Depresja to jedno z najczęstszych zaburzeń psychicznych, dotykające milionów ludzi na całym świecie.
Może objawiać się na różne sposoby, a jej przyczyny bywają złożone.
W tym artykule skupimy się na dwóch klasycznych typach depresji: endogennej i egzogennej.
Chociaż współczesna psychiatria coraz rzadziej stosuje to ścisłe rozróżnienie, uznając, że czynniki biologiczne i zewnętrzne często się przenikają, pojęcia te wciąż są używane w praktyce klinicznej i języku potocznym.
Pomagają zrozumieć, dlaczego u niektórych osób depresja pojawia się „znikąd”, a u innych jest reakcją na trudne doświadczenia życiowe.
Kluczowe wnioski
- Główna różnica między depresją endogenną a egzogenną polega na źródle zaburzenia – biologicznym w pierwszym przypadku i zewnętrznym w drugim, choć objawy obu typów są podobne.
- Leczenie obu form depresji wymaga profesjonalnej pomocy, łączącej farmakoterapię z psychoterapią, przy czym w endogennej kluczowe są leki, a w egzogennej – praca terapeutyczna nad przyczyną stresu.
- Depresja endogenna ma podłoże biologiczne i pojawia się niezależnie od czynników zewnętrznych, często na skutek zaburzeń neuroprzekaźników i predyspozycji genetycznych.
- Depresja egzogenna jest reakcją na trudne wydarzenia życiowe, a jej nasilenie i czas trwania zależą od siły oraz długości działania stresora.
Co to jest depresja endogenna?
Depresja endogenna to forma zaburzenia nastroju o podłożu biologicznym.
Charakteryzuje się tym, że nie jest bezpośrednio wywołana przez zewnętrzne wydarzenia – często pojawia się bez uchwytnej przyczyny.
Jej źródła tkwią wewnątrz organizmu, głównie w zaburzeniach funkcjonowania układu nerwowego i hormonalnego.
Przyczyny depresji endogennej są przede wszystkim wewnętrzne.
Kluczową rolę odgrywają zaburzenia w wydzielaniu neuroprzekaźników, takich jak serotonina, noradrenalina i dopamina.
Te substancje regulują nastrój, a ich niedobór prowadzi do głębokiego obniżenia nastroju.
Często ma to też związek z czynnikami genetycznymi – predyspozycja do tego typu depresji może być dziedziczna.
Nie zależy od stresu zewnętrznego; może dotknąć osoby prowadzące stabilne, zadowalające życie, bez traum czy konfliktów.
Objawy depresji endogennej są intensywne i obejmują:
- Głęboki smutek i przygnębienie bez uzasadnienia.
- Anhedonię, czyli utratę zdolności do odczuwania przyjemności.
- Zaburzenia snu, takie jak wczesne poranne wybudzanie, bezsenność lub nadmierna senność.
- Zmiany apetytu: zmniejszony apetyt prowadzący do utraty masy ciała lub przeciwnie – wzmożony.
- Spowolnienie psychoruchowe, problemy z koncentracją, pamięcią i uwagą.
- Poczucie winy, bezwartościowości oraz myśli samobójcze.
- W ciężkich przypadkach występują także objawy psychotyczne, jak urojenia winy czy zahamowania ruchowe.
Przebieg tej depresji jest zazwyczaj długi – może trwać latami, z nawrotami.
To sprawia, że pacjenci często izolują się społecznie, co pogłębia problem.
Bezpłatny test online depresjiCo to jest depresja egzogenna?
Depresja egzogenna, znana również jako reaktywna lub sytuacyjna, to zaburzenie nastroju wywołane przez czynniki zewnętrzne.
Jest odpowiedzią organizmu na trudne sytuacje życiowe, które zaburzają równowagę emocjonalną i hormonalną.
W odróżnieniu od endogennej, tutaj przyczyna jest namacalna i zewnętrzna.
Przyczyny depresji egzogennej to przede wszystkim stresory zewnętrzne, takie jak:
- Śmierć bliskiej osoby lub poważna choroba (np. nowotwór).
- Rozstanie, rozwód lub toksyczna relacja.
- Utrata pracy, problemy finansowe czy mobbing w środowisku zawodowym.
- Wypadki, kradzieże, nękanie (szczególnie u dzieci i młodzieży).
- Zmiany życiowe, jak przejście na emeryturę, zmiana miejsca zamieszkania czy konflikty rodzinne.
Te wydarzenia prowadzą do zaburzeń w gospodarce neuroprzekaźników, ale w przeciwieństwie do endogennej, depresja egzogenna może ustąpić po usunięciu lub przetworzeniu stresora.
Objawy są podobne do tych w depresji endogennej, co komplikuje diagnozę, ale są zazwyczaj łagodniejsze:
- Apatia, przygnębienie i drażliwość.
- Zaburzenia snu i apetytu (bezsenność, nadmierna senność, zmiany w jedzeniu).
- Wycofanie społeczne, zachowania autoagresywne i zaniedbywanie obowiązków.
- Problemy z koncentracją, pamięcią i uwagą.
- Anhedonia i myśli samobójcze w cięższych przypadkach.
- Nadmierne rozpamiętywanie sytuacji stresowej.
Przebieg jest krótszy – objawy mogą minąć samoistnie po poradzeniu sobie z problemem, choć bez leczenia mogą się przedłużać.
Czym się różnią depresja endogenna i egzogenna?
Główna różnica leży w przyczynach: endogenna jest wewnętrzna i biologiczna, egzogenna – zewnętrzna i reaktywna.
Objawy są identyczne lub bardzo podobne, ponieważ obie formy wynikają z zaburzeń hormonalnych i neuroprzekaźnikowych.
Jednak endogenna ma cięższy przebieg, trwa dłużej (nawet lata) i nie zależy od zewnętrznych czynników, więc nie ustępuje po ich usunięciu.
Egzogenna jest łagodniejsza, przemijająca i często ustępuje po eliminacji stresora.
W praktyce rozróżnienie się zaciera: czynniki zewnętrzne mogą nasilać endogenną, a osoby z predyspozycją biologiczną łatwiej rozwijają typ egzogenny.
Diagnoza wymaga konsultacji psychiatrycznej, gdzie sprawdza się, czy objawy nie są reakcją na traumę.
Jak leczyć depresję endogenną i egzogenną?
Leczenie zależy od typu, ale zawsze wymaga profesjonalnej pomocy.
W obu przypadkach stosuje się leki antydepresyjne (np. SSRI, SNRI, trójpierścieniowe), które regulują neuroprzekaźniki.
W depresji endogennej farmakoterapia jest kluczowa, zwłaszcza w ciężkich epizodach.
Dla depresji egzogennej priorytetem jest psychoterapia, np. poznawczo-behawioralna (CBT), która pomaga radzić sobie ze stresem i zmieniać negatywne wzorce myślenia.
Leki podaje się w razie potrzeby, gdy objawy są silne (np. przy myślach samobójczych).
Terapia grupowa lub zajęciowa wspomaga obie formy.
Podsumowanie
Rozumienie różnic między depresją endogenną a egzogenną pomaga w szukaniu odpowiedniej pomocy.
Depresja to choroba, a wczesna interwencja zwiększa szanse na powrót do pełnego funkcjonowania.
Bez tego zaburzenie może trwać latami.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Bech P, Allerup P, Gram LF, Kragh-Sørensen P, Rafaelsen OJ, Reisby N, Vestergaard P. The Diagnostic Melancholia Scale (DMS): dimensions of endogenous and reactive depression with relationship to the Newcastle Scales. J Affect Disord. 1988 Mar-Apr;14(2):161-70.
- Malki, K., Keers, R., Tosto, M.G. et al. The endogenous and reactive depression subtypes revisited: integrative animal and human studies implicate multiple distinct molecular mechanisms underlying major depressive disorder. BMC Med 12, 73 (2014).
- Shorter E. The doctrine of the two depressions in historical perspective. Acta Psychiatr Scand Suppl. 2007;(433):5-13.
Dowiedz się więcej
- Jak poradzić sobie z depresją? Praktyczny przewodnik
- Skuteczne leczenie depresji
- Ukryta depresja – oznaki i leczenie
- Antydepresanty – rodzaje i działanie leków na depresję
- Skala Becka – test diagnozujący depresję
- Jak wygląda stan depresyjny?
