Narcyzm to zaburzenie osobowości polegające na skrajnej potrzebie podziwu, poczuciu wyjątkowości i braku empatii.
Istnieje jednak tzw. narcyzm ukryty (wrażliwy), który różni się od klasycznego – jawnego – obrazu narcyza.
Osoby z ukrytym narcyzmem często wydają się ciche, nieśmiałe i skromne.
Jednocześnie ukryty narcyz nadal silnie przeżywa „poczucie wyjątkowości”, tylko nie demonstruje go wprost.
Badania pokazują, że ten typ narcyzmu jest szczególnie powszechny u pań – kobiety ukrytego narcyzmu najczęściej spełniają stereotyp „idealnej, podporządkowanej” partnerki lub matki.
Typowe objawy i cechy ukrytego narcyzmu
Ukryty narcyzm jest podstępny – osoby z tym zaburzeniem potrafią długo skrywać swoje prawdziwe intencje.
Z pozoru sprawiają wrażenie życzliwych i pomocnych, co utrudnia ich rozpoznanie.
Jak zauważają eksperci, ukryty narcyz „często jest osobą bardzo serdeczną, ponieważ chce wykreować korzystny wizerunek” – ale ta uprzejmość jest tylko fasadą.
Jakimi jeszcze cechami się charakteryzują?
- Perfekcjonizm i dbałość o wygląd. Ukryte narcyzki zwykle mają obsesję perfekcyjnego wizerunku – starannie dobierają ubranie, makijaż i zachowanie, aby „robić dobre wrażenie” i utrzymywać iluzję idealnej osoby. Perfekcjonizm służy kompensacji ich niskiego poczucia wartości.
- Wysoka wrażliwość na krytykę. Kobiety z tym zaburzeniem bardzo źle znoszą krytykę czy brak uznania. Nawet łagodne uwagi mogą wywołać u nich głęboki wstyd, a w konsekwencji wzrost lęku czy stanów depresyjnych.
- Poczucie krzywdy i roszczeniowość. Ukryty narcyzm łączy się z głęboko skrywaną złością i poczuciem bycia skrzywdzonym. Te kobiety często „kolekcjonują krzywdy” – uważają, że zasługują na specjalne traktowanie i gdy tego nie dostają, czują się pokrzywdzone. Mogą obwiniać otoczenie za swoje niepowodzenia, a żyjąc w wewnętrznym poczuciu krzywdy, z uporem dążą do rewanżu.
- Subtelne manipulacje i kontrola. Ukryty narcyz potrafi grać emocjami innych ludzi „podprogowymi” metodami. Wiele jego działań służy uzyskaniu przewagi – na przykład wywołuje u partnera wyrzuty sumienia czy stosuje pasywno-agresywne zachowania. W sytuacjach konfliktowych narcystyczny temperament wychodzi na jaw: często robi to przez ciche dni, wycofanie czy izolowanie bliskich (np. grożenie odejściem lub opuszczaniem wspólnych rozmów), co pozwala mu osiągać cele – a przy tym nie liczy się z uczuciami innych.
- Brak prawdziwej empatii. Pomimo pozorów troski, ukryty narcyz nie potrafi prawdziwie współodczuwać. Emocjonalnie „nie słyszy” potrzeb innych – skupia się wyłącznie na siebie i ochronie własnego ego. W głębi serca kieruje się cynizmem i wyrachowaniem, co objawia się m.in. rejestrowaniem krytycznych uwag i cierpliwym planowaniem zemsty.
Jak ukryty narcyz zachowuje się w relacji
W relacji z kobietą ukrytym narcyzmem początkowo łatwo się zakochać – często są to osoby czarujące, oddane i wyjątkowo opiekuńcze.
Na początku związek układa się bez zarzutu – partnerka jest miła, skromna i wyrozumiała.
Jednak prawdziwa twarz wyłania się przy pierwszych poważnych sprzeczkach.
Podczas kłótni osoba z tym zaburzeniem staje się nadmiernie defensywna i skoncentrowana na sobie.
Dla ukrytego narcyza liczy się tylko ochrona nadętego ego – nie przyjmuje krytyki, przestaje dbać o kompromis i manipuluje, by poczuć się lepiej kosztem partnera.
W praktyce oznacza to np. zrzucanie winy na ofiarę, wyolbrzymianie problemów lub całkowite milczenie na znak protestu.
Efekt?
Osoba bliska ukrytemu narcyzowi zwykle czuje się rozbita emocjonalnie i stale winna – podczas gdy narcyz zimno i bezwzględnie „wygrywa” każdą sprzeczkę.
Przyczyny narcyzmu ukrytego u kobiet
Specjaliści podkreślają, że narcyzm – zarówno jawny, jak i ukryty – nie bierze się znikąd.
Jego źródła są złożone i najczęściej związane z doświadczeniami wczesnodziecięcymi.
- Wychowanie i relacje z rodzicami. Badania i obserwacje kliniczne pokazują, że narcyzm często rozwija się u dzieci, które były wychowywane w środowisku pełnym nadmiernych oczekiwań lub krytyki. Jeśli dziecko czuje, że jest akceptowane jedynie pod warunkiem, że spełnia wysokie wymagania, uczy się, że musi „zasłużyć” na miłość. Z czasem zaczyna budować fałszywy obraz siebie, aby chronić swoje kruche poczucie własnej wartości.
- Brak stabilnego poczucia bezpieczeństwa emocjonalnego. Osoby, które w dzieciństwie nie otrzymały bezwarunkowej akceptacji i ciepła, często rozwijają mechanizmy obronne w postaci narcystycznych strategii. Pod maską perfekcjonizmu i „idealności” ukrywają lęk przed odrzuceniem oraz poczucie bycia gorszym.
- Wpływy kulturowe i społeczne. Niektóre źródła wskazują także na rolę czynników społecznych – zwłaszcza presję dotyczącą wyglądu, sukcesu i rywalizacji. U kobiet może to przyjmować formę obsesyjnej dbałości o wygląd i perfekcjonizm, które są wzmacniane przez oczekiwania otoczenia.
Podsumowując, ukryty narcyzm u kobiet jest w dużej mierze konsekwencją wczesnych doświadczeń deficytowych – zarówno braku akceptacji, jak i nadmiernej krytyki lub wygórowanych wymagań.
Perfekcjonizm, wrażliwość na ocenę i potrzeba kontroli, które obserwujemy u dorosłej osoby, są w rzeczywistości mechanizmami obronnymi chroniącymi jej kruche poczucie własnej wartości.
Jak postępować i gdzie szukać pomocy?
Warto pamiętać, że narcyzm (jawny czy ukryty) jest zaburzeniem osobowości wymagającym specjalistycznej pomocy.
Osoby z nasilonymi cechami narcyzmu często potrzebują wsparcia psychoterapeutycznego.
Jeśli sama osoba dotknięta zaburzeniem zaczyna odczuwać kryzysy samooceny lub objawy depresyjne, wskazana jest konsultacja ze specjalistą, np. psychologiem czy psychiatrą.
Im wcześniej zareaguje się na niepokojące sygnały (np. chroniczne wahania nastroju czy izolacja), tym łatwiej będzie „rozmontować” mechanizmy narcystyczne.
Dla otoczenia kobiety z ukrytym narcyzmem kluczowe jest natomiast budowanie silnych granic emocjonalnych.
Dobrym krokiem jest korzystanie ze wsparcia przyjaciół lub grup wsparcia oraz nauka rozpoznawania taktyk manipulacji.
Należy również pamiętać, że diagnozę i proces leczenia może przeprowadzić wyłącznie doświadczony psychoterapeuta.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Boursier V, Gioia F. Women’s Pathological Narcissism and its Relationship with Social Appearance Anxiety: The Mediating Role of Body Shame. Clin Neuropsychiatry. 2020 Jun;17(3):164-174.
- Green A, MacLean R, Charles K. Female Narcissism: Assessment, Aetiology, and Behavioural Manifestations. Psychol Rep. 2022 Dec;125(6):2833-2864.
- Wink P. Three types of narcissism in women from college to mid-life. J Pers. 1992 Mar;60(1):7-30.
Dowiedz się więcej
- Związek z narcyzem – czy warto?
- Osobowość narcystyczna – objawy, przyczyny, leczenie
- Toksyczny związek – jak rozpoznać i co robić?
- Jak wyjść z toksycznego związku? (7 sposobów)
- Przemoc psychiczna – jak się bronić?
- Jaki rodzaj terapii wybrać?
- Ile trwa psychoterapia?
