ADHD diagnozuje się na podstawie szczegółowego wywiadu klinicznego, oceny objawów według kryteriów DSM-5 lub ICD-11 oraz analizy ich wpływu na codzienne funkcjonowanie w co najmniej dwóch obszarach życia (Kooij i in. 2019).
Rozpoznanie ADHD stawia specjalista (np. psycholog) po kompleksowej ocenie i wykluczeniu innych przyczyn podobnych objawów.
Jeżeli od lat zmagasz się z problemami z koncentracją, impulsywnością, trudnościami w organizacji lub odkładaniem obowiązków, zapisz się na wizytę diagnostyczną, która ukierunkuje późniejsze leczenie już od pierwszej sesji i przyspieszy proces uzyskiwania efektów.
Kluczowe wnioski
- ADHD diagnozuje się na podstawie wywiadu klinicznego oraz spełnienia kryteriów DSM-5 lub ICD-11 z oceną wpływu objawów na co najmniej dwa obszary życia.
- Rozpoznanie ADHD może postawić psycholog diagnosta i psychiatra.
- Wstępne rozpoznanie objawów ADHD obejmuje analizę trudności z koncentracją, organizacją, impulsywnością i nadmierną potrzebą ruchu.
- Proces diagnozy ADHD obejmuje wywiad kliniczny, testy diagnostyczne oraz wykluczenie innych zaburzeń; obejmuje od dwóch do czterech sesji diagnostycznych.
- ADHD bywa mylone z zaburzeniami lękowymi, depresją i problemami ze snem, które mogą dawać podobne objawy.
- EEG nie jest standardowym narzędziem diagnostycznym ADHD.
- Leczenie ADHD obejmuje psychoedukację, psychoterapię oraz w niektórych przypadkach farmakoterapię psychiatryczną.
- Diagnostykę ADHD można wykonać także bezpłatnie w ramach NFZ, jednak czas oczekiwania na wizytę wynosi od kilku tygodni do kilku miesięcy.
Jak można sprawdzić, czy ma się ADHD?
Zanim zdecydujesz się na profesjonalną diagnozę, zwróć uwagę na pewne objawy, które mogą wskazywać na ADHD (NICE Guideline, No. 87.):
- Trudności z koncentracją na zadaniach, łatwe rozpraszanie się.
- Problemy z organizacją i planowaniem.
- Nadmierna impulsywność – podejmowanie decyzji bez zastanowienia.
- Częsta potrzeba ruchu, trudności z siedzeniem w jednym miejscu.
Pamiętaj – czasami ADHD może mieć przebieg trudny do wychwycenia, w którym powyższe objawy będą trudne do zauważenia lub całkowicie nieobecne.
Jak przebiega proces diagnozy ADHD?
Proces diagnozy ADHD obejmuje szczegółowy wywiad kliniczny, ocenę objawów według obowiązujących kryteriów diagnostycznych oraz wykluczenie innych zaburzeń, które mogą powodować podobne trudności.
Diagnoza ADHD wymaga od dwóch do czterech spotkań, liczba wizyt zależy od wybranego ośrodka.
Pierwszym etapem diagnozy ADHD jest szczegółowy wywiad dotyczący obecnych trudności oraz ich wpływu na naukę, pracę, relacje i codzienne obowiązki.
Specjalista pyta o przebieg rozwoju zaburzenia w dzieciństwie, ponieważ zgodnie z kryteriami DSM-5 objawy ADHD muszą występować już przed 12. rokiem życia.
W przypadku diagnozy ADHD dziecka pomocne są informacje od rodziców lub bliskich oraz dokumentacja szkolna, która pozwala lepiej ocenić funkcjonowanie.
Kolejnym elementem jest wykorzystanie ustrukturyzowanych narzędzi diagnostycznych – w diagnostyce osób dorosłych najczęściej stosuje się wywiad DIVA-5, który systematycznie analizuje wszystkie 18 kryteriów ADHD opisanych w DSM-5.
Ważnym etapem w diagnozie ADHD jest diagnostyka różnicowa, bo problemy z koncentracją, impulsywnością lub organizacją mogą występować również w przebiegu zaburzeń lękowych, depresji, zaburzeń snu, zaburzeń ze spektrum autyzmu, choroby afektywnej dwubiegunowej czy niektórych chorób neurologicznych – specjalista ocenia, czy zgłaszane objawy rzeczywiście wynikają z ADHD, czy są konsekwencją innego zaburzenia wymagającego odmiennego leczenia.
Po zakończeniu diagnozy ADHD specjalista omawia wyniki, wyjaśnia podstawy rozpoznania i przedstawia rekomendacje dotyczące dalszego postępowania – mogą one obejmować psychoedukację, psychoterapię, konsultację psychiatryczną w sprawie farmakoterapii lub połączenie kilku metod leczenia.
Diagnoza ADHD w Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk obejmuje dwie sesje diagnostyczne, podczas których diagnosta przeprowadza z pacjentem szczegółowy wywiad, standaryzowane testy i wystawia opinię psychologiczną.
Umów się na diagnozę ADHDKto stawia diagnozę ADHD?
Diagnozę ADHD stawia psycholog diagnosta lub psychiatra.
Psycholog przeprowadza wywiad kliniczny, wykonuje badania psychologiczne i przygotowuje opinię diagnostyczną.
Psychiatra potwierdza diagnozę i decyduje o ewentualnym podjęciu leczenia farmakologicznego.
Jeśli diagnozie ADHD chcesz poddać swoje dziecko, możesz zacząć od wizyty u pediatry, który skieruje Cię do odpowiedniego specjalisty lub kierując bezpośrednio do psychologa.
Diagnozę można przeprowadzić w prywatnych gabinetach oraz w niektórych placówkach publicznych.
Jakie są różnice między diagnozą ADHD u dorosłych a u dzieci?
Proces diagnozy ADHD u dorosłych i dzieci opiera się na tych samych kryteriach diagnostycznych DSM-5 lub ICD-11, jednak różni się sposobem zbierania informacji i oceną objawów.
U dzieci większy nacisk w diagnozie ADHD kładzie się na obserwację zachowania w domu i szkole oraz informacji od rodziców i nauczycieli, natomiast u dorosłych kluczowe znaczenie ma szczegółowy wywiad dotyczący obecnych trudności oraz objawów występujących już w dzieciństwie.
W diagnostyce ADHD dzieci wykorzystuje się również standaryzowane skale oceny zachowania oraz obserwację rozwoju dziecka.
Diagnoza ADHD osoby dorosłej jest zwykle bardziej złożona, dlatego podczas wywiadu diagnosta odtwarza historię rozwoju na podstawie wspomnień pacjenta, dokumentacji szkolnej, opinii rodziców lub innych bliskich osób, jeśli są dostępne, wykorzystuje ustrukturyzowany wywiad DIVA-5 oraz kwestionariusz ASRS jako narzędzia wspomagające ocenę objawów.
Różni się również sposób oceny objawów ADHD: u dzieci częściej widoczna jest nadruchliwość i impulsywność, natomiast u dorosłych dominują trudności z organizacją pracy, planowaniem, koncentracją oraz regulacją uwagi.
W obu przypadkach objawy ADHD muszą utrzymywać się przez co najmniej 6 miesięcy, być obecne od dzieciństwa oraz powodować istotne trudności w codziennym funkcjonowaniu.
Ile kosztuje badanie na ADHD?
Koszt diagnostyki ADHD różni się w zależności od miejsca i formy pomocy.
W przypadku prywatnych gabinetów koszt konsultacji może wynosić od 200 do ponad 1000 zł za wizytę.
Diagnoza wymaga zwykle kilku godzin spotkań, więc całkowity koszt w niektórych przypadkach może sięgnąć kilku tysięcy złotych.
W Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk diagnoza ADHD trwa dwie sesje i kosztuje 660 zł.
Z czym jest mylone ADHD?
ADHD często bywa mylone z innymi zaburzeniami lub stanami, takimi jak:
- Zaburzenia lękowe, które mogą powodować problemy z koncentracją.
- Depresja, gdzie obniżony nastrój wpływa na zdolność do skupienia się.
- Zaburzenia snu, które mogą prowadzić do trudności z koncentracją.
To dlatego ważne jest, aby specjalista przeprowadził dokładną ocenę i wykluczył inne możliwe przyczyny.
Czy na EEG widać ADHD?
EEG (elektroencefalogram) to badanie, które monitoruje aktywność elektryczną mózgu.
Choć niektóre badania sugerują, że mogą występować różnice w aktywności mózgu u osób z ADHD, EEG nie jest standardowym narzędziem diagnostycznym dla tego zaburzenia.
Diagnoza ADHD opiera się głównie na objawach i obserwacjach, a nie na wynikach badań obrazowych.
Jak leczy się ADHD po diagnozie psychologicznej?
Po diagnozie psychologicznej leczenie ADHD dostosowuje się do nasilenia objawów, wieku pacjenta oraz ich wpływu na codzienne funkcjonowanie, obejmuje ono psychoedukację, psychoterapię oraz – jeśli istnieją wskazania medyczne – konsultację psychiatryczną w celu rozpoczęcia leczenia farmakologicznego.
Dzięki psychoedukacji pacjent poznaje mechanizmy ADHD, uczy się rozpoznawać sytuacje nasilające objawy oraz wdraża strategie ułatwiające organizację dnia, planowanie zadań i regulację uwagi.
Jeżeli objawy ADHD powodują umiarkowane lub znaczne trudności w nauce, pracy albo życiu rodzinnym, kolejnym krokiem jest konsultacja psychiatryczna.
Psychoterapia ADHD pomaga rozwijać umiejętności radzenia sobie z symptomami zaburzenia – ADHD nie jest „chorobą” i nie można jej w pełni wyleczyć.
Najlepszą metodą pracy nad ADHD jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT).
„Zaobserwowano poprawę objawów ADHD dzięki terapii poznawczo-behawioralnej.”
– Nimmo-Smith 2020
W leczeniu ADHD ważne jest również uwzględnienie współwystępujących zaburzeń, takich jak depresja, zaburzenia lękowe czy zaburzenia snu, bo ich obecność może nasilać objawy ADHD i wpływać na przebieg terapii, dlatego plan leczenia powinien obejmować cały obraz kliniczny.
Czy można bezpłatnie wykonać test na ADHD?
Tak, w niektórych placówkach publicznych można uzyskać diagnozę ADHD bezpłatnie w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), jednak dostęp do specjalistów może być ograniczony.
Czas oczekiwania na wizytę u psychiatry lub psychologa na NFZ może zająć kilka tygodni, a nawet miesięcy.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Umów diagnozę ADHD, jeśli zauważasz u siebie lub bliskiej osoby przynajmniej kilka z poniższych sytuacji:
- Objawy utrzymują się od dzieciństwa – zgodnie z kryteriami DSM-5 pierwsze symptomy ADHD powinny być obecne przed ukończeniem 12. roku życia.
- Trudności występują w co najmniej dwóch środowiskach, np. jednocześnie w pracy i w domu lub w szkole i w relacjach rodzinnych. Jest to jeden z podstawowych warunków rozpoznania ADHD.
- Objawy utrzymują się przez minimum 6 miesięcy i wyraźnie utrudniają naukę, pracę, organizację obowiązków lub relacje z innymi osobami.
- Masz wrażenie, że problemy z koncentracją nasilają się mimo stosowania różnych metod organizacji pracy, a trudności regularnie prowadzą do błędów, spóźnień lub niewywiązywania się z obowiązków.
- Podejrzewasz ADHD, ponieważ podobne trudności występują u członków Twojej rodziny. Badania pokazują, że ADHD jest zaburzeniem o wysokiej odziedziczalności, szacowanej na około 70–80% (Faraone, Larsson 2019).
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jakie są podstawowe kryteria ADHD?
Kryteria obejmują co najmniej 6 objawów (5 u dorosłych) utrzymujących się powyżej 6 miesięcy, obecnych w co najmniej dwóch środowiskach i rozpoczynających się przed 12 rokiem życia (Bowling, Nettleton 2020).
Jak często występuje ADHD?
Metaanalizy wskazują częstość ADHD na około 4% (Polanczyk i in. 2007).
Czy ADHD można diagnozować w dorosłości?
Tak, większość diagnoz ADHD jest przeprowadzana na osobach dorosłych.
Czy objawy muszą występować w dzieciństwie?
Tak, DSM-5 wymaga obecności objawów przed 12 rokiem życia, nawet jeśli diagnoza następuje później.
Jak odróżnia się ADHD od innych zaburzeń?
Psycholog diagnosta zbiera niezbędne informacje dotyczące objawów, a następnie przeprowadza ich interpretacje w kontekście indywidualnej sytuacji pacjenta.
Źródła
- Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2019 Sep. (NICE Guideline, No. 87.)
- Bowling Z, Nettleton A. The diagnosis and management of ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) in children and young people: a commentary on current practice and future recommendations. BJGP Open. 2020 May 1;4(1):bjgpopen20X101043.
- Faraone, S.V., Larsson, H. Genetics of attention deficit hyperactivity disorder. Mol Psychiatry 24, 562–575 (2019).
- Kooij JJS, Bijlenga D, Salerno L, et al. Updated European Consensus Statement on diagnosis and treatment of adult ADHD. European Psychiatry. 2019;56(1):14-34.
- Nimmo-Smith V, Merwood A, Hank D, Brandling J, Greenwood R, Skinner L, Law S, Patel V, Rai D. Non-pharmacological interventions for adult ADHD: a systematic review. Psychol Med. 2020 Mar;50(4):529-541.
- Polanczyk G, de Lima MS, Horta BL, Biederman J, Rohde LA. The worldwide prevalence of ADHD: a systematic review and metaregression analysis. Am J Psychiatry. 2007 Jun;164(6):942-8.
