Blue Monday to określenie, które weszło do słownika popularnego.
Jednak ile w tym prawdy, a ile mitu?
Czy za pomocą jednego wzoru matematycznego da się ustalić najbardziej depresyjny dzień w roku?
O co chodzi z Blue Monday?
Najbardziej depresyjny dzień w roku – tak właśnie w Polsce określa się „Blue Monday”, czyli smutny poniedziałek.
Teoria tego dnia zakłada, że właśnie w tym czasie zbiegają się najbardziej niekorzystne warunki dla samopoczucia psychicznego – ma na to wpływ między innymi pogoda czy świadomość niedotrzymania postanowień noworocznych.
Kiedy jest najsmutniejszy dzień w roku?
Za Blue Monday uznaje się trzeci poniedziałek stycznia.
Bezpłatny test online nerwicy
Blue Monday – prawda, czy mit?
Choć Blue Monday stało się popularnym pojęciem, wielu naukowców i ekspertów ds. zdrowia psychicznego wprost krytykuje jego naukową wartość.
Twierdzą, że to określenie jest zbyt uproszczone i nie oddaje rzeczywistości wielu osób, które mogą zmagać się z depresją i innymi problemami emocjonalnymi przez cały rok.
Historia Blue Monday
W 2005 roku walijski psycholog Cliff Arnal opracował wzór na najbardziej depresyjny dzień w roku – tzw. Blue Monday.
Powstał on na zlecenie biura podróży Sky Travel, jako element kampanii marketingowej promującej wyjazdy zimą.
We wzorze Arnal uwzględnił między innymi: warunki pogodowe, poziom zarobków, czas, jaki upłynął od Świąt Bożego Narodzenia, niski poziom motywacji oraz niespełnienie postanowień noworocznych.
Choć formuła miała być jedynie zabiegiem reklamowym, jej wpływ okazał się znacznie większy, niż zakładano.
Z biegiem czasu sam autor zaczął dostrzegać negatywne skutki tego pomysłu.
Przyznał, że Blue Monday stał się rodzajem samospełniającej się przepowiedni – samo przekonanie, że ten dzień jest wyjątkowo trudny, sprawiało, że ludzie rzeczywiście go tak przeżywali.
Arnal publicznie przeprosił za stworzenie wzoru, odciął się od tej idei i zaangażował w kampanię #StopBlueMonday, zauważając, jak duże szkody może wyrządzać pozornie niewinna teoria.
Szkodliwość Blue Monday
Formuła wyznaczająca Blue Monday opiera się na równaniu, które próbuje „obliczyć” najbardziej depresyjny dzień roku, wykorzystując zmienne, których nie da się realnie zmierzyć.
Wzór uwzględnia między innymi takie czynniki jak: „poczucie konieczności podjęcia działań” czy „niedotrzymanie postanowień noworocznych” – są to jednak wartości subiektywne i niemierzalne, których nie sposób ująć w liczbowej formule.
Innymi słowy – równanie to nie ma żadnych naukowych podstaw, ponieważ nie da się sprowadzić ludzkich emocji i doświadczeń do prostych danych liczbowych.
Prawdziwa depresja kliniczna (w przeciwieństwie do zimowej chandry, czy chwilowego kryzysu) jest znacznie bardziej złożonym stanem, na który wpływa wiele czynników, przewlekłych i przejściowych, wewnętrznych i zewnętrznych.
Niemożliwe jest istnienie wiarygodnego zestawu czynników zewnętrznych powodujących depresję w całej populacji każdego roku o tej samej porze.
Wielu specjalistów przyznaje, że w ich opinii obecność Blue Monday w popularnych mediach szkodzi społecznemu rozumieniu psychologii.
Jest to także brak szacunku wobec osób cierpiących na prawdziwą depresję, sugerując, że jest ona tymczasowa, drobna i doświadczana przez wszystkich, a nie czymś, co może być chorobą przewlekłą i obezwładniającą.
Bezpłatny test online depresji
Czy faktycznie istnieją okresy wzmożonej depresji?
Choć pojęcie Blue Monday nie ma naukowego uzasadnienia, to faktycznie istnieją okresy w roku, w których objawy depresyjne mogą się nasilać – szczególnie u osób podatnych na wahania nastroju.
Jednym z najlepiej udokumentowanych zjawisk w tym zakresie jest sezonowe zaburzenie afektywne (SAD – Seasonal Affective Disorder).
To forma depresji, która pojawia się cyklicznie, zwykle jesienią lub zimą, i ustępuje wiosną lub latem.
Uważa się, że SAD wiąże się głównie z:
- krótszym dniem i mniejszą ilością światła słonecznego,
- zaburzeniami rytmu dobowego (tzw. zegara biologicznego),
- obniżeniem poziomu serotoniny i melatoniny – substancji regulujących nastrój i sen.
Objawy SAD obejmują m.in. obniżony nastrój, wyczerpanie, trudności z koncentracją, zwiększoną potrzebę snu, wahania apetytu (często ze wzrostem łaknienia na węglowodany) i wycofanie społeczne.
Choć często mylone są z „zimową chandrą”, w przypadku SAD mamy do czynienia z poważnym zaburzeniem wymagającym profesjonalnego wsparcia.
Warto też wspomnieć, że nawet u osób bez diagnozy depresji sezonowej, zimowe miesiące mogą wpływać na nastrój – ograniczona aktywność, mniej słońca i chłodniejsza pogoda sprzyjają spadkowi energii i motywacji.
Jeśli jednak objawy się nasilają i utrzymują przez dłuższy czas, warto skonsultować się ze specjalistą.
Podsumowanie
Krótsze dni i niskie temperatury w styczniu faktycznie mogą negatywnie wpływać na nastrój i prowadzić do sezonowych zaburzeń afektywnych (SAD) lub do zwykłej chandry – obniżenia nastroju niekwalifikowanego jako zaburzenie.
Nie tłumaczy to jednak wyznaczenia konkretnej daty Blue Monday, która miałaby być uniwersalnym dla wszystkich najsmutniejszym dniem roku.
Emocje i stany psychiczne są indywidualne, a czynniki wpływające na nasz nastrój różnią się w zależności od sytuacji życiowej i osobistych doświadczeń.
Niezależnie od tego, czy wierzysz w istnienie Blue Monday, czy uważasz to za marketingowy chwyt, warto dbać o swoje zdrowie psychiczne przez cały rok.
Jeśli czujesz się przygnębiony lub potrzebujesz wsparcia, zawsze warto skonsultować się z profesjonalistą ds. zdrowia psychicznego, który pomoże Ci znaleźć odpowiednie rozwiązania dla Twoich indywidualnych potrzeb emocjonalnych.
Warto również dbać o siebie na co dzień, zadbać o aktywność fizyczną, zdrową dietę i kontakty społeczne, które mogą pomóc w utrzymaniu dobrego nastroju przez cały rok.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Stone, A. A., Hedges, S. M., Neale, J. M., & Satin, M. S. (1985). Prospective and cross-sectional mood reports offer no evidence of a” blue Monday” phenomenon. Journal of Personality and Social Psychology, 49(1), 129.
- Cohut, M. (n.d.). Why “blue Monday” is a myth. Medical News Today.
- Kuntz, L. (2021, January 18). The Myth of Blue Monday. Psychiatric Times. Retrieved October 5, 2023
Dowiedz się więcej
- Jak poradzić sobie z depresją
- Jak pomóc osobie z depresją
- Depresja lękowa
- Ukryta depresja
- Jak wyjść z depresji
- Depresja u mężczyzn
- Depresja nastolatków
- Depresja psychotyczna
- Depresja poporodowa
- Objawy depresji
