Farmakoterapia skutecznie tłumi objawy biologiczne zaburzeń (w krótkim czasie), a psychoterapia trwale zmienia mechanizmy podtrzymujące problem – schematy poznawcze, reakcje unikania, interpretację zagrożenia i regulację emocji.
Jeśli problem ma charakter przewlekły, nawrotowy albo oparty na utrwalonych wzorcach zachowania, samo leczenie farmakologiczne skończy się powrotem objawów po odstawieniu leków.
Psychoterapia lepiej chroni przed nawrotem po zakończeniu leczenia (Steinert i in. 2014).
Wyzdrowienie nie zawsze jednak opiera się na terapii, leki pozwalają ustabilizować wyjściowy stan pacjenta i umożliwiają mu podjęcia leczenia psychologicznego.
Czy można jednocześnie leczyć się za pomocą terapii i farmakoterapii?
Tak, i w wielu przypadkach (depresja, OCD, nerwice) jest to najskuteczniejszy model leczenia.
Terapia i leki działają na dwa różne poziomy problemu.
Farmakoterapia wpływa przede wszystkim na neuroprzekaźnictwo – serotoninę, noradrenalinę, dopaminę.
Dzięki temu obniża intensywność objawów: bezsenności, anhedonii, napięcia, pobudzenia czy natrętnych myśli.
Efekt kliniczny SSRI pojawia się zwykle po 2–6 tygodniach regularnego stosowania.
Psychoterapia działa wolniej, ale ingeruje w procesy odpowiedzialne za utrzymywanie zaburzenia.
W CBT standardowy protokół leczenia depresji lub zaburzeń lękowych obejmuje średnio 12–20 sesji przy sesjach odbywających się raz w tygodniu.
Metaanalizy wykazują, że leczenie łączone jest skuteczniejsze niż sama psychoterapia lub same leki (Cuijpers i in. 2021).
Umów się na wizytę u psychiatryKtóra metoda leczenia (terapia czy leki) jest skuteczniejsza?
W krótkim okresie skuteczność psychoterapii i farmakoterapii jest bardzo podobna.
W długim okresie psychoterapia prowadzi do trwałych zmian.
Potwierdzają to badania, które stwierdziły, że nawrót objawów po zakończeniu leczenia wystąpił u 57% osób leczonych farmakologicznie i tylko u 27% po psychoterapii (de Maat i in. 2006).
Leki redukują objawy, natomiast terapia trwale zmienia wzorce zachowania i myślenia.
Jednocześnie istnieją sytuacje, w których sama terapia działa zbyt wolno.
W ciężkiej depresji z zahamowaniem psychoruchowym, zaburzeniach psychotycznych, CHAD albo ostrych kryzysach samobójczych farmakoterapia jest konieczna, aby podjąć leczenie psychologiczne.
Kiedy włączenie leków w terapię nie jest konieczne?
Leki nie są konieczne wtedy, gdy pacjent zachowuje zdolność do aktywnej pracy terapeutycznej i nie występują objawy wysokiego ryzyka klinicznego.
Dotyczy to najczęściej:
- zaburzeń lękowych o umiarkowanym nasileniu
- ataków paniki bez obniżonego nastroju
- fobii społecznej
- kryzysów adaptacyjnych
- przewlekłego stresu
- łagodnej i umiarkowanej depresji bez objawów psychotycznych.
Jak wygląda współpraca między terapeutą a psychiatrą?
Skuteczne leczenie łączone wymaga wymiany informacji między specjalistami i wspólnej koordynacji procesu.
Psychiatra ocenia:
- nasilenie objawów
- ryzyko samobójcze
- skuteczność leków
- działania niepożądane
- konieczność modyfikacji farmakoterapii.
Psychoterapeuta obserwuje:
- mechanizmy podtrzymujące problem
- reakcje emocjonalne
- funkcjonowanie społeczne
- realizację zadań terapeutycznych
- efekty.
Jeśli pacjent po 8–10 sesjach nadal nie jest w stanie wykonywać podstawowych aktywności, terapeuta musi zarekomendować konsultację psychiatryczną.
Jeśli psychiatra widzi poprawę biologiczną, ale pacjent nadal funkcjonuje według tych samych destrukcyjnych schematów, samo zwiększanie dawki leku nie rozwiąże problemu i musi przekierować pacjenta do terapeuty.
Czy pacjent może odmówić podjęcia jednej z tych metod leczenia?
Tak, ale musi mieć także świadomość konsekwencji tej decyzji.
Pacjent może odmówić przyjmowania leków i korzystać wyłącznie z terapii, jeśli jednak uzasadnia to niechęcią do „brania chemii”, to w przypadku wielu zaburzeń zwiększa ryzyko nawrotów, utraty normalnej codzienności czy zdrowia fizycznego, a nawet życia.
Jeśli odmówi podjęcia terapii, ale zgodzi się na przyjmowanie leków, to po odstawieniu będzie musiał zmierzyć się z nawrotem objawów, które nie zostały skutecznie wyleczone.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Jeśli od minimum kilku tygodni (powyżej 14 dni):
- unikasz sytuacji społecznych
- masz problemy ze snem ponad 3 razy w tygodniu
- regularnie porzucasz obowiązki przez napięcie lub lęk
- objawy wpływają na relacje albo pracę
- występują napady paniki
- pojawia się przewlekłe zmęczenie i wycofanie
- funkcjonujesz wyłącznie dzięki unikaniu lub przeciążaniu się
to problem wymaga podjęcia leczenia.
Osoby, które trafiają na terapię wcześniej, kończą proces w kilkunastu–kilkudziesięciu sesjach.
Jeśli problemy trwają latami, terapia będzie równie długa.
Sprawdź naszych specjalistów
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy terapia działa szybciej niż leki?
Nie, leki zwykle redukują objawy szybciej, ale terapia daje trwalszy efekt.
Po ilu sesjach widać poprawę?
Po kilku sesjach.
Czy same leki rozwiązują problem nawrotów?
Nie, po samej farmakoterapii ryzyko nawrotu jest wyraźnie wyższe niż po psychoterapii.
Czy ciężkie formy zaburzeń powinny być leczone wyłącznie terapią?
Nie, przy ciężkich objawach standardem jest połączenie terapii i farmakoterapii.
Czy odkładanie terapii pogarsza rokowanie?
Tak, długotrwałe unikanie utrwala mechanizmy zaburzenia i wydłuża leczenie.
Przewodnik po psychoterapii i farmakoterapii
- Psychoterapia online w Pokonaj Lęk
- Psychoterapia stacjonarna w Pokonaj Lęk
- Czym jest psychoterapia? Wszystko o psychoterapii
- Psychoterapia indywidualna
- Ile trwa psychoterapia?
- Kto powinien iść na psychoterapię?
- Jaki nurt psychoterapii wybrać?
- Terapia poznawczo-behawioralna a farmakoterapia: Porównanie metod leczenia
- Leczenie farmakologiczne ADHD
Źródła
- Cuijpers P, Oud M, Karyotaki E, Noma H, Quero S, Cipriani A, Arroll B, Furukawa TA. Psychologic Treatment of Depression Compared With Pharmacotherapy and Combined Treatment in Primary Care: A Network Meta-Analysis. Ann Fam Med. 2021 May-Jun;19(3):262-270.
- de Maat, S. C. M., Dekker, J. J. M., Schoevers, R., & de Jonghe, F. (2006). Relative efficacy of psychotherapy and pharmacotherapy in the treatment of depression; a meta-analysis, Psychotherapy Research, 16(5), 566-578.
- Steinert C, Hofmann M, Kruse J, Leichsenring F. Relapse rates after psychotherapy for depression – stable long-term effects? A meta-analysis. J Affect Disord. 2014 Oct;168:107-18.
