Rzetelna diagnoza autyzmu opiera się na analizie wzorca funkcjonowania mózgu i zachowania w kilku obszarach jednocześnie: komunikacji społecznej, wzorców poznawczych, reakcji sensorycznych oraz historii rozwoju.
Oznacza to zwykle od 2 do 5 spotkań diagnostycznych trwających łącznie od 4 do 12 godzin (ilość spotkań zależy od danego ośrodka).
Najczęściej wykorzystywanym narzędziem do diagnozy jest ADOS-2 (Lebersfeld i in. 2021), ale profesjonalna diagnoza nie może opierać się na jednym teście, gdyż zwiększa to ryzyko pomylenia autyzmu z innymi zaburzeniami, np. z ADHD.
Z jakich etapów składa się diagnoza autyzmu?
Diagnoza wymaga potwierdzenia, że trudności występowały od dzieciństwa, mają charakter rozwojowy i wpływają na codzienne funkcjonowanie.
Pierwszy etap to szczegółowy wywiad kliniczny i wypełnianie testów psychologicznych.
Diagnosta analizuje rozwój dziecka lub osoby dorosłej: sposób budowania relacji, historię szkolną, reakcje sensoryczne, schematy komunikacji oraz poziom przeciążenia społecznego.
Ten etap trwa zwykle od 50 do 100 minut (1-2 sesje).
Drugim etapem jest obserwacja kliniczna.
Badanie zajmuje zazwyczaj od 1-2 sesji.
Diagnosta prowokuje określone sytuacje społeczne i komunikacyjne, obserwując m.in. kontakt wzrokowy, spontaniczność interakcji, rozumienie metafor, sztywność zachowań oraz reakcje na zmianę schematu działania.
Diagności analizują nie tylko odpowiedzi, ale czas reakcji, napięcie poznawcze i poziom maskowania objawów.
Trzeci etap obejmuje diagnozę różnicową.
Analizuje się współwystępowanie autyzmu z m.in. ADHD, depresją, zaburzeniami obsesyjno-kompulsyjnymi i zaburzeniami lękowymi.
Na podstawie zebranych informacji psycholog diagnosta przygotowuje szczegółową opinię psychologiczną wraz z dalszymi rekomendacjami dotyczącymi leczenia.
Umów się na diagnozę autyzmu onlineCzy można zdiagnozować autyzm w dorosłym wieku?
Tak, i liczba takich diagnoz rośnie.
Najczęściej diagnozowane są osoby między 25. a 45. rokiem życia, które przez lata funkcjonowały w mechanizmie maskowania swoich objawów.
Dotyczy to szczególnie kobiet, na które są nakładane większe oczekiwania społeczne dotyczące ich zachowań.
Mechanizm maskowania polega na świadomym kopiowaniu zachowań społecznych: utrzymywaniu kontaktu wzrokowego, analizowaniu mimiki czy uczeniu się scenariuszy rozmów.
Ten mechanizm zwiększa ryzyko błędnie postawionej diagnozy.
Jeżeli dorosła osoba od lat doświadcza tych objawów, zwiększają się u niej ich koszty psychiczne, które prowadzą do rozwinięcia innych zaburzeń.
Dlatego wiele osób trafia wcześniej na terapię depresji lub zaburzeń lękowych, która daje tylko częściową poprawę, ponieważ nie dotyka rzeczywistego mechanizmu problemu.
Czy diagnoza autyzmu w formie online jest rzetelna?
Diagnoza online jest rzetelna i jej etapy przebiegają identycznie jak w przypadku diagnozy stacjonarnej – tylko z dostosowaniem do zdalnych narzędzi.
Największy problem polega na ograniczonej obserwacji zachowań niewerbalnych, dlatego tak ważna jest sprawnie działająca kamera, aby diagnosta widział mikroekspresję i automatyczne zachowania.
Czy diagnoza online w kierunku autyzmu jest tańsza?
Tak.
W Polsce pełna diagnoza stacjonarna kosztuje najczęściej od 1800 do 4500 zł przez koszty związane z utrzymaniem gabinetu.
Modele online kosztują zwykle od 1000 do 3000 zł.
W Centrum Pokonaj Lęk diagnoza autyzmu online kosztuje 1 100 zł i obejmuje 4 spotkania diagnostyczne.
Do czego może mi się przydać diagnoza autyzmu?
Dobrze postawiona diagnoza pozwala dobrać skuteczną terapię i ograniczyć przeciążenie wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania społecznego oraz sensorycznego.
To mapa mechanizmów, które wcześniej były interpretowane błędnie.
U dzieci diagnoza umożliwia wdrożenie terapii komunikacyjnej, treningu funkcji wykonawczych oraz wsparcia sensorycznego.
Im wcześniej rozpocznie się pracę terapeutyczną, tym większa szansa na poprawę adaptacji społecznej i szkolnej.
W praktyce największą skuteczność obserwuje się przy rozpoczęciu terapii przed 6.–7. rokiem życia.
U dorosłych diagnoza najczęściej prowadzi do:
- redukcji przeciążenia społecznego
- poprawy regulacji sensorycznej
- skuteczniejszej terapii lęku, depresji i innych zaburzeń współwystępujących
- lepszego funkcjonowania zawodowego
- ograniczenia ryzyka wypalenia.
Jeżeli po diagnozie wdrażana jest terapia dopasowana do profilu funkcjonowania, poprawa zwykle pojawia się w ciągu 3–6 miesięcy regularnej pracy terapeutycznej.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Pomoc diagnostyczna jest potrzebna wtedy, gdy trudności mają charakter trwały i wpływają na funkcjonowanie społeczne lub zawodowe:
- regularne przeciążenie po kontaktach społecznych
- konieczność świadomego analizowania rozmów i mimiki
- sztywność planu dnia prowadząca do silnego napięcia przy zmianach
- przewlekłe problemy sensoryczne
- wieloletnie cierpienie z powodu, np. lęku, i podejmowanie leczenia bez poprawy
- poczucie „grania roli społecznej” przez większość życia.
Jeżeli objawy utrzymują się od dzieciństwa i wpływają na relacje, pracę lub codzienne funkcjonowanie, odkładanie diagnozy zwiększa poziom przeciążenia i ryzyko wtórnych zaburzeń psychicznych.
Sprawdź naszych specjalistów od spektrum autyzmu
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy ADHD i autyzm mogą występować razem?
Tak, współwystępowanie ADHD i ASD dotyczy nawet 30–50% osób w spektrum.
Czy darmowe testy online potwierdzają autyzm?
Nie, testy psychologicznej online jedynie wskazują pewne charakterystyczne cechy, które rekomendujemy skonsultować ze specjalistą.
Czy diagnoza autyzmu daje dostęp do terapii?
Nie, nie potrzebujesz diagnozy, aby rozpocząć proces terapii, ale jeśli ją masz Twój proces będzie bardziej ukierunkowany i skutecznych już od pierwszych spotkań.
Jak objawia się autyzm u dorosłych?
Autyzm u dorosłych najczęściej objawia się chronicznym przeciążeniem przez interakcje społeczne, sztywnością zachowań, upodobaniem do stałych rytuałów, nadwrażliwością sensoryczną.
Czym różni się autyzm u kobiet od autyzmu u mężczyzn?
U kobiet autyzm częściej objawia się maskowaniem, przewlekłym przeciążeniem emocjonalnym, perfekcjonizmem i trudnościami relacyjnymi ukrywanymi pod pozornie dobrym funkcjonowaniem, podczas gdy u mężczyzn częściej widoczne są bezpośrednie trudności komunikacyjne, sztywność zachowań i ograniczone zainteresowania.
Przewodnik po spektrum autyzmu
- Terapia spektrum autyzmu w Pokonaj Lęk
- Centrum diagnostyczne w Pokonaj Lęk
- Objawy autyzmu u dorosłych
- Czym jest autyzm atypowy?
- Czy autyzm jest dziedziczny?
- ADHD a autyzm
- Jak rozpoznać, że partner ma autyzm?
- Jak psychiatra stwierdza autyzm?
Źródła
- Lebersfeld JB, Swanson M, Clesi CD, O’Kelley SE. Systematic Review and Meta-Analysis of the Clinical Utility of the ADOS-2 and the ADI-R in Diagnosing Autism Spectrum Disorders in Children. J Autism Dev Disord. 2021 Nov;51(11):4101-4114.
- Shulman C, Esler A, Morrier MJ, Rice CE. Diagnosis of Autism Spectrum Disorder Across the Lifespan. Child Adolesc Psychiatr Clin N Am. 2020 Apr;29(2):253-273.
- Zwaigenbaum L, Penner M. Autism spectrum disorder: advances in diagnosis and evaluation. BMJ. 2018 May 21;361:k1674.
