Przebieg terapii jest procesem uporządkowanym i obejmuje diagnozę, ustalenie celów, realizację planu terapeutycznego, regularny pomiar efektów i świadome zakończenie współpracy.
W większości nurtów psychoterapii sesje odbywają się raz w tygodniu i trwają 50 minut.
Terapie krótkoterminowe obejmują zwykle od 12 do 20 spotkań, natomiast terapia długoterminowa może trwać od kilkunastu miesięcy do kilku lat.
Psychoterapia prowadzi do istotnej klinicznie poprawy funkcjonowania (Cuijpers i in. 2023).
Jak przebiega proces terapii?
Proces terapeutyczny rozpoczyna się od wyboru terapeuty – zwróć uwagę na wykształcenie i doświadczenie kliniczne, ważna jest także specjalizacja w Twoim obszarze trudności i opinie.
Wiemy, że wybór może być przytłaczający, dlatego Centrum Pokonaj Lęk stworzyło specjalny test, który znacząco ułatwi Ci znalezienie odpowiedniego terapeuty:
Dobierz specjalistę w kilku krokach
Proces terapii następnie przechodzi przez etap diagnozy, ustalenia celów, właściwej pracy terapeutycznej i zakończenia.
Każdy z tych etapów terapii ma określoną funkcję i wpływa na skuteczność leczenia.
Pierwsze 1–3 spotkania mają charakter konsultacyjny – terapeuta zbiera informacje dotyczące objawów, historii problemu, wcześniejszego leczenia, funkcjonowania w relacjach oraz sytuacji życiowej.
Na tym etapie określa się również, czy psychoterapia jest właściwą formą pomocy – jeżeli występują objawy wymagające równoległej farmakoterapii lub diagnostyki psychiatrycznej, taka decyzja zapada już podczas pierwszych konsultacji.
Kolejny etap stanowi właściwa praca terapeutyczna.
W zależności od nurtu obejmuje analizę schematów myślenia, pracę nad emocjami, ekspozycje behawioralne, rozwijanie umiejętności interpersonalnych lub analizę wzorców relacyjnych.
Spotkania odbywają się najczęściej co 7 dni, ponieważ taki odstęp umożliwia jednocześnie wdrażanie zmian i utrzymywanie ciągłości procesu.
„Zmiana zachodzi pomiędzy sesjami terapeutycznymi. Spotkanie z terapeutą wyznacza kierunek, ale poprawę budują aktywności podejmowane każdego dnia przez pacjenta. Terapia nie zakończy się sukcesem bez aktywnego zaangażowania obu stron.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Efektem dobrze prowadzonego procesu jest redukcja objawów i trwała zmiana sposobu funkcjonowania, która zmniejsza ryzyko nawrotu problemów po zakończeniu terapii.
Kiedy terapeuta ustala z pacjentem plan i cel terapii?
Cele terapii są ustalane zwykle po zakończeniu konsultacji diagnostycznych, najczęściej między 3. a 4. spotkaniem.
Terapeuta nie powinien rozpoczynać właściwej pracy bez określenia celu.
Bez celu terapeutycznego nie da się ocenić skuteczności leczenia.
Przykładowo osoba zgłaszająca się z zaburzeniem lękowym może określić cel jako powrót do samodzielnego korzystania z transportu publicznego w ciągu 12 tygodni terapii.
Pacjent z depresją może pracować nad zwiększeniem aktywności zawodowej lub społecznej do poziomu sprzed epizodu depresyjnego.
Jasno określone cele zwiększają zaangażowanie pacjenta i ograniczają ryzyko przedwczesnego zakończenia leczenia.
Czy terapia jest skuteczna bez dobrej relacji terapeutycznej?
Nie, relacja terapeutyczna jest jednym z najlepiej przebadanych czynników wpływających na skuteczność psychoterapii (Martin i in. 2000).
Wpływ relacji terapeutycznej utrzymuje się niezależnie od nurtu terapii.
Oznacza to, że nawet najbardziej zaawansowane techniki terapeutyczne tracą skuteczność, jeżeli pacjent nie ufa terapeucie lub nie czuje się bezpiecznie podczas pracy.
Jeżeli po kilku spotkaniach pacjent nie jest w stanie otwarcie mówić o problemach lub odczuwa stały brak zaufania, zmiana terapeuty często daje lepsze rezultaty niż kontynuowanie współpracy na siłę.
Na jakiej podstawie terapeuta mierzy efekty leczenia i kiedy decyduje o zmianie planu terapii?
Efekty terapii powinny być mierzone regularnie.
Profesjonalny proces terapeutyczny opiera się na danych.
Najczęściej wykorzystuje się standaryzowane kwestionariusze, obserwację zachowań oraz ocenę realizacji ustalonych celów.
To pozwala porównywać wyniki między kolejnymi tygodniami terapii.
Zmiana planu terapii następuje wtedy, gdy przez kilka tygodni nie obserwuje się postępu lub gdy pojawiają się nowe informacje diagnostyczne.
W praktyce ocena efektów odbywa się zwykle co 4–8 sesji.
Jeżeli po 10–15 spotkaniach nie występuje zauważalny spadek objawów, terapeuta powinien przeanalizować przyczynę.
Problem może wynikać z błędnej diagnozy, niewłaściwie dobranych metod pracy lub czynników zewnętrznych utrudniających zmianę.
Kto i kiedy decyduje o zakończeniu terapii?
Decyzja o zakończeniu terapii powinna wynikać z realizacji wcześniej ustalonych celów.
Nie jest wyznaczana przez kalendarz ani liczbę odbytych spotkań.
Najczęściej zakończenie terapii poprzedza kilka sesji podsumowujących.
Terapeuta i pacjent analizują osiągnięte zmiany, identyfikują czynniki ryzyka nawrotu oraz tworzą plan utrzymania efektów.
W terapii krótkoterminowej zakończenie następuje często po 12–20 sesjach.
W terapii długoterminowej okres ten jest znacznie dłuższy i zależy od charakteru problemu.
Jeżeli cele zostały osiągnięte, dalsze spotkania nie zwiększają proporcjonalnie efektów.
Równie niekorzystne jest kończenie terapii natychmiast po pierwszej poprawie.
Dane kliniczne pokazują, że utrwalenie nowych wzorców funkcjonowania wymaga czasu i praktyki.
O zakończeniu terapii decyduje wspólnie pacjent wraz z terapeutą.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Psychoterapia jest konieczna wtedy, gdy problem utrzymuje się przez co najmniej kilka tygodni lub miesięcy i wpływa na codzienne funkcjonowanie.
Decyzję o rozpoczęciu terapii należy podjąć szczególnie wtedy, gdy:
- lęk prowadzi do unikania miejsc, sytuacji lub ludzi
- objawy depresyjne utrzymują się ponad 2 tygodnie
- konflikty w relacjach powtarzają się według tego samego schematu
- stres powoduje bezsenność, problemy zdrowotne lub spadek efektywności zawodowej
- wcześniejsze samodzielne próby rozwiązania problemu nie przyniosły efektu.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Ile trwa pierwsza konsultacja psychoterapeutyczna?
Najczęściej 50 minut, choć w niektórych ośrodkach konsultacje diagnostyczne bywają wydłużone do 75–90 minut.
Po ilu sesjach pojawiają się pierwsze efekty terapii?
W terapii poznawczo-behawioralnej pierwsze mierzalne zmiany często obserwuje się między 6. a 12. sesją.
Jak często powinny odbywać się sesje?
Standardem jest jedna sesja tygodniowo, ponieważ taki rytm zapewnia najlepszą równowagę między utrzymaniem procesu a wdrażaniem zmian.
Czy można zakończyć terapię wcześniej?
Tak, jednak przedwczesne zakończenie zwiększa ryzyko nawrotu problemów i nie utrwalenia wypracowanych zmian.
Czy zmiana terapeuty oznacza porażkę terapii?
Nie, jeżeli po kilku spotkaniach nie powstało zaufanie i przymierze terapeutyczne, zmiana terapeuty zwiększa szansę osiągnięcia efektu leczenia.
Przewodnik po psychoterapii
- Terapia online w Pokonaj Lęk
- Terapia stacjonarna w Pokonaj Lęk
- Rodzaje terapii indywidualnej
- Superwizja w psychoterapii
- Psychoterapia czy farmakoterapia – co wybrać?
- Jak zmienić rodzaj terapii w trakcie leczenia?
- Czego się spodziewać podczas pierwszej sesji terapii?
- Kontrakt terapeutyczny – jak pomaga w terapii?
- Jak wybrać psychoterapeutę? Praktyczny przewodnik krok po kroku
Źródła
- Cuijpers, P., Miguel, C., Harrer, M., Plessen, C.Y., Ciharova, M., Ebert, D. and Karyotaki, E. (2023), Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression: a comprehensive meta-analysis including 409 trials with 52,702 patients. World Psychiatry, 22: 105-115.
- Martin DJ, Garske JP, Davis MK. Relation of the therapeutic alliance with outcome and other variables: a meta-analytic review. J Consult Clin Psychol. 2000 Jun;68(3):438-50.
