Terapia traumy polega na zmniejszeniu emocjonalnego obciążenia i ograniczeniu objawów (nawracające wspomnienia, koszmary senne, nadmierna czujność), który wystąpiły po zbyt trudnych dla psychiki wydarzeniach.
Skutecznymi nurtami w leczeniu traumy jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz terapia EMDR (Mavranezouli i in. 2020).
Typowy program terapii traumy obejmuje około 12 sesji, jednak w przypadku traumy złożonej lub wielokrotnych doświadczeń traumatycznych leczenie zwykle trwa dłużej – kilka miesięcy lub lat.
Kluczowe wnioski
- Trauma psychiczna powstaje wtedy, gdy doświadczenie przekracza zdolność organizmu do poradzenia sobie z nim, a o jej wpływie decyduje indywidualne przeżycie, a nie obiektywna waga wydarzenia.
- PTSD jest zaburzeniem rozwijającym się tylko u części osób po traumie; spełnia określone kryteria diagnostyczne oraz znacząco wpływa na codzienne funkcjonowanie.
- Najlepiej udokumentowaną skuteczność w leczeniu traumy mają terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na traumę (TF-CBT) oraz terapia EMDR.
- Terapia traumy rozpoczyna się od diagnozy i budowania poczucia bezpieczeństwa, a następnie prowadzi do stopniowego przetwarzania wspomnień oraz zmniejszenia objawów w tempie dostosowanym do pacjenta.
- Psychoterapia skoncentrowana na traumie skutecznie zmniejsza objawy, poprawia funkcjonowanie i pomaga odzyskać poczucie bezpieczeństwa oraz kontroli nad życiem.
Czym jest trauma psychiczna?
Trauma to reakcja psychiczna na doświadczenie, które było zbyt nagłe, zbyt silne lub trwało zbyt długo, by organizm mógł sobie z nim poradzić.
Trauma wiąże się z poczuciem zagrożenia, utratą kontroli, brakiem wsparcia i silnym stresem.
Nie każda trudna sytuacja powoduje traumę.
Ale gdy po wydarzeniu mijają tygodnie lub miesiące, a Ty nadal:
- czujesz napięcie, niepokój, wybuchy złości lub bezradność
- masz nawracające wspomnienia, koszmary lub flashbacki
- unikasz miejsc, ludzi lub tematów związanych z tamtą sytuacją
- masz trudność z koncentracją, snem, relacjami,
- albo po prostu nie jesteś już sobą – to może być znak, że przeżyta sytuacja była traumatyczna i nadal wpływa na Twoje życie.
Przykładami doświadczeń, które mogą prowadzić do traumy, są:
- przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna (zarówno w dzieciństwie, jak i w dorosłości)
- bycie świadkiem wypadku, napaści, samobójstwa lub przemocy domowej
- wypadek samochodowy lub nagłe pogorszenie zdrowia
- śmierć bliskiej osoby, poronienie, strata dziecka
- wieloletnie życie w napięciu: np. w rodzinie z uzależnieniem, zaburzeniem psychicznym, brakiem stabilności,
- długotrwałe upokorzenie, izolacja, zaniedbanie emocjonalne,
- relacje przemocowe, toksyczne, oparte na kontroli i strachu.
Ważne: to, że coś było „traumą” nie zależy od tego, jak poważnie wygląda z zewnątrz.
Liczy się to, jak bardzo wewnętrznie Cię to dotknęło.
PTSD a trauma – czym się różnią?
Traumą może być pojedyncze wydarzenie, takie jak wypadek komunikacyjny, napaść, gwałt lub nagła śmierć bliskiej osoby, ale także długotrwałe doświadczenia, np. przemoc domowa, wykorzystywanie czy zaniedbanie w dzieciństwie.
PTSD (zespół stresu pourazowego) jest rozpoznaniem medycznym, które rozwija się tylko u części osób po traumatycznym wydarzeniu.
Nie każda osoba, która doświadczyła traumy, zachoruje na PTSD.
Objawy PTSD rozwijają się u około 25–30% osób narażonych na traumę i prowadzą do istotnego pogorszenia codziennego funkcjonowania (NICE 116).
Do charakterystycznych objawów PTSD należą:
- nawracające wspomnienia lub flashbacki
- koszmary senne
- unikanie miejsc i sytuacji kojarzących się z traumą
- nadmierna czujność
- trwałe zmiany w nastroju i sposobie myślenia.
Umów diagnozę PTSD w Pokonaj Lęk„Rozpoznanie stawia się na podstawie kryteriów diagnostycznych i wpływu objawów na codzienne funkcjonowanie. Im wcześniej przeprowadzona zostanie rzetelna ocena, tym szybciej można wdrożyć terapię, która zmniejsza ryzyko utrwalenia objawów.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Jakie metody stosuje się w terapii traumy?
Terapia traumy może być prowadzona w różnych nurtach psychoterapeutycznych:
- Terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)
Polega na przetwarzaniu traumatycznych wspomnień z wykorzystaniem ruchów gałek ocznych lub innych form stymulacji bilateralnej. - Terapia poznawczo-behawioralna (CBT, w tym TF-CBT)
Pomaga zrozumieć, jak traumatyczne wydarzenie wpłynęło na myślenie i emocje, i stopniowo oswajać się z lękiem, zamiast go unikać. - Terapia psychodynamiczna
Umożliwia dotarcie do głębszych warstw emocji, często nieuświadomionych, oraz zrozumienie wpływu przeszłości na teraźniejszość.
Ważne: dobry terapeuta nie będzie Cię „zmuszać do opowiadania” ani nie pospieszy Cię w procesie.
Bezpieczeństwo emocjonalne i tempo dostosowane do Ciebie są kluczowe.
Jak wybrać odpowiednią metodę terapii traumy?
Nie istnieje jedna metoda terapii, która będzie najlepsza dla każdej osoby po traumie.
Wybór nurtu powinien wynikać z charakteru przeżytej traumy, preferencji pacjenta co do stylu pracy, doświadczenia psychoterapeuty.
Aktualne wytyczne rekomendują przede wszystkim psychoterapię poznawczo-behawioralną ukierunkowaną na traumę (TF-CBT) oraz terapię EMDR jako metody o najlepiej udokumentowanej skuteczności w leczeniu.
Wybór terapeuty powinien opierać się na jego przygotowaniu do terapii w tym kierunku oraz doświadczeniu w pracy z osobami z PTSD lub traumą złożoną.
Wybór odpowiedniego nurtu nie jest łatwy, dlatego stworzyliśmy Test Doboru Nurtu Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk:
Test: Jaki nurt terapii wybrać?Jak wygląda terapia traumy?
Terapia traumy rozpoczyna się od oceny objawów i ich wpływu na codzienne funkcjonowanie.
Celem terapii traumy jest bezpieczne przetworzenie wspomnień, zmniejszenie nasilenia objawów i odzyskanie poczucia kontroli nad własnym życiem.
W terapii traumy najważniejsze jest, aby:
- nic nie działo się za szybko ani wbrew Tobie
- najpierw zbudować poczucie bezpieczeństwa i zaufania
- potem stopniowo i ostrożnie pracować z emocjami i wspomnieniami
- odzyskać sprawczość i przywrócić równowagę psychofizyczną.
Pierwsze spotkania terapeutyczne służą zrozumieniu problemu, zebraniu wywiadu oraz określeniu, czy objawy rzeczywiście są związane z traumą.
Psychoterapeuta pyta o przebieg trudnych doświadczeń, obecne problemy, wcześniejsze leczenie oraz zasoby, które mogą wspierać proces zdrowienia w traumie.
Po zakończeniu diagnozy terapeuta wspólnie z pacjentem ustala plan leczenia, obejmuje on: cele terapii, wybór odpowiedniej metody oraz przewidywaną liczbę spotkań.
Terapia skoncentrowana na traumie trwa zazwyczaj ok. 12 sesji, jednak u osób z traumą złożoną, wielokrotnymi doświadczeniami przemocy lub współwystępującymi zaburzeniami leczenie wymaga większej liczby spotkań.
W kolejnych etapach terapii pacjent uczy się rozpoznawać reakcje organizmu na stres, ograniczać nieadaptacyjne mechanizmy oraz stopniowo przetwarzać traumatyczne wspomnienia w bezpiecznych warunkach.
Równolegle pracuje nad przekonaniami, które utrwaliły się po traumie, takimi jak poczucie winy, wstydu, bezradności czy przekonanie o ciągłym zagrożeniu.
Czy terapia traumy działa?
Tak, psychoterapia skoncentrowana na traumie jest dobrze przebadaną metodą leczenia (Yunitri i in. 2023).
Aktualne wytyczne rekomendują terapię poznawczo-behawioralną ukierunkowaną na traumę (TF-CBT) oraz terapię EMDR jako metody pierwszego wyboru u osób, u których objawy utrzymują się i utrudniają codzienne funkcjonowanie (Jericho i in. 2022).
Dobrze prowadzona terapia traumy może:
- zmniejszyć objawy lękowe i depresyjne
- pomóc odzyskać kontrolę nad ciałem i emocjami
- zmienić sposób, w jaki myślisz o sobie i swoich doświadczeniach
- przywrócić poczucie sensu i spójności w życiu.
Wraz z postępem leczenia pacjenci odzyskują większe poczucie bezpieczeństwa, poprawia się ich funkcjonowanie w relacjach i łatwiej radzą sobie z sytuacjami, które wcześniej wywoływały silny lęk.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Na konsultację u terapeuty należy umówić się, jeśli:
- od traumatycznego wydarzenia minął ponad miesiąc, a nadal doświadczasz silnego lęku, napięcia lub poczucia zagrożenia;
- nawracają niechciane wspomnienia, flashbacki lub koszmary senne, które trudno kontrolować i wywołują silny stres;
- unikasz miejsc, osób lub sytuacji przypominających o traumie, przez co ograniczasz pracę, życie rodzinne lub aktywność społeczną;
- żyjesz w ciągłym napięciu, łatwo się irytujesz, masz problemy z koncentracją lub snem i stale odczuwasz potrzebę kontrolowania otoczenia;
- próbujesz radzić sobie z trudnymi emocjami za pomocą alkoholu, leków uspokajających lub izolowania się od innych;
- pojawiają się myśli samobójcze, zachowania autoagresywne lub trudności z zadbaniem o własne bezpieczeństwo.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy podczas terapii muszę od razu opowiadać o traumatycznym wydarzeniu?
Nie, pierwsze spotkania służą przede wszystkim diagnozie, zbudowaniu poczucia bezpieczeństwa i ustaleniu planu leczenia, tempo pracy nad traumatycznymi wspomnieniami jest dostosowywane do gotowości pacjenta.
Czy można rozpocząć terapię wiele lat po traumie?
Tak, nie ma ograniczenia czasowego, po którym terapia przestaje być skuteczna.
Czy leki mogą zastąpić psychoterapię traumy?
Nie, leki mogą być stosowane jako uzupełnienie leczenia w przewlekłych przypadkach, ale nie zastępują psychoterapii.
Czy po zakończeniu terapii objawy mogą wrócić?
Nawrót objawów jest możliwy po kolejnym silnym stresie lub nowym traumatycznym doświadczeniu, jednak większość pacjentów zachowuje umiejętności wypracowane podczas terapii.
Czy terapia traumy może czasowo nasilić emocje?
Tak, w trakcie pracy nad traumatycznymi wspomnieniami niektórzy pacjenci mogą przejściowo odczuwać silniejsze emocje lub większe zmęczenie, jest to jednak przewidywany element procesu terapeutycznego.
Czy trauma może powodować objawy fizyczne?
Tak, trauma nie wiąże się tylko z objawami psychicznymi, ale również z przewlekłym napięciem mięśni, bólami głowy, problemami ze snem, dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego czy kołataniem serca.
Źródła
- Jericho B, Luo A, Berle D. Trauma-focused psychotherapies for post-traumatic stress disorder: A systematic review and network meta-analysis. Acta Psychiatr Scand. 2022 Feb;145(2):132-155.
- Mavranezouli, I., Megnin-Viggars, O., Daly, C., Dias, S., Stockton, S., Meiser-Stedman, R., Trickey, D., & Pilling, S. (2019). Psychological and psychosocial treatments for children and young people with post-traumatic stress disorder: a network meta-analysis. Journal of child psychology and psychiatry, and allied disciplines. https://doi.org/10.1111/jcpp.13094.
- Torres-Giménez, A., Garcia-Gibert, C., Gelabert, E., Mallorquí, A., Segu, X., Roca-Lecumberri, A., … & Sureda, B. (2024). Efficacy of EMDR for early intervention after a traumatic event: A systematic review and meta-analysis. Journal of Psychiatric Research.
- Yunitri N, Chu H, Kang XL, et al. Comparative effectiveness of psychotherapies in adults with posttraumatic stress disorder: a network meta-analysis of randomised controlled trials. Psychological Medicine. 2023;53(13):6376-6388.
