Najlepszą psychoterapią w leczeniu psychozy jest terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na psychozę (CBTp).
CBTp zmniejsza siłę przekonań urojeniowych, ogranicza wpływ omamów na codzienne funkcjonowanie i redukuje ryzyko nawrotu poprzez zmianę sposobu interpretowania doświadczeń psychotycznych (Mehl i in. 2015).
Które nurty są skuteczne w leczeniu psychozy?
Najsilniejsze dowody naukowe w leczeniu psychozy dotyczą CBTp.
Terapia CBTp w psychozie trwa zwykle od 16 do 40 sesji realizowanych raz w tygodniu.
W pierwszej fazie terapeuta analizuje mechanizmy podtrzymujące objawy.
Następnie pacjent uczy się rozpoznawać błędy poznawcze, testować interpretacje wydarzeń i obniżać poziom lęku związanego z doświadczeniami psychotycznymi.
W efekcie terapii CBTp dla psychozy spada poziom lęku, poprawia się funkcjonowanie społeczne i zmniejsza prawdopodobieństwo zachowań wynikających z urojeń.
„Terapia CBTp okazała się skuteczną interwencją w przypadku halucynacji i urojeń.”
– Turner i in. 2020
Czy psychoterapia zapobiega nawrotom psychozy?
Tak, psychoterapia jest skuteczną metodą w osiąganiu remisji psychozy.
Kolejne epizody psychotyczne wiążą się z pogorszeniem funkcjonowania społecznego, zawodowego i poznawczego, dlatego leczenie CBTp uczy rozpoznawania wczesnych sygnałów nawrotu i koncentruje się na zapobieganiu kolejnym zaostrzeniom.
Pacjent zaczyna identyfikować zmiany snu, wzrost podejrzliwości, wycofywanie społeczne lub nasilające się przekonania urojeniowe jeszcze przed pełnym rozwinięciem psychozy, to umożliwia szybsze podjęcie interwencji psychiatrycznej.
Dobierz specjalistę w kilku krokachCzy w przypadku psychozy sama psychoterapia wystarcza jako metoda leczenia czy konieczna jest także farmakoterapia?
Sama psychoterapia nie jest wystarczająca w przypadku psychozy, konieczna jest także farmakoterapia.
Leki przeciwpsychotyczne redukują nasilenie objawów biologicznych związanych z zaburzeniami przetwarzania informacji w mózgu.
Psychoterapia działa na poziomie interpretacji doświadczeń, regulacji emocji i zachowania.
Sama terapia nie jest pierwszą linią postępowania w ostrej psychozie, pacjent doświadcza wtedy nasilonych urojeń, omamów i utracił zdolność krytycznej oceny rzeczywistości – skuteczność pracy terapeutycznej jest wtedy obniżona, stan pacjenta musi być ustabilizowany przez farmakoterapię.
Jednocześnie sama farmakoterapia także nie wystarcza w leczeniu psychozy.
Leki zmniejszają objawy psychotyczne, ale nie uczą radzenia sobie z nimi, nie odbudowują relacji społecznych i nie zmieniają mechanizmów interpretacyjnych odpowiedzialnych za cierpienie psychiczne.
Dlatego w leczeniu psychozy konieczna jest jednoczesna farmakoterapia i psychoterapia.
Jakie techniki są stosowane w psychoterapii psychozy?
Terapeuta w leczeniu psychozy wykorzystuje między innymi:
- analizę dowodów za i przeciw przekonaniom urojeniowym
- eksperymenty behawioralne
- trening rozpoznawania błędów poznawczych
- pracę nad interpretacją głosów i omamów
- monitorowanie sygnałów nawrotu.
Czy bliscy pacjenta z psychozą powinni podjąć się terapii rodzinnej?
Tak, w przypadku psychozy terapia rodzinna jest elementem leczenia wpływającym na ryzyko nawrotu.
Celem terapii rodzinnej, kiedy jeden z jej członków cierpi na psychozę, jest nauczenie bliskich reagowania na objawy, rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych i wspierania leczenia.
Programy terapii rodzinnej obejmują zwykle od 10 do 20 spotkań realizowanych przez okres od 3 do 12 miesięcy.
„Kiedy bliscy rozumieją mechanizm psychozy, maleje ryzyko dodatkowego obciążenia dla pacjenta i nawrotu. Dodatkowo dzięki wsparciu rodziny pacjent ma większą motywację do realizacji zaleceń terapeutycznych.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Pomoc psychoterapeuty specjalizującego się w psychozach należy wdrożyć natychmiast po rozpoznaniu pierwszego epizodu psychotycznego:
- pojawiły się urojenia lub omamy utrzymujące się dłużej niż kilka dni
- doszło do pierwszej hospitalizacji psychiatrycznej
- pacjent odstawił leki przeciwpsychotyczne
- występuje narastająca podejrzliwość, izolacja społeczna lub zaburzenia snu
- rodzina nie radzi sobie z objawami.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy psychoza zawsze oznacza schizofrenię?
Nie, psychoza może wystąpić również w chorobie afektywnej dwubiegunowej, ciężkiej depresji, po substancjach psychoaktywnych lub w chorobach neurologicznych.
Czy po ustąpieniu objawów psychozy należy kontynuować terapię?
Tak, ponieważ głównym celem dalszej pracy jest ograniczenie ryzyka nawrotu i nauka rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych.
Czy terapia online jest skuteczna przy psychozie?
Tak, pod warunkiem stabilnego stanu pacjenta i równoległej opieki psychiatrycznej.
Czy można wrócić do pracy po epizodzie psychozy?
Tak, ale pacjent powinien powinien pozostać pod stałą opieką psychiatry i terapeuty.
Która metoda psychoterapii ma obecnie najsilniejsze dowody naukowe w leczeniu psychozy?
W metaanalizach CBTp wykazało istotną redukcję urojeń i omamów względem standardowego leczenia (Mehl i in. 2015).
Przewodnik po zaburzeniach psychotycznych
- Terapia online w Pokonaj Lęk
- Terapia stacjonarna w Pokonaj Lęk
- Zaburzenia psychotyczne – objawy, przyczyny i leczenie
- Depresja psychotyczna – czynniki ryzyka, objawy, leczenie
- Psychoza – objawy, przyczyny, leczenie
Źródła
- Mehl S, Werner D, Lincoln TM. Does Cognitive Behavior Therapy for psychosis (CBTp) show a sustainable effect on delusions? A meta-analysis. Front Psychol. 2015 Oct 6;6:1450. doi: 10.3389/fpsyg.2015.01450. Erratum in: Front Psychol. 2019 Aug 28;10:1868.
- Turner DT, Burger S, Smit F, Valmaggia LR, van der Gaag M. What Constitutes Sufficient Evidence for Case Formulation-Driven CBT for Psychosis? Cumulative Meta-analysis of the Effect on Hallucinations and Delusions. Schizophr Bull. 2020 Sep 21;46(5):1072-1085.
