PTSD i depresja często ze sobą współwystępują, co zwiększa nasilenie objawów, podnosi ryzyko utraty zdolności do codziennego funkcjonowania oraz wymaga terapii ukierunkowanej zarówno na traumę, jak i objawy depresyjne (Kline i in. 2021).
PTSD i depresja nie są tym samym zaburzeniem, mimo że mają część wspólnych objawów, takich jak wycofanie społeczne, zaburzenia snu, utrata zainteresowań czy problemy z koncentracją.
PTSD jest reakcją psychopatologiczną na doświadczenie traumatyczne i obejmuje m.in. ponowne przeżywanie zdarzenia, unikanie przypomnień o traumie oraz utrzymujące się pobudzenie organizmu.
Depresja natomiast wiąże się przede wszystkim z długotrwałym obniżeniem nastroju, utratą zdolności odczuwania przyjemności i negatywną oceną siebie oraz przyszłości.
Bezpłatny test online depresjiCzy PTSD i depresja mogą ze sobą współwystępować?
Tak, PTSD i depresja mogą występować jednocześnie i w takim przypadku objawy jednego zaburzenia nasilają drugie.
Badania wskazują, że współwystępująca depresja jest częsta u osób z PTSD i wiąże się z większym poziomem cierpienia oraz gorszym funkcjonowaniem niż samo PTSD.
Trauma może utrwalać przekonania charakterystyczne dla depresji („jestem bezradny”, „świat jest niebezpieczny”, „nic się nie zmieni”), a jednocześnie przewlekłe pobudzenie charakterystyczne dla PTSD prowadzi do wyczerpania psychicznego, problemów ze snem i ograniczania aktywności – z czasem unikanie sytuacji przypominających traumę zmniejsza liczbę pozytywnych doświadczeń, co wzmacnia objawy depresyjne.
„U pacjentów z PTSD depresja na ogół jest konsekwencją długotrwałego funkcjonowania w stanie zagrożenia. Pominięcie traumy albo depresji – i innych zaburzeń – w terapii oznacza pracę tylko z częścią trudności i nie może być mowy wtedy o pełnej skuteczności leczenia.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Na czym polega rzetelna diagnoza PTSD, depresji i ich współwystępowania?
Rzetelna diagnoza PTSD i depresji wymaga rozróżnienia, które objawy wynikają z traumy, a które z zaburzenia depresyjnego – diagnosta musi ustalić źródło problemów, na którym będzie skupione dalsze leczenie.
Samo występowanie smutku, zmęczenia czy izolowania się nie wystarcza do rozpoznania depresji, ponieważ podobne objawy mogą pojawiać się również w PTSD – i na odwrót.
Proces diagnostyczny zwykle obejmuje szczegółowy wywiad kliniczny dotyczący czasu pojawienia się objawów, ich nasilenia oraz wpływu na codzienne funkcjonowanie.
W diagnostyce wykorzystuje się również standaryzowane narzędzia oraz kwestionariusze.
Psycholog obserwuje również zachowania pacjenta – to również dostarcza niezbędnych informacji do postawienia rzetelnej diagnozy.
Po zebraniu wszystkich danych diagnosta je interpretuje, by następnie przygotować szczegółową opinię psychologiczną, która dokładnie opisze obraz zaburzeń, stwierdzi źródło problemów i wytyczy kierunek skutecznego leczenia.
Umów diagnozę PTSD w Pokonaj LękJak skutecznie leczy się depresję, PTSD i ich współwystępowanie?
Leczenie depresji, PTSD oraz jednoczesnego występowania obu zaburzeń wymaga innego podejścia terapeutycznego, ponieważ każde z nich utrwala się przez inne mechanizmy.
Jak leczy się depresję?
W leczeniu depresji najczęściej stosuje się psychoterapię poznawczo-behawioralną (CBT) oraz – przy umiarkowanych i ciężkich objawach – farmakoterapię lub połączenie obu metod.
CBT działa poprzez zmianę utrwalonych wzorców myślenia i zachowania, które podtrzymują depresję: wycofywanie się z aktywności, unikanie trudnych sytuacji oraz automatyczne interpretowanie wydarzeń w negatywny sposób (López-López i in. 2019).
Standardowy proces terapii depresji często obejmuje około 30 i więcej sesji, zwykle odbywających się raz w tygodniu, choć przy depresji przewlekłej lub nawracającej leczenie może trwać jeszcze dłużej.
Jak leczy się PTSD?
Leczenie PTSD powinno koncentrować się przede wszystkim na terapiach ukierunkowanych na traumę, ponieważ głównym problemem w tym zaburzeniu nie jest samo wspomnienie wydarzenia, ale sposób, w jaki mózg nadal interpretuje je jako aktualne zagrożenie.
Skutecznymi metodami w leczeniu PTSD jest terapia CBT z ekspozycją, terapia psychodynamiczna i EMDR.
Mechanizm działania tych terapii polega między innymi na zmniejszeniu nadmiernej reaktywności emocjonalnej na wspomnienia traumatyczne oraz zmianie przekonań utrwalonych po traumie, takich jak poczucie winy, bezradności lub stałego uczucia zagrożenia.
Programy terapii PTSD zazwyczaj obejmują od około 15 sesji wzwyż, najczęściej odbywających się raz w tygodniu, choć osoby z wieloma traumami lub dodatkowymi zaburzeniami mogą wymagać intensywniejszej pracy (np. 2 wizyty tygodniowo).
Jak leczy się PTSD i depresję, gdy występują jednocześnie?
Gdy PTSD i depresja współwystępują, terapia obejmuje oba problemy, ponieważ każde zaburzenie wzmacnia drugie.
Trauma zwiększa ryzyko negatywnych przekonań i wycofania, które napędzają depresję, natomiast depresja obniża energię i motywację potrzebną do aktywnego uczestnictwa w terapii PTSD.
Terapia depresji i PTSD ustala i przepracowuje mechanizmy obu zaburzeń.
Proces terapii współwystępujących zaburzeń trwa dłużej niż w przypadku pojedynczego – może wymagać kilkudziesięciu spotkań, szczególnie gdy występują przewlekłe objawy.
Czy PTSD i depresja mogą nawracać?
Tak, PTSD i depresja mogą nawracać, szczególnie gdy leczenie zakończy się przedwcześnie, bez utrwalenia nowych sposobów reagowania na trudności.
Ryzyko nawrotu zwiększa między innymi unikanie sytuacji, przewlekły stres oraz brak kontynuowania strategii wypracowanych podczas terapii.
Po zakończeniu terapii pacjent powinien znać własne czynniki ryzyka nawrotu oraz mieć przygotowany plan reagowania na pierwsze sygnały pogorszenia, które najczęściej obejmują monitorowanie snu, określanie poziomu napięcia, unikania aktywności i powracających objawów.
Jak wspierać bliską osobę z PTSD i depresją?
Najlepsze wsparcie osoby z PTSD i depresją polega na zachęcaniu jej do skorzystania ze specjalistycznej pomocy oraz unikaniu prób samodzielnego „naprawienia” problemu czy jego bagatelizowania.
Pomocne są konkretne działania: pomoc w znalezieniu terapeuty, towarzyszenie podczas pierwszego kontaktu ze specjalistą lub wsparcie w utrzymaniu regularności wizyt albo w codziennych obowiązkach.
Nie należy natomiast przejmować całkowitej odpowiedzialności za funkcjonowanie chorej osoby – nadmierna kontrola lub ciągłe upewnianie jej, że „wszystko będzie dobrze”, może utrwalać przekonanie, że sama nie jest zdolna poradzić sobie z trudnymi emocjami.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Z pomocy psychoterapeutycznej należy skorzystać wtedy, gdy:
- objawy utrzymują się dłużej niż miesiąc i wpływają na codzienne funkcjonowanie
- pojawiają się flashbacki, koszmary lub silne reakcje emocjonalne
- unikanie ludzi, miejsc lub sytuacji ogranicza życie zawodowe albo prywatne
- obniżony nastrój trwa tygodniami i obejmuje utratę zainteresowań, energii oraz nadziei
- pojawiają się myśli rezygnacyjne lub poczucie, że sytuacja nie może się zmienić.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy PTSD prowadzi do depresji?
Tak, PTSD może doprowadzić do rozwinięcia się depresji, która pogłębia trudności związane z traumą.
Po jakim czasie od traumy można rozpoznać PTSD?
PTSD rozpoznaje się, gdy objawy utrzymują się co najmniej miesiąc i powodują istotne pogorszenie funkcjonowania.
Czy terapia PTSD wymaga ponownego przeżywania traumy?
Nie każda terapia wymaga szczegółowego odtwarzania wydarzenia (np. dzieje się tak w przypadku EMDR); skuteczne metody PTSD pracują nad zmniejszeniem emocjonalnej reakcji na wspomnienie traumy.
Czy leki wystarczą w leczeniu PTSD i depresji?
Leki mogą zmniejszać część objawów, ale podstawowym leczeniem jest terapia, która umożliwia trwałą zmianę mechanizmów odpowiedzialnych za utrzymywanie się zaburzeń (Lang i in. 2024).
Ile trwa terapia PTSD z depresją?
Programy terapii PTSD obejmują około 15 sesji, ale współwystępująca depresja i przewlekłość traumy znacząco wydłużają proces leczenia – nawet do wielu lat.
Czy można wrócić do normalnego funkcjonowania po PTSD?
Tak, badania nad terapiami skoncentrowanymi na traumie pokazują istotną redukcję objawów PTSD u wielu pacjentów (Schrader, Ross 2021).
Przewodnik po depresji i PTSD
- Terapia depresji w Pokonaj Lęk
- Terapia PTSD w Pokonaj Lęk
- Jak diagnozuje się PTSD?
- Terapia traumy i PTSD online
- Czy psycholog może zdiagnozować PTSD?
- Pierwsza wizyta u psychologa – depresja
- Terapia stacjonarna depresji
- Kto leczy depresję – psycholog czy psychiatra?
- Terapia depresji online
- Najskuteczniejsze leki na depresję
Źródła
- Kline AC, Cooper AA, Rytwinski NK, Feeny NC. The Effect of Concurrent Depression on PTSD Outcomes in Trauma-Focused Psychotherapy: A Meta-Analysis of Randomized Controlled Trials. Behav Ther. 2021 Jan;52(1):250-266.
- Lang AJ, Hamblen JL, Holtzheimer P, Kelly U, Norman SB, Riggs D, Schnurr PP, Wiechers I. A clinician’s guide to the 2023 VA/DoD Clinical Practice Guideline for Management of Posttraumatic Stress Disorder and Acute Stress Disorder. J Trauma Stress. 2024 Feb;37(1):19-34.
- López-López JA, Davies SR, Caldwell DM, Churchill R, Peters TJ, Tallon D, Dawson S, Wu Q, Li J, Taylor A, Lewis G, Kessler DS, Wiles N, Welton NJ. The process and delivery of CBT for depression in adults: a systematic review and network meta-analysis. Psychol Med. 2019 Sep;49(12):1937-1947.
- Schrader C, Ross A. A Review of PTSD and Current Treatment Strategies. Mo Med. 2021 Nov-Dec;118(6):546-551.
