dostosować je do specyficznych potrzeb uczestników.
Wyróżnia się grupy ograniczone w czasie (krótkoterminowe, trwające miesiąc, trzy miesiące lub kilka lat), które są zazwyczaj zamknięte (stały skład uczestników) lub półzamknięte (gdy jeden uczestnik kończy, dołącza nowy).
Z kolei grupy długoterminowe (kilkuletnie) to najczęściej grupy otwarte, gdzie uczestnictwo jest elastyczne – pacjent decyduje o zakończeniu po minimum pół roku, we współpracy z terapeutami.
Grupy mogą być ukierunkowane na podobne problemy, np. dla osób z zaburzeniami dwubiegunowymi (ChAD), lękowymi, nastroju, odżywiania czy doświadczeniami DDA/DDD.
Często występuje podział wiekowy: dla dorosłych, nastolatków lub dzieci (rówieśników).
Spotkania odbywają się z różną częstotliwością – codziennie (od poniedziałku do piątku), kilka razy w tygodniu, raz w tygodniu lub kilka razy w miesiącu – i trwają 60-90 minut lub dłużej.
Grupy liczą zazwyczaj 6-16 osób i są prowadzone przez jednego lub dwóch terapeutów.
W różnych nurtach, takich jak psychodynamiczny, integracyjny, gestalt czy poznawczo-behawioralny, forma może obejmować bloki czasowe (raz w miesiącu) lub intensywne doświadczenia, jak 5-dniowe grupy wyjazdowe.
Kwalifikacja do terapii grupowej
Kwalifikacja do terapii grupowej zaczyna się od wstępnych spotkań konsultacyjnych z terapeutą prowadzącym, trwających kilkanaście minut do godziny.
Celem jest diagnoza problemów pacjenta, upewnienie się, że forma terapii grupowej jest odpowiednia, oraz omówienie emocji związanych z dołączeniem.
Terapeuta ocenia, czy dana osoba pasuje do grupy, biorąc pod uwagę różnorodność, ale unikając skrajnych różnic, które mogłyby utrudnić dynamikę.
Terapia grupowa jest polecana osobom z trudnościami relacyjnymi, niską samooceną, poczuciem winy, lękiem przed bliskością, zaburzeniami emocjonalnymi (np. lęki, depresja, impulsywność) czy doświadczeniami z rodzin dysfunkcyjnych.
Jednak nie jest odpowiednia dla wszystkich – przeciwwskazania obejmują aktywne psychozy, zaburzenia paranoidalne, ostre kryzysy czy silne wycofanie, gdzie lepiej zacząć od terapii indywidualnej.
Jeśli problemy relacyjne są nasilone (np. brak doświadczenia w bliskich związkach czy historia odrzucenia), może być potrzebne kilka sesji przygotowujących lub równoległa terapia indywidualna.
Proces kwalifikacji zapewnia bezpieczeństwo, a terapeuta dobiera uczestników, by grupa była kameralna i wspierająca.
Bezpłatny test online depresjiEtapy terapii grupowej
Etap 1: Faza początkowa
Na samym początku terapii grupowej uczestnicy spotykają się po raz pierwszy, często nie znając się nawzajem.
Dominuje atmosfera niepewności, powściągliwości i braku zaufania – członkowie grupy badają granice, obserwują siebie nawzajem i testują, na co mogą sobie pozwolić.
To czas kształtowania unikalnego charakteru grupy, gdzie terapeuta pełni rolę „bezpiecznego dorosłego”, wprowadzając zasady i struktury.
Uczestnicy prezentują się w pozytywnym świetle, dzieląc się ogólnymi celami terapeutycznymi, ale unikając głębokich zwierzeń.
Wyzwania w tej fazie obejmują opór wynikający z nowej sytuacji: niska samoocena, wstyd czy przymus (np. skierowanie przez instytucje) mogą nasilać wycofanie.
Terapeuta zachęca do mówienia, okazuje zainteresowanie i wzmacnia szczerość, budując poczucie bezpieczeństwa.
Doświadczenia uczestników to głównie ciekawość pomieszana z lękiem – grupa poszukuje sensu i niezależności od terapeuty.
Bez przepracowania tej fazy, grupa nie rozwija się dalej, co podkreśla znaczenie wczesnego ustalenia norm, takich jak dochowywanie tajemnicy czy braku oceniania.
Etap 2: Faza przejściowa
Gdy poczucie bezpieczeństwa wzrasta, uczestnicy zaczynają się otwierać, co prowadzi do konfrontacji z innymi członkami lub terapeutą.
To etap buntu, rywalizacji i widocznych różnic – negatywne schematy, mechanizmy obronne i ambiwalentne uczucia (np. do terapeuty jako „nadzorcy”) wychodzą na jaw.
Konflikty mogą dotyczyć ról w grupie (np. opiekun, buntownik czy mediator), odtwarzając dynamikę rodzin dysfunkcyjnych, jak w przypadku osób DDA czy DDD.
Opór jest tu kluczowy – choć może blokować postęp, jeśli utrzymuje się zbyt długo, np. przez unikanie tematów czy agresywne zachowania.
Terapeuta interweniuje, omawiając procesy utrudniające rozwój, i korzysta z superwizji, by zachować kontrolę.
Uczestnicy doświadczają napięcia, ale po przepracowaniu różnic, ustalają normy, co zwiększa zaufanie i spójność.
To faza niezbędna do przełamywania izolacji i lęku przed bliskością, choć bywa stresująca – terapeuta modeluje akceptację i jasną komunikację, pomagając grupie przejść do głębszej pracy.
Etap 3: Faza współpracy
Po ustaleniu ról i norm grupa osiąga spójność, stając się bardziej przewidywalna.
Uczestnicy otwierają się, podejmują ryzyko, dzielą ważnymi tematami i rozwijają empatię.
To właściwa faza lecząca, gdzie opór maleje, a uwaga przenosi się na emocje, traumy i relacje.
Grupa działa jak rodzina, oferując korektywne doświadczenia – członkowie słuchają się nawzajem, dają feedback i wspierają, co buduje poczucie własnej wartości i umiejętności interpersonalne.
Terapeuta stymuluje dyskusje, proponuje ćwiczenia i obserwuje dynamikę, zapewniając bezpieczną przestrzeń.
Korzyści są tu największe: uniwersalność doświadczeń (widzisz, że inni mają podobne problemy), altruizm (pomaganie innym wzmacnia) i uczenie przez obserwację.
Uczestnicy zyskują świadomość wzorców, integrują rozum z emocjami i przełamują tabu, jak wstyd czy wyrzuty sumienia.
Ta faza trwa najdłużej w długoterminowych grupach, prowadząc do realnych zmian w relacjach poza terapią.
Etap 4: Faza końcowa
Na końcu terapii grupa skupia się na żegnaniu, podsumowaniu postępów i planach na przyszłość.
Pojawiają się emocje jak smutek czy ulga – to czas „zamykania” spraw, dyskusji osiągniętych celów i wdrażania zmian w codzienne życie.
Uczestnicy integrują zdobyte umiejętności, takie jak konstruktywne wyrażanie emocji czy budowanie relacji, co stabilizuje efekty terapii.
Wyzwania obejmują lęk przed rozstaniem, ale terapeuta pomaga przetworzyć te uczucia, podkreślając wzrost.
Doświadczenia uczestników to poczucie spełnienia – grupa staje się świadkiem przemiany, a zakończenie motywuje do samodzielności.
W grupach otwartych ten etap może być elastyczny, z nowymi członkami dołączającymi stopniowo.
Ryzyka terapii grupowej
Terapia grupowa, choć skuteczna, niesie ryzyka związane z dynamiką grupy, takie jak nawarstwianie tajemnic, brak zaufania, koalicje pozagrupowe, agresywne lub bierno-agresywne zachowania, dominacja niekonstruktywnych form (np. żarty) czy pojawienie się „kozłów ofiarnych”.
Nadmierny opór może blokować postęp, jeśli utrzymuje się zbyt długo, prowadząc do hierarchii grupowej, ucieczkowych zachowań czy nadmiaru konfrontacji.
Intensywne emocje, jak zazdrość, rywalizacja, unikanie konfrontacji czy poczucie odrzucenia, mogą odtwarzać destrukcyjne schematy rodzinne, co bywa bolesne i wywołuje stary ból z dzieciństwa.
Zaniedbania terapeuty (np. pozostawianie otwartych wątków) wzmacniają opór i ryzyka.
Jednak te wyzwania są traktowane jako materiał terapeutyczny – terapeuta interweniuje, korzystając z superwizji, by zapewnić rozwój.
A same ryzyka są minimalizowane przez zasady (np. tajemnicy, braku ocen) i czujność prowadzących.
Rola terapeuty i dynamika grupy
Przez wszystkie etapy terapeuta (lub duet terapeutów) czuwa nad procesem: zachęca do autentyczności, interweniuje w konfliktach i dba o przestrzeganie zasad (np. zakaz substancji psychoaktywnych czy relacji poza grupą).
Dynamika grupy ewoluuje od zależności po współpracę, odtwarzając relacje rodzinne i oferując korektywne doświadczenia.
Dla osób z zaburzeniami relacyjnymi, jak impulsywność czy unikanie konfrontacji, grupa staje się laboratorium zmian, rozwijając samoświadomość i odpowiedzialność.
Terapia grupowa nie jest jednak dla wszystkich – przeciwwskazania to m.in. psychozy czy zaburzenia paranoidalne, gdzie lepiej zacząć od psychoterapii indywidualnej.
Jednak dla wielu to droga do większej integracji emocjonalnej, wyższej samooceny i lepszego funkcjonowania społecznego.
Jeśli rozważasz udział, zacznij od konsultacji – to krok ku autentycznej zmianie.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Beeber AR. A systems model of short-term, open-ended group therapy. Hosp Community Psychiatry. 1988 May;39(5):537-42.
- Kaplan SR, Roman R. Phases of development in an adult therapy group. Int J Group Psychother. 1963 Jan;13:10-26.
- MacKenzie KR, Livesley WJ. Developmental stages: an integrating theory of group psychotherapy. Can J Psychiatry. 1984 Apr;29(3):247-51.
Dowiedz się więcej
- Terapia grupowa – na czym polega i jakie są korzyści?
- Jakie są nurty psychoterapii?
- Dobry psychoterapeuta – jak go znaleźć i rozpoznać?
- Typy terapii
