Depresja to złożone zaburzenie psychiczne, które wymaga dostosowanego, systematycznego i interdyscyplinarnego podejścia terapeutycznego.
Wśród różnych nurtów psychoterapeutycznych kilka z nich posiada silne oparcie w dowodach naukowych.
W tym artykule analizujemy kluczowe podejścia oraz wskazujemy, które z nich wykazują największą skuteczność – zarówno w badaniach, jak i w praktyce klinicznej.
Badania nad skuteczności terapii depresji wskazują, że nurt poznawczo-behawioralny (CBT) jest nurtem, który najlepiej sprawdza się w depresji i przynosi najszybsze oraz najlepiej udowodnione efekty.
Bezpłatny test online depresji
Czym są nurty psychoterapii?
Nurt psychoterapeutyczny to określony kierunek w psychoterapii, oparty na konkretnych założeniach teoretycznych i technikach pracy z pacjentem.
Każdy nurt – czy to poznawczo-behawioralny, psychodynamiczny, humanistyczny czy systemowy – oferuje swój sposób rozumienia psychiki i metodę interwencji.
Dobór nurtu zależy od specyfiki problemu oraz preferencji pacjenta i terapeuty.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – fundament interwencji psychologicznej
CBT to najlepiej przebadany nurt terapeutyczny pod kątem leczenia depresji.
Liczne metaanalizy potwierdzają jej skuteczność w redukcji objawów depresji u dorosłych, dzieci i młodzieży – zarówno w tradycyjnej formie, jak i w wersjach online (ICBT).
Badania wykazują, że CBT może być równie skuteczna jak leki przeciwdepresyjne, a w niektórych przypadkach – bardziej efektywna w zapobieganiu nawrotom objawów.
Aktywacja behawioralna
Aktywizacja behawioralna, opiera się na wzmacnianiu pozytywnych zachowań i aktywności.
Znajduje się wśród terapii, które zdobywają coraz więcej uznania.
Jest to podejście proste, transparentne i bardzo efektywne.
Liczne badania wskazują, że aktywizacja behawioralna dorównuje CBT w krótkoterminowym łagodzeniu objawów depresji, a w przypadkach cięższych – może być nawet skuteczniejsza.
Wyniki dużych analiz wykazały także, że efekty BA są porównywalne z farmakoterapią, a często trwalsze, szczególnie w zapobieganiu nawrotom
CBT i BA łączy więc efektywność i solidne podstawy naukowe, co czyni je terapią pierwszego wyboru w leczeniu depresji.
Terapie trzeciej fali: ACT i MBCT
- Acceptance and Commitment Therapy (ACT) – to terapia akceptacji i zaangażowania. Koncentruje się na budowaniu wewnętrznej elastyczności psychologicznej, czyli zdolności do świadomej obecności myśli i emocji, nie pozwalając, by kierowały one działaniami. ACT skupia się również na nauce podejmowania działań zgodnych z własnymi wartościami. Terapia wykorzystuje sześć podstawowych procesów: akceptację, dystansowanie poznawcze, obecność („tu i teraz”), skierowanie uwagi na siebie jako kontekst doświadczeń, określenie wartości i zaangażowane działanie.
- Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT) – skuteczna zwłaszcza w zapobieganiu nawrotom depresji u osób z przynajmniej trzema epizodami MDD. Metaanalizy wykazały znaczną redukcję nawrotów oraz objawów depresji i lęku (30–60%).
Psychoterapia psychodynamiczna i psychoanalityczna
Terapie psychodynamiczne, zarówno krótkoterminowe, jak i długoterminowe, oferują umiarkowane do wysokich efekty, szczególnie gdy są prowadzone regularnie i przez dłuższy czas.
Mają jednak swoją dynamikę i stosunkowo długi (w porównaniu do innych nurtów) okres wstępny zanim zobaczymy pierwsze efekty.
Terapia integracyjna
Terapia integracyjna łączy techniki i podejścia z różnych nurtów — np. poznawczo-behawioralnego, psychodynamicznego, humanistycznego — i dostosowuje je do indywidualnych potrzeb pacjenta.
To elastyczne, holistyczne podejście, które pozwala wybrać narzędzia najlepiej odpowiadające konkretnym trudnościom, historii pacjenta i stylowi pracy terapeuty.
Nurt systemowy
Terapia systemowa skupia się na relacjach i wzorcach interakcji w obrębie systemu — najczęściej rodzinnego, ale też par, grup czy organizacji.
Nie pracuje tylko z jednostką, lecz z całym kontekstem, w którym ona funkcjonuje.
Celem jest zmiana sposobu komunikacji, rozwiązywanie konfliktów i wzmocnienie więzi.
Zazwyczaj odbywa się w trakcie kilku miesięcy do kilku lat, z sesjami co 2–3 tygodnie.
Nurt Gestalt
Gestalt to humanistyczny, holistyczny kierunek psychoterapeutyczny, który opiera się na filozofii egzystencjalnej i psychologii Gestalt.
Skupia się na teraźniejszym doświadczeniu — emocjach, myślach, odczuciach ciała i świadomości „tu i teraz”.
Terapeuta towarzyszy pacjentowi w świadomej obecności i pracy z tym, co dzieje się w danym momencie.
Gestalt akcentuje samoakceptację i autentyczność, bez koncentrowania się na „naprawianiu” przeszłości.
Terapia krótkoterminowa skoncentrowana na rozwiązaniu
Terapia TSR (Solution-Focused Brief Therapy) to krótki nurt terapeutyczny, który skupia się nie na analizie problemu, lecz na realizacji celów pacjenta.
Zakłada, że pacjent ma już potrzebne zasoby do rozwiązania swoich trudności, a terapeuta pomaga je odkryć i wzmocnić.
Praca dotyczy teraźniejszości i przyszłości — historie przeszłe są uwzględniane tylko w odniesieniu do posiadanych przez daną osobę zasobów.
Sesje są często ograniczone — przeważnie do około 10 spotkań.
Połączenie psychoterapii z farmakoterapią
Badania potwierdzają, że połączenie psychoterapii i farmakoterapii przynosi lepsze efekty niż każda z tych metod stosowana oddzielnie.
W szczególności w ciężkich epizodach depresji, terapia specyficzna wspierana lekami okazuje się najbardziej efektywna.
Jak znaleźć odpowiedniego specjalistę danego nurtu?
W pierwszej kolejności warto określić własne potrzeby i oczekiwania — np. czy zależy Ci na terapii poznawczo-behawioralnej, systemowej czy Gestalt.
Następnie skonsultuj się z lekarzem psychiatrą lub psychologiem, który może polecić nurt dopasowany do Twojej sytuacji.
Sprawdź też kwalifikacje terapeuty — ważne, aby ukończył akredytowany, czteroletni kurs terapeutyczny oraz regularnie korzystał z superwizji.
Opinie pacjentów, rekomendacje oraz dostępność specjalistów lokalnie lub online również mogą ułatwić ten wybór.
Które podejście jest najbardziej efektywne?
Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi — skuteczność zależy od dopasowania nurtu do konkretnej osoby, jej problemu, preferencji i relacji z terapeutą.
CBT i aktywizacja behawioralna mają najsilniejsze dowody, ale inne podejścia — jak systemowa, Gestalt, integracyjna czy TSR — mogą być równie efektywne, jeśli są dobrze dopasowane.
Warto podjąć decyzję świadomie, konsultując się ze specjalistą i uwzględniając własny komfort oraz cel terapii.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Barth J. i in. Comparative Efficacy of Seven Psychotherapeutic Interventions for Patients with Depression: A Network Meta-Analysis. PLOS Medicine, 2013 May, https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1001454.
- Cuijpers P i in. Psychotherapies for depression: a network meta-analysis covering efficacy, acceptability and long-term outcomes of all main treatment types. World Psychiatry. 2021 Jun;20(2):283-293.
- Martin Kivlighan D. i in. The enduring effects of psychodynamic treatments vis-à-vis alternative treatments: A multilevel longitudinal meta-analysis. Clinical Psychology Review. Vol. 40. 2015. s. 1-14. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2015.05.003.
Dowiedz się więcej
- Od czego zaczyna się depresja?
- Jak depresja zmienia człowieka?
- Dystymia, czyli przewlekła depresja: objawy i leczenie
- Terapia depresji online
- Czy można przejść całą terapię tylko online?
- Terapia poznawczo-behawioralna online
