Dystymia to rodzaj zaburzenia nastroju, które często bywa mylone z „trudnym charakterem” lub po prostu złym humorem.

W rzeczywistości jest to przewlekła forma depresji, charakteryzująca się łagodniejszymi, ale uporczywymi objawami.

Dystymia dotyka około 3-5% populacji.

Jej diagnoza może być pierwszym krokiem w kierunku wzrostu jakości życia.

Kluczowe wnioski

Diagnoza dystymii opiera się na obserwacji przewlekłych objawów i wykluczeniu innych zaburzeń.
Najskuteczniejsze leczenie dystymii łączy psychoterapię z farmakoterapią i zmianami stylu życia, co wymaga czasu i regularności.
Nieleczona dystymia prowadzi do pogorszenia jakości życia, izolacji i problemów zdrowotnych, a profilaktyka opiera się na kontroli stresu, wsparciu społecznym i dbaniu o zdrowie psychiczne.
Dystymia objawia się przewlekłym obniżeniem nastroju, anhedonią oraz szeregiem somatycznych i psychicznych symptomów, które jednak nie utrudniają codziennego funkcjonowania.
Dystymia wynika z kombinacji czynników genetycznych, biologicznych i środowiskowych, w tym traumy, stresu i predyspozycji osobowościowych.

Co powoduje dystymię?

Przyczyny dystymii są wieloczynnikowe i obejmują aspekty genetyczne, biologiczne oraz środowiskowe.

Czynniki genetyczne odgrywają dużą rolę – jeśli w rodzinie występowały zaburzenia nastroju, ryzyko wzrasta.

Biologicznie chodzi o zaburzenia neuroprzekaźników w mózgu, takich jak serotonina i noradrenalina, czy problemy hormonalne, np. z tarczycą.

Zewnętrzne czynniki to traumatyczne doświadczenia, jak utrata bliskich, żałoba, rozwód, napaść czy przewlekły stres.

U osób starszych dystymia często wiąże się z izolacją społeczną, samotnością, zmianami osobowościowymi związanymi z wiekiem czy procesami zanikowymi w ośrodkowym układzie nerwowym, takimi jak miażdżyca czy niedotlenienie mózgu.

Uwarunkowania genetyczne i cechy osobowości, jak pesymizm czy niska samoocena, również zwiększają podatność.

Temperament z wyższym poziomem negatywnych emocji (neurotyzm) oraz współwystępowanie z zaburzeniami lękowymi to kolejne elementy ryzyka.

Objawy dystymii

Objawy dystymii nie są tak intensywne, by uniemożliwiać codzienne życie, ale sprawiają, że wszystko wydaje się szare i pozbawione sensu.

Głównym symptomem jest przewlekłe obniżenie nastroju – uczucie smutku, irytacji lub drażliwości, które trwa przez większość dni.

Towarzyszy mu anhedonia, czyli niezdolność do czerpania radości z aktywności, które kiedyś sprawiały przyjemność.

Inne częste objawy to:

Przewlekłe zmęczenie,
Bezsenność lub nadmierna senność,
Niska samoocena, poczucie niedostosowania i nadmierny samokrytycyzm,
Trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji,
Płaczliwość, poczucie bezradności i zamartwianie się,
Pesymizm wobec przyszłości i rozpamiętywanie przeszłości,
Wycofanie z życia społecznego i zmniejszona rozmowność,
Zmiany apetytu (utrata lub przejadanie się),
Poczucie lęku, napięcia i obojętności.

U dzieci i młodzieży nastrój może manifestować się drażliwością zamiast smutku.

Objawy mogą mieć lepsze i gorsze okresy, ale nigdy nie ustępują na dłużej niż dwa miesiące.

U seniorów dominują lęk, obniżenie funkcji poznawczych (jak pamięć czy koncentracja) oraz skargi somatyczne, co komplikuje rozpoznanie, zwłaszcza przy współistnieniu otępień czy chorób neurologicznych.

Jak zdiagnozować dystymię?

Diagnoza dystymii jest wyzwaniem, bo objawy rozwijają się powoli i często są bagatelizowane jako „część osobowości”.

Nie ma testu laboratoryjnego, który potwierdziłby zaburzenie – diagnoza opiera się na kryteriach klinicznych z klasyfikacji takich jak DSM-5 czy ICD-10.

Aby rozpoznać dystymię, objawy obniżenia nastroju muszą trwać co najmniej dwa lata u dorosłych (lub rok u dzieci i młodzieży), nie spełniając przy tym kryteriów pełnego epizodu depresyjnego.

Pacjent musi doświadczać co najmniej dwóch (według DSM-5) dodatkowych objawów z listy powyżej.

A objawy te powodują znaczne cierpienie i pogorszenie funkcjonowania społecznego czy zawodowego.

Proces diagnozy zaczyna się od wizyty u lekarza rodzinnego, który zleca badania wykluczające somatyczne przyczyny, takie jak:

Badania krwi: TSH, FT3, FT4 (na zaburzenia tarczycy), pełna morfologia, poziom witaminy D3 i witamin z grupy B,
Inne testy, by wykluczyć niedoczynność tarczycy, anemię czy niedobory.

Następnie psychiatra lub psycholog przeprowadza szczegółowy wywiad kliniczny: pyta o długość trwania objawów, ich nasilenie, wpływ na życie codzienne, relacje społeczne i pracę.

Ważne jest wykluczenie innych zaburzeń, jak psychozy, zaburzenia afektywnego dwubiegunowego, depresji wynikającej z uzależnień czy stanów somatycznych.

U osób starszych diagnoza jest trudniejsza ze względu na współwystępowanie z otępieniami (np. choroba Alzheimera, gdzie lęk dotyka 70% pacjentów), chorobą Parkinsona czy po udarach.

Zdarza się współwystępowanie dystymii z depresją – wtedy mówi się o „podwójnej depresji”.

Jeśli objawy nie są na tyle nasilone, by uniemożliwiać funkcjonowanie, ale utrzymują się przewlekle, to wskazuje na dystymię.

Testy online na depresję mogą być wstępnym narzędziem, ale nie zastępują profesjonalnej oceny.

Rozpoznanie jest kluczowe, bo nieleczona dystymia prowadzi do obniżonej jakości życia, konfliktów rodzinnych, problemów w pracy, nadużywania substancji czy nawet myśli samobójczych (choć rzadziej niż w depresji).

Bezpłatny test online depresji

Leczenie dystymii

Dystymia jest uleczalna, choć leczenie jest długotrwałe (trwające miesiące do lat) i wymaga cierpliwości.

Najskuteczniejsze jest połączenie psychoterapii (zwłaszcza poznawczo-behawioralnej lub interpersonalnej) z farmakoterapią.

Psychoterapia pomaga zrozumieć przyczyny, radzić sobie ze stresem, budować relacje i zapobiegać nawrotom.

Leki to głównie medykamenty przeciwdepresyjne: inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI) czy trójcykliczne leki przeciwdepresyjne.

Efekty pojawiają się po kilku tygodniach, a dawki dostosowuje psychiatra.

Zmiany stylu życia wspierają terapię: regularna aktywność fizyczna (uwalnia endorfiny), zdrowa dieta, odpowiedni sen (unikanie ekranów przed snem), kontrola stresu i unikanie używek.

Leczenie zapobiega powikłaniom, jak zaburzenia odżywiania, obniżona produktywność czy rozwój innych zaburzeń psychicznych.

Powikłania i profilaktyka dystymii

Nieleczona dystymia obniża jakość życia, prowadzi do izolacji, konfliktów rodzinnych, problemów seksualnych, myśli samobójczych i współwystępowania z zaburzeniami lękowymi czy nastroju.

U seniorów zwiększa ryzyko agresji, impulsywności czy wędrowania.

Profilaktyka to kontrola stresu, budowanie więzów społecznych, aktywność fizyczna i monitorowanie zdrowia psychicznego.

Jeśli objawy utrzymują się, nie czekaj – zgłoś się do specjalisty.

Pamiętaj, że dystymia nie jest słabością; to zaburzenie, które da się pokonać dzięki profesjonalnej pomocy.

Umów się na psychoterapię

Źródła

Brinkmann E, Glanert S, Hüppe M, Moncada Garay AS, Tschepe S, Schweiger U, Klein JP. Psychometric evaluation of a screening question for persistent depressive disorder. BMC Psychiatry. 2019 Apr 23;19(1):119.
Hellerstein DJ, Batchelder ST, Lee A, Borisovskaya M. Rating dysthymia: an assessment of the construct and content validity of the Cornell Dysthymia Rating Scale. J Affect Disord. 2002 Sep;71(1-3):85-96.

Dowiedz się więcej

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk” Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej