Coraz częściej mówi się o neuroróżnorodności, czyli naturalnych różnicach w funkcjonowaniu mózgu.
ADHD i autyzm (AuDHD) to przykłady takich różnic, które nie są chorobami, lecz zaburzeniami neurorozwojowymi o podłożu genetycznym i neurologicznym.
Oba wpływają na życie milionów ludzi, a ich współwystępowanie – znane jako AuDHD – tworzy unikalne wyzwania dla tych osób.
Kluczowe wnioski
- AuDHD łączy objawy obu zaburzeń, zwiększając ryzyko występowania trudności emocjonalnych, ale także sprzyjając wyjątkowym zdolnościom.
- Oba zaburzenia nakładają się w obszarach funkcji wykonawczych, regulacji emocji i przetwarzania sensorycznego, co utrudnia diagnozę.
- ADHD cechuje impulsywność i rozproszenie, a autyzm sztywność i hiperfokus; te i inne cechy pozwalają na odróżnienie i prawidłowe zdiagnozowanie obu zaburzeń.
- Diagnozowanie ADHD i autyzmu wymaga złożonych narzędzi klinicznych oraz uwzględnienia maskowania objawów, zwłaszcza u dorosłych kobiet.
- Skuteczne wsparcie wymaga indywidualnie dobranej terapii łączącej metody stosowane w ADHD i autyzmie oraz wsparcia środowiskowego.
Charakterystyka zaburzeń
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, to zaburzenie charakteryzujące się trudnościami w koncentracji, impulsywnością i dużą aktywnością ruchową.
Według klasyfikacji DSM-5, objawy muszą trwać co najmniej 6 miesięcy i ujawniać się przed 12. rokiem życia.
Często współwystępuje z innymi zaburzeniami, w tym z autyzmem.
Autyzm, lub zaburzenie ze spektrum autyzmu (ASD), obejmuje triadę: zaburzenia komunikacji, trudności w relacjach społecznych oraz stereotypowe wzorce zachowań.
Objawy pojawiają się do 3. roku życia i mogą obejmować m.in. nadwrażliwość na bodźce sensoryczne.
Oba zaburzenia mają wspólną neurobiologiczną podstawę, w tym zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym.
Badania wskazują na wysoką dziedziczność – mutacje genetyczne mogą odpowiadać za objawy, co sugeruje potrzebę badań genetycznych w przypadkach podejrzenia współwystępowania.
Bezpłatny test online autyzmuObjawy ADHD
Objawy ADHD dzielą się na trzy kategorie:
- Zaburzenia koncentracji uwagi: Brak skupienia na szczegółach, błędy z niedbałości, trudności w utrzymaniu uwagi, nieprzestrzeganie instrukcji, problemy z organizacją, unikanie wysiłku umysłowego, gubienie rzeczy, łatwe rozproszenie i zapominanie codziennych spraw.
- Nadruchliwość: Nerwowe ruchy, niemożność usiedzenia w miejscu, wstawanie w nieodpowiednich momentach, ciągły ruch i gadatliwość.
- Impulsywność: Wyrywanie się z odpowiedziami, trudności z czekaniem, przerywanie innym.
U dzieci dominują objawy ruchowe, u dorosłych – emocjonalne.
Objawy autyzmu
Objawy ASD obejmują:
- Trudności z kontaktem wzrokowym i empatią.
- Opóźniony rozwój mowy lub jej brak.
- Przywiązanie do rutyny i ograniczone zainteresowania.
- Zaburzenia integracji sensorycznej (nadwrażliwość na światło, dźwięki, tekstury).
- Powtarzające się ruchy, np. machanie rękami.
W połączeniu z ADHD objawy sensoryczne mogą nasilać impulsywność, prowadząc do dolegliwości fizycznych czy agresji.
Podobieństwa między ADHD a autyzmem
Oba zaburzenia nakładają się w wielu obszarach:
- Trudności społeczne: Problemy w relacjach, wynikające z impulsywności (ADHD) lub braku rozumienia norm (autyzm).
- Regulacja emocji: Wybuchy złości, dysregulacja nastroju i aleksytymia (trudności w nazywaniu emocji).
- Funkcje wykonawcze: Zaburzenia planowania, organizacji i rozwiązywania problemów.
- Sensoryka: Wrażliwość na odrzucenie i bodźce zewnętrzne.
- Wspólne podłoże: Wysoka dziedziczność i nakładające się objawy, co komplikuje diagnozę.
Statystyki wskazują, że 50-70% osób z ASD ma objawy ADHD, co podkreśla bliskość ich współwystępowania.
Różnice między ADHD a autyzmem
Pomimo podobieństw, różnice między zaburzeniami są niezwykle kluczowe dla diagnozy: w aspekcie koncentracji ADHD charakteryzuje się deficytem uwagi, łatwym rozproszeniem i krótkotrwałymi zainteresowaniami, podczas gdy autyzm (ASD) objawia się hiperfokusem na jednej czynności oraz trudnościami w przełączaniu uwagi.
W zachowaniach ADHD główne są: impulsywność, poszukiwanie nowości i spontaniczne decyzje, a w autyzmie: sztywność, potrzeba rutyny oraz opór przed zmianami.
Pod względem emocji u osób z ADHD występują gwałtowne zmiany nastroju i potrzeba uzewnętrzniania, natomiast w autyzmie trudności w identyfikacji emocji oraz aleksytymia.
W kwestiach społecznych ADHD wiąże się z niecierpliwością, przerywaniem innym, ale zrozumieniem zasad, podczas gdy autyzm cechuje brak intuicyjnego rozumienia kontekstu i dosłowne traktowanie komunikatów.
W sensoryce ADHD odczuwa potrzebę stymulacji, na przykład nowych bodźców, a autyzm jest wysoko wrażliwy i unika bodźców.
Wreszcie wiek ujawnienia objawów w ADHD przypada między 7. a 12. rokiem życia, natomiast w autyzmie do 3. roku życia.
Te różnice pokazują, dlaczego diagnoza musi być interdyscyplinarna.
Współwystępowanie: AuDHD
AuDHD to podwójna diagnoza, gdyż objawy mieszają się, np. potrzeba rutyny (autyzm) koliduje z impulsywnością (ADHD).
Zwiększone jest ryzyko wystąpienia lęku, depresji i wypalenia.
Mocne strony współwystępowania zaburzeń to kreatywność, analityczne myślenie i hiperfokus.
Statystycznie 30-80% osób z ASD spełnia kryteria ADHD.
Diagnoza
Diagnoza opiera się na DSM-5 i ICD-10.
Dla ASD stosuje się narzędzia jak ADOS-2, dla ADHD – kwestionariusze, np. Conners-3.
Współwystępowanie komplikuje proces, zwłaszcza u osób dorosłych, i w szczególności kobiet, które maskują objawy.
Badania genetyczne pomagają w identyfikacji przyczyn.
Wsparcie i terapia
Terapia powinna być indywidualna:
- Dla ADHD: Trening funkcji wykonawczych, farmakoterapia w uzasadnionych przypadkach, dostosowania szkolne.
- Dla autyzmu: Terapia sensoryczna, trening umiejętności społecznych.
- Dla AuDHD: Kombinacja metod, a do tego uczestnictwo w terapii CBT, stworzenie ustrukturyzowanego środowiska, stosowanie aplikacji do organizacji czasu, psychoedukacja rodziny. Kluczowa jest akceptacja zaburzenia i zarządzanie stresem.
Podsumowanie
Osoby z AuDHD mogą wnosić innowacyjność dzięki swoim specjalistycznym zainteresowaniom.
Empatyczne wsparcie otoczenia – rodziny, szkoły, pracy – jest kluczowe w procesie nauki radzenia sobie z objawami.
Zrozumienie tych zaburzeń redukuje stygmatyzację i pomaga w pełni wykorzystać swój potencjał.
Bezpłatny test na ADHD
Źródła
- Antshel KM, Russo N. Autism Spectrum Disorders and ADHD: Overlapping Phenomenology, Diagnostic Issues, and Treatment Considerations. Curr Psychiatry Rep. 2019 Mar 22;21(5):34.
- Hours C, Recasens C, Baleyte JM. ASD and ADHD Comorbidity: What Are We Talking About? Front Psychiatry. 2022 Feb 28;13:837424.
Dowiedz się więcej
- Objawy autyzmu u dorosłych
- Czym jest autyzm atypowy?
- ADHD: objawy
- Jak się „leczy” ADHD?
- Jak zdiagnozować ADHD?
- ADHD a depresja i lęki
- Czy ADHD jest dziedziczne?
- Czy autyzm jest dziedziczny?
