Parestezje – przyczyny i leczenie

Parestezje to doznania czuciowe, takie jak mrowienie, drętwienie, pieczenie lub uczucie przechodzenia prądu, które są objawem zaburzenia pracy układu nerwowego lub innych schorzeń.

Krótkotrwałe parestezje, pojawiające się po ucisku nerwu, zwykle nie wymagają leczenia, natomiast objawy utrzymujące się, nawracające lub obejmujące określoną część ciała wymagają diagnostyki, ponieważ mogą być związane między innymi z neuropatią, cukrzycą, niedoborem witaminy B12, stwardnieniem rozsianym, udarem mózgu lub zaburzeniami lękowymi.

Kluczowe znaczenie w diagnostyce parestezji ma czas trwania objawów, ich lokalizacja oraz objawy towarzyszące.

Kluczowe wnioski

• Parestezje to objawy czuciowe, takie jak mrowienie, drętwienie, pieczenie lub uczucie przepływu prądu, które mogą wynikać zarówno z zaburzeń neurologicznych, jak i psychicznych. 
• Krótkotrwałe parestezje zwykle trwają od kilku sekund do kilku minut, natomiast objawy utrzymujące się godzinami, dniami lub regularnie nawracające wymagają diagnostyki medycznej i/lub psychologicznej.
• Przyczyny parestezji obejmują zarówno niegroźny ucisk nerwu, jak i choroby neurologiczne, metaboliczne, niedobory witamin, zaburzenia krążenia oraz zaburzenia lękowe. 
• Diagnostyka parestezji opiera się przede wszystkim na wywiadzie, badaniu neurologicznym oraz dobranych badaniach laboratoryjnych i obrazowych w celu ustalenia przyczyny objawów. 
• Jeżeli badania neurologiczne nie wykazują nieprawidłowości, a parestezje pojawiają się w związku ze stresem lub lękiem, należy rozważyć ich psychiczne podłoże i przejść diagnostykę u specjalisty zdrowia psychicznego.  
• Leczenie parestezji zależy od przyczyny i koncentruje się przede wszystkim na chorobie podstawowej.
• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest jedną z najlepiej przebadanych metod leczenia zaburzeń lękowych i w przypadku parestezji może obejmować około 10–20 cotygodniowych sesji.  

Czym są parestezje?

Parestezje to nieprzyjemne wrażenia na skórze — takie jak mrowienie, drętwienie, swędzenie, pieczenie, uczucie zimna, wbijania igieł czy nawet „przebiegnięcia prądu”.

Termin ten pochodzi z greki i oznacza dosłownie „opaczne czucie”. 

W codziennym życiu większość z nas doświadczyła parestezji choć raz — na przykład po zbyt długim siedzeniu ze skrzyżowanymi nogami albo po uderzeniu się w łokieć.

W takich sytuacjach parestezje są zwykle krótkotrwałe i same ustępują po ustaniu ucisku na nerw.

Najczęściej pojawiają się w kończynach (rękach, dłoniach, nogach, stopach), choć mogą dotyczyć również innych części ciała, na przykład twarzy czy języka. 

Warto wiedzieć, że parestezje nie zawsze są niewinne — mogą być sygnałem poważniejszych problemów zdrowotnych.

Co więcej, zmniejszone czucie w miejscu parestezji zwiększa ryzyko nieświadomego zranienia się, oparzenia czy innych urazów.

Dlatego nawracających parestezji nie powinno się bagatelizować.

Jak klasyfikuje się parestezje?

Parestezji nie klasyfikuje się jako choroby lub zaburzenia, a raczej jako objaw innego schorzenia.

W Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-11 parestezje możemy odnaleźć pod kodem MB40.4 -oznacza to, że przynależy do grupy objawów dotyczących układu nerwowego. 

W klasyfikacji zaburzeń psychicznych Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego DSM-V w ogóle nie występuje kategoria „parestezje”.

Możemy jednak odnaleźć je w tym podręczniku dwukrotnie, jako możliwy objaw innych zaburzeń psychicznych (konkretnie napadów paniki i zaburzenia związanego ze spożywaniem alkoholu).

Jak objawiają się parestezje?

Doświadczanie parestezji to najczęściej:

• mrowienie
• drętwienie
• palenie
• pieczenie
• swędzenie
• zmiana temperatury skóry
• uczucie wbijających się „szpilek i igieł”
• wrażenie przebiegającego prądu
• odczucie wody spływającej po skórze
• uczucie omdlenia danej części ciała
• wrażenie robaków pełzających po skórze.

Więcej o objawach nerwicy

Ile trwają parestezje?

Krótkotrwałe parestezje trwają od kilku sekund do kilku minut.

Jeżeli drętwienie, mrowienie czy pieczenie utrzymują się godzinami, dniami lub powracają regularnie, może to wskazywać na poważniejsze zaburzenie i wymagać diagnozy.

Jakie są możliwe przyczyny występowania parestezji?

Ponieważ parestezje są objawem wielu różnych stanów medycznych, nie można wyróżnić jednego powodu ich występowania.

Przyczyny parestezji przejściowych

Najkrótsze parestezje w postaci uczucia „przejścia prądu” można doświadczyć przy uderzeniu w nerw (najczęściej nerw łokciowy).

Szczególnie często zdarza się odczuwanie przejściowych parestezji w wieku podeszłym.

Inna możliwość to ograniczenie docierania impulsów nerwowych poprzez nacisk na nerwy spowodowany przez opieranie się o daną część ciała lub długie pozostawanie w danej pozycji.

Powyższe przejściowe parestezje są w większości przypadków niegroźne i ustępują po zmianie pozycji ciała.

Przejściowe parestezje mogą też występować jako objaw chorób i zaburzeń, takich jak: opryszczka, ospa wietrzna czy półpasiec.

Przyczyny parestezji przewlekłych

Przewlekłe parestezje najczęściej wynikają z zaburzeń funkcjonowania nerwów lub problemów z krążeniem.

Choć same w sobie rzadko zagrażają życiu, mogą być objawem poważnych schorzeń, takich jak udar mózgu czy guzy.

U osób starszych częstą przyczyną jest słabe ukrwienie kończyn, na przykład w wyniku miażdżycy naczyń.

Niedostateczny dopływ krwi i składników odżywczych do tkanek nerwowych sprawia, że sygnały nerwowe nie są prawidłowo przekazywane do mózgu.

Z tego powodu parestezje mogą być również objawem niedoborów witamin (np. witaminy B12), niedożywienia oraz zaburzeń metabolicznych, takich jak cukrzyca, niedoczynność tarczycy czy niedoczynność przytarczyc.

Sporadycznie przyczyną może być także zatrucie metalami ciężkimi, na przykład rtęcią.

Do parestezji prowadzi także ucisk lub podrażnienie nerwów spowodowane stanami zapalnymi – jak w reumatoidalnym zapaleniu stawów, łuszczycowym zapaleniu stawów czy w zespole cieśni nadgarstka.

Częstym źródłem mrowienia i drętwienia są także przewlekłe problemy z szyją i kręgosłupem, gdzie skurcze mięśni mogą uciskać nerwy.

Przyczyny takich skurczów bywają zarówno fizyczne (np. wady postawy), jak i psychiczne (stres, przewlekły lęk).

Inną kategorią są uszkodzenia nerwów, czyli neuropatie.

Mogą one wynikać z urazów (np. odmrożenia), infekcji (np. boreliozy), chorób neurologicznych lub być skutkiem ubocznym leczenia – na przykład po niektórych chemioterapiach (neuropatia obwodowa indukowana chemioterapią).

Parestezje mogą także pojawić się podczas przyjmowania lub odstawiania niektórych leków, jak benzodiazepiny.

U osób po przebytym udarze mózgu lub urazowym uszkodzeniu mózgu (TBI) parestezje mogą wynikać z uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego.

Warto też wiedzieć, że zaburzenia psychiczne – szczególnie o podłożu lękowym – również mogą powodować parestezje.

Najczęściej dochodzi do mrowienia w okolicy ust, dłoni i stóp, zwłaszcza podczas ataku paniki, kiedy układ nerwowy i krążenie są silnie pobudzone.

Więcej o stanach lękowych

Czy stres może powodować mrowienie kończyn?

Tak, stres i zaburzenia lękowe, takie jak ataki paniki, mogą wywoływać parestezje.

Wysoki poziom napięcia nerwowego wpływa na układ nerwowy i krążenie, co może powodować uczucie drętwienia, mrowienia czy pieczenia – zwłaszcza w dłoniach, stopach lub twarzy.

Możliwe przyczyny występowania parestezji a ich lokalizacja w ciele

Sama lokalizacja nie pozwala postawić rozpoznania – zawsze należy ją interpretować łącznie z czasem trwania objawów, ich nagłym lub stopniowym początkiem oraz obecnością innych dolegliwości neurologicznych, ale umiejscowienie parestezji może sugerować przyczyny:

Inne możliwe przyczyny parestezji

• parestezje w ciąży
• rozpoczęcie przyjmowania lub odstawienie leków przeciwdrgawkowych
• zaburzenia o podłożu lękowym
• rozpoczęcie lub odstawienie benzodiazepin
• niektóre leki na ciśnienie krwi
• celiakia (nadwrażliwość na gluten)
• odwodnienie
• zatrucie metalami ciężkimi (na przykład ołowiem)
• półpasiec (ostra wirusowa choroba zakaźna)
• hiperglikemia (wysoki poziom cukru we krwi) lub hipoglikemia (niski poziom cukru we krwi)
• hiperkaliemia (wysoki poziom potasu we krwi)
• hiperwentylacja (zwiększona wentylacja płuc)
• hipokalcemia (niski poziom wapnia we krwi)
• niedoczynność tarczycy
• dożylne podawanie silnych środków farmaceutycznych działających na ośrodkowy układ nerwowy (szczególnie w zastosowaniach niemedycznych – nadużywanie narkotyków)
• toczeń rumieniowaty (choroba o podłożu immunologicznym)
• borelioza (choroba odkleszczowa)
• niedobór magnezu
• klimakterium (inaczej: przekwitanie, menopauza)
• migreny
• stwardnienie rozsiane
• wylew i zawał
• guz mózgu
• wścieklizna
• niedobór witaminy B5
• niedobór witaminy B12
• narażenie na toksyny (np. roślin lub tropikalnych zwierząt)
• wycofanie z niektórych selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (występują w lekach przeciwdepresyjnych i przeciwlękowych).

Uwaga!

Ta lista nie jest kompletna, a jedynie poglądowa.

Parestezje mogą być objawem wielu różnych stanów chorobowych (w niektórych występują sporadycznie, a w innych częściej).

Jak wygląda diagnostyka parestezji?

Diagnostyka parestezji polega na ustaleniu przyczyny zaburzeń czucia – w pierwszej kolejności lekarz ocenia lokalizację parestezji, czas ich trwania, sposób pojawienia się oraz objawy towarzyszące, ponieważ pozwala to określić, czy problem dotyczy nerwu obwodowego, rdzenia kręgowego, mózgu czy ma podłoże metaboliczne lub psychogenne.

Następnie dobierane są badania, które potwierdzają lub wykluczają najbardziej prawdopodobne rozpoznania parestezji.

Diagnostyka parestezji rozpoczyna się więc od szczegółowego wywiadu medycznego i badania neurologicznego.

Lekarz ocenia między innymi siłę mięśniową, odruchy ścięgniste, czucie powierzchowne i głębokie, koordynację ruchową oraz rozkład objawów – już na tym etapie można określić, czy parestezje mają charakter miejscowy czy też wskazują na chorobę obejmującą większą część układu nerwowego.

Kolejnym etapem są badania laboratoryjne, które dotyczą:

• stężenia glukozy
• hemoglobiny glikowanej
• poziomu witaminy B12, kwasu foliowego, elektrolitów
• hormonów tarczycy (TSH)
• parametrów czynności nerek i wątroby.

W uzasadnionych przypadkach wykonuje się badania w kierunku chorób autoimmunologicznych lub zakaźnych.

W przypadku podejrzenia chorób ośrodkowego układu nerwowego, takich jak stwardnienie rozsiane, udar mózgu lub guz mózgu, wykonywane są badania obrazowe, przede wszystkim rezonans magnetyczny, a w sytuacjach nagłych także tomografia komputerowa.

Jeżeli badania neurologiczne nie wykazują nieprawidłowości, a parestezje pojawiają się głównie podczas silnego stresu, hiperwentylacji lub napadów lęku, lekarz kieruje pacjenta na diagnostykę i leczenie do specjalisty zdrowia psychicznego.

Podczas konsultacji psychoterapeuta analizuje charakter parestezji i okoliczności ich występowania.

Istotne jest ustalenie, czy parestezje pojawiają się w sytuacjach stresowych, podczas napadów paniki, nasilonego zamartwiania się lub przyspieszonego oddechu oraz czy ustępują po uspokojeniu oddechu i obniżeniu napięcia emocjonalnego (Han i in. 1998).

Charakterystyczne w tym przypadku jest również współwystępujące: kołatanie serca, uczucie duszności, zawroty głowy, drżenie mięśni, derealizacja lub depersonalizacja, które są typowymi objawami napadu paniki (Macefield, Burke 1991).

Jeżeli obraz kliniczny wskazuje na zaburzenia lękowe, diagnostyka obejmuje również ocenę stanu psychicznego zgodnie z kryteriami diagnostycznymi oraz – w razie potrzeby – zastosowanie standaryzowanych kwestionariuszy oceniających nasilenie lęku, napadów paniki lub objawów somatycznych; celem jest potwierdzenie, że objawy mają podłoże psychiczne, i dobranie odpowiedniej metody leczenia.

 „Rozpoznanie parestezji związanych z zaburzeniem psychicznym musi opierać się na dwóch elementach: rzetelnym wykluczeniu chorób neurologicznych oraz potwierdzeniu związku objawów z reakcją stresową lub napadami lęków.”

~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk

Czy parestezja jest wyleczalna?

Zwykle tak, ale wszystko zależy od przyczyny. 

Jeśli mrowienie lub drętwienie jest wynikiem chwilowego ucisku nerwu lub chwilowego niedokrwienia, parestezja zwykle ustępuje samoistnie. 

W przypadku chorób przewlekłych (np. cukrzycy, stwardnienia rozsianego) leczenie skupia się na kontroli choroby podstawowej i łagodzeniu objawów.

W większości przypadków po wyleczeniu przyczyny parestezji, objaw ustępuje.

Czy parestezja mija sama?

Parestezje wywołane chwilowym uciskiem nerwu (np. po zaśnięciu na ręce) zazwyczaj ustępują samoistnie po kilku minutach.

Jeśli jednak objawy pojawiają się często, utrzymują się długo lub towarzyszą im inne niepokojące symptomy, konieczna jest konsultacja lekarska.

Jaki lekarz leczy parestezje?

Najczęściej pierwszym krokiem jest konsultacja z lekarzem rodzinnym, który w razie potrzeby kieruje do neurologa lub innego specjalisty. 

W zależności od tego, jakie podejrzewa się przyczyny parestezji, konieczne są wizyty u innych specjalistów (np. diabetologa, psychiatry, endokrynologa itd.).

Jak leczy się parestezje?

Leczenie parestezji skupia się przede wszystkim na usunięciu lub kontrolowaniu przyczyny tego objawu — a nie na samym mrowieniu czy drętwieniu.

W zależności od diagnozy lekarz może zalecić leczenie farmakologiczne, na przykład leki przeciwwirusowe (gdy przyczyną jest półpasiec) albo terapię choroby przewlekłej, takiej jak cukrzyca.

W przypadku cukrzycy kluczowe znaczenie ma ścisłe przestrzeganie zaleceń diabetologa — utrzymanie prawidłowego poziomu cukru we krwi, regularna aktywność fizyczna i odpowiednia dieta.

Jeśli przyczyną parestezji są zaburzenia psychiczne, takie jak ataki paniki czy przewlekły lęk, leczenie obejmuje głównie psychoterapię oraz – w niektórych przypadkach – farmakoterapię.

Parestezje w przebiegu ataku paniki są wynikiem nadmiernego napięcia układu nerwowego i zaburzeń oddychania (hiperwentylacji), dlatego ważna jest nauka technik relaksacyjnych, pracy z oddechem oraz odpowiednie wsparcie psychologiczne.

Skutecznie prowadzona terapia może pomóc zmniejszyć częstotliwość i nasilenie objawów, a tym samym poprawić jakość życia pacjenta.

Aby złagodzić dokuczliwe doznania, lekarz może również przepisać miejscowe środki znieczulające lub polecić masaże, które poprawiają krążenie, zmniejszają napięcie mięśni i poprawiają ogólne samopoczucie. 

Ważne jest jednak, by pamiętać: samo łagodzenie objawów nie wystarczy — konieczne jest leczenie źródła problemu.

Parestezje na tle nerwowym

Jeżeli lekarz stwierdzi, że parestezje są spowodowane zaburzeniami psychicznymi (np. o podłożu lękowym) może skierować pacjenta do psychiatry.

Jeśli diagnoza się potwierdzi, zlecone zostanie indywidualnie dobrane leczenie.

Parestezje na tle nerwowym leczy się tak samo, jak inne zaburzenia ze spektrum zaburzeń lękowych.

Zazwyczaj jest to połączenie trzech elementów:

• psychoterapia (np. w nurcie poznawczo-behawioralnym),
• leczenie farmakologiczne (zazwyczaj leki przeciwlękowe lub przeciwdepresyjne),
• samodzielne działania pacjenta (techniki samopomocowe, takie jak stosowanie ziół na parestezje, zmiana trybu życia na zdrowszy, czy ograniczanie stresu).

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest jedną z najlepiej przebadanych metod leczenia zaburzeń lękowych, więc w tym i parestezji, wykorzystuje przy tym techniki takie jak restrukturyzacja myśli, ekspozycja na odczucia z ciała oraz nauka strategii regulacji napięcia.

Standardowe protokoły CBT w  parestezjach obejmują około 10–20 cotygodniowych sesji (Craske i in. 2017).

Czy można zapobiegać parestezjom?

Do pewnego stopnia, ponieważ parestezje mogą mieć bardzo wiele różnych źródeł, trudno jest stworzyć kompletną listę wskazówek, które uchronią przed tym objawem. 

Najważniejsze zasady, to:

• stosowanie się do zaleceń lekarza przy chorobach przewlekłych;
• regularne podstawowe badania (np. morfologia krwi, by sprawdzić poziomy wszystkich mikroelementów);
• ochrona ciała przed obrażeniami – zachowanie ostrożności, noszenie odpowiedniego ubrania itp.;
• aktywność fizyczna (szczególnie, jeśli prowadzisz siedzący tryb życia, warto robić sobie częste przerwy i zrobić choć kilka kroków i ćwiczeń);
• ogólna dbałość o zdrowie i stosowanie się do podstawowych zaleceń zdrowego stylu życia.

Kiedy warto skorzystać z pomocy?

• jeśli nie ma oczywistej przyczyny utrzymującego się lub często powracającego drętwienia i mrowienia, zawrotów głowy lub skurczów mięśni;
• jeśli objawy nasilają się podczas ruchu;
• wystąpił u Ciebie ostatnio uraz pleców, szyi lub głowy;
• masz problemy z chodzeniem lub ogólnie z poruszaniem się;
• utraciłeś przytomność, nawet jeśli tylko na krótki czas;
• parestezji towarzyszy uczucie dezorientacji lub kłopot z jasnym myśleniem;
• pojawiła się bełkotliwa wymowa;
• pojawiły się problemy ze wzrokiem;
• parestezja występuje wraz z uczuciem osłabienia lub silnego bólu.

Jeżeli parestezje (szczególnie wraz z innymi objawami) pojawiły się nagle, są ostre i nie ustępują, lub jeżeli pojawiły się po jakimś urazie – niezwłocznie udaj się do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego (SOR).

Podsumowanie

Parestezje to złożone zjawisko, ponieważ istnieje wiele różnych źródeł tego objawu, takich jak cukrzyca, stwardnienie rozsiane, udar mózgu, czy stany lękowe. 

Tak naprawdę każde uszkodzenie lub chociaż naruszenie nerwów może wywołać uczucie odrętwienia.

Jak już wiesz, większości z nas zdarza się doświadczyć parestezji na co dzień.

Martwić się warto zacząć dopiero, kiedy objawy są stałe, nawracające i trwają dłużej niż kilka minut.

Skonsultuj się wtedy koniecznie z lekarzem.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy skupianie uwagi na mrowieniu może nasilać parestezje?

Tak, nasilona koncentracja na objawach somatycznych może zwiększać ich intensywność, ponieważ mózg wzmacnia sygnały, które uznaje za ważne lub potencjalnie zagrażające.

Czy parestezje związane ze stresem mogą utrzymywać się miesiącami?

Tak, jeśli organizm pozostaje w stanie przewlekłego pobudzenia stresowego, parestezje mogą utrzymywać się przez tygodnie lub miesiące, szczególnie gdy współwystępują z zaburzeniami lękowymi, bezsennością lub przewlekłym napięciem.

Jaka terapia jest najczęściej stosowana przy parestezjach?

Najlepiej przebadaną metodą w przypadku objawów somatycznych związanych z lękiem jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która uczy zmiany interpretacji doznań z ciała i ograniczania zachowań podtrzymujących lęk.

Czy dieta może wpływać na występowanie parestezji?

Tak, niedobory niektórych składników odżywczych, szczególnie witaminy B12 i B5, mogą zaburzać funkcjonowanie nerwów obwodowych i powodować objawy czuciowe; przy nawracających parestezjach lekarz może zlecić ocenę wybranych parametrów laboratoryjnych.

Czy parestezje mogą zmieniać swoje miejsce na ciele?

Tak, w przypadku objawów związanych ze stresem lub lękiem odczucia mogą przemieszczać się między różnymi obszarami ciała, ponieważ nie wynikają z jednego uszkodzonego nerwu, ale ze zwiększonej reaktywności układu nerwowego.

Źródła

• Craske MG, Stein MB, Eley TC, Milad MR, Holmes A, Rapee RM, Wittchen HU. Anxiety disorders. Nat Rev Dis Primers. 2017 May 4;3:17024.
• Paresthesia Information Page. National Institute of Neurological Disorders and Stroke. 
• Heitzman, J., & Solak, M. (2007). Zespół odstawienia po lekach antydepresyjnych: problem dla lekarza i pacjenta. Psychiatria Polska, 41(5).
• Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób, Jedenasta Rewizja (ICD-11), Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) 2019/2021
• Gianaros, P., & Wager, T. (2015). Brain-Body Pathways Linking Psychological Stress and Physical Health. Current Directions in Psychological Science, 24, 313 – 321. https://doi.org/10.1177/0963721415581476. 
• Han JN, Stegen K, Schepers R, Van den Bergh O, Van de Woestijne KP. Subjective symptoms and breathing pattern at rest and following hyperventilation in anxiety and somatoform disorders. J Psychosom Res. 1998 Dec;45(6):519-32.
• Jassem, O., Kheir, K., Ismail, A., Abou-Abbas, L., Masri, A., Haddad, C., & Nasrallah, K. (2024). Vitamin B12 deficiency and neuropsychiatric symptoms in Lebanon: A cross-sectional study of vegans, vegetarians, and omnivores. PLOS ONE, 19. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0297976. 
• Macefield G, Burke D. Paraesthesiae and tetany induced by voluntary hyperventilation. Increased excitability of human cutaneous and motor axons. Brain. 1991 Feb;114 ( Pt 1B):527-40.

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Psycholog, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) w Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk.   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Specjalizuje się w terapii poznawczo-behawioralnej (CBT), zaburzeniach lękowych, depresji i innych problemach zdrowia psychicznego. Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej