Fobia specyficzna to silny, irracjonalny lęk przed określonym obiektem lub sytuacją – np. pająkami, lataniem samolotem, pobieraniem krwi, burzą czy przebywaniem na dużej wysokości.
Choć wiele osób mówi o swoich „strachach” z przymrużeniem oka, w przypadku fobii lęk jest tak silny, że zaczyna znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) to jedna z najskuteczniejszych metod leczenia tego rodzaju lęków.
Na czym polega fobia specyficzna?
Fobia nie jest po prostu „niechęcią” czy „wrażliwością”.
To lęk, który uruchamia się automatycznie i bardzo intensywnie, nawet wtedy, gdy zagrożenie jest obiektywnie niewielkie – albo nie ma go wcale.
Osoba z fobią może odczuwać kołatanie serca, duszność, zawroty głowy, ucisk w klatce piersiowej, a nawet panikę – tylko na widok wywołującego lęk bodźca, a czasem już na samą myśl o nim.
To sprawia, że zaczyna unikać pewnych miejsc, sytuacji czy aktywności – co z czasem może mocno ograniczyć jej życie.
CBT a fobia – dlaczego działa?
CBT (terapia poznawczo-behawioralna) opiera się na dwóch filarach: pracy z myślami (poznawcza część) i zmianie zachowań (behawioralna część).
W przypadku fobii celem jest stopniowe oswojenie się z bodźcem wywołującym lęk oraz zmiana sposobu myślenia o nim.
Terapia pomaga:
- zrozumieć, skąd bierze się lęk i jak działa mechanizm fobii,
- przekształcić katastroficzne myśli („na pewno zemdleję”, „zwariuję”, „nie dam rady”) na bardziej realistyczne,
- zmierzyć się z lękiem w bezpiecznych warunkach – krok po kroku, w tempie dostosowanym do pacjenta,
- stopniowo zmniejszać reakcję lękową w obliczu obiektu fobii.
Jak terapia poznawczo-behawioralna leczy fobie?
Terapia poznawczo-behawioralna fobii nie działa na zasadzie „pokonaj swój strach siłą woli”, tylko krok po kroku uczy, jak go oswajać i rozbrajać.
Terapia poznawczo-behawioralna
Zrozumienie mechanizmu lęku
Leczenie zaczyna się od psychoedukacji.
Dowiadujesz się, czym tak naprawdę jest fobia, jak działa lęk w ciele i w myślach, oraz co go podtrzymuje.
To ważne, bo wielu pacjentów czuje się „nienormalnie” albo wstydzi się swoich reakcji – a zrozumienie pomaga odzyskać kontrolę.
Praca z myślami
W CBT uczysz się rozpoznawać i zmieniać myśli, które napędzają lęk – np. „stracę przytomność”, „oszaleję”, „to się na pewno źle skończy”.
Terapeuta pomaga Ci spojrzeć na nie z dystansem i przekształcić je w bardziej realistyczne.
Nie chodzi o „pozytywne myślenie”, tylko o bardziej adekwatne i wspierające w trudnej sytuacji.
Ekspozycja – kluczowy element terapii
W pracy nad fobią bardzo ważna jest technika ekspozycji, czyli stopniowe i kontrolowane konfrontowanie się z wywołującym lęk bodźcem.
Nie chodzi o to, by „rzucić kogoś na głęboką wodę” – wręcz przeciwnie.
Wszystko odbywa się etapami, z pełnym wsparciem terapeuty.
Przykład?
Osoba z fobią przed igłami może najpierw oglądać obrazki strzykawek, potem film z pobierania krwi, a dopiero później umówić się na wizytę w punkcie pobrań.
Dzięki temu układ nerwowy „uczy się”, że sytuacja, która wcześniej wywoływała panikę, jest w rzeczywistości bezpieczna.
Budowanie nowych reakcji
Terapia uczy też, jak lepiej reagować w stresującej sytuacji.
Pracujecie nad technikami relaksacyjnymi, oddechowymi, uważnością i innymi sposobami, które pomagają obniżyć napięcie.
Dzięki temu nawet jeśli lęk się pojawi – nie przejmuje już nad Tobą kontroli.
Bezpłatny test online – sprawdź czy cierpisz na lęki
Jak długo trwa terapia CBT fobii?
Dobra wiadomość: terapia CBT w przypadku fobii często przynosi szybkie efekty.
W zależności od stopnia nasilenia objawów, wystarczy kilka do kilkunastu spotkań, aby zauważyć realną poprawę.
Fobia, z którą ktoś zmagał się przez lata, może zostać skutecznie przepracowana – bez leków, bez unikania, bez poczucia uwięzienia we własnym lęku.
CBT online też działa
Jeśli trudno Ci znaleźć terapeutę w pobliżu albo czujesz się bezpieczniej we własnym domu, CBT w formie online również jest skuteczną opcją.
Praca nad fobią może odbywać się przez wideorozmowy, z wykorzystaniem materiałów wizualnych, nagrań czy ćwiczeń przesyłanych przez terapeutę.
Co więcej, techniki CBT rozwijają się równolegle z rozwojem technologii – są już wiarygodne odniesienia o obiecujących efektach pracy nad fobiami z wykorzystaniem technologii VR (wirtualnej rzeczywistości).
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Álvarez-Pérez, Y., Rivero, F., Herrero, M., Viña, C., Fumero, A., Betancort, M., & Peñate, W. (2021). Changes in Brain Activation through Cognitive-Behavioral Therapy with Exposure to Virtual Reality: A Neuroimaging Study of Specific Phobia. Journal of Clinical Medicine, 10. https://doi.org/10.3390/jcm10163505.
- Straube, T., Glauer, M., Dilger, S., Mentzel, H., & Miltner, W. (2006). Effects of cognitive-behavioral therapy on brain activation in specific phobia. NeuroImage, 29, 125-135. https://doi.org/10.1016/j.neuroimage.2005.07.007.
Dowiedz się więcej
- Tokofobia – strach przed ciążą i porodem
- Fobia społeczna: rozpoznanie i leczenie
- Fobia – objawy, rodzaje i leczenie
- Agorafobia – objawy i leczenie
- Fobia szkolna – najskuteczniejsze i praktyczne sposoby
- Z czego biorą się lęki?
- Czy zaburzenia lękowe są uleczalne?
- Jak objawiają się zaburzenia lękowe?
- Zaburzenia lękowe – klasyfikacja, objawy, przyczyny i leczenie
