Coraz więcej osób zmaga się z problemami psychicznymi.
Jednym z nich jest dystymia – stan, który często pozostaje w cieniu bardziej znanej depresji.
Dystymia zasługuje na uwagę, bo choć łagodniejsza, może trwać latami, obniżając jakość życia.
Kluczowe wnioski
- Dystymia to przewlekłe zaburzenie nastroju uznawane za chorobę psychiczną, charakteryzujące się długotrwałym, łagodnym obniżeniem nastroju wpływającym na codzienne funkcjonowanie.
- Najskuteczniejsze leczenie dystymii polega na połączeniu psychoterapii i farmakoterapii, co pozwala stopniowo poprawić nastrój i jakość życia pacjenta.
- Objawy dystymii są subtelne i długotrwałe, obejmują stały smutek, zmęczenie, problemy z koncentracją, a także ze snem i samooceną, co często utrudnia jej rozpoznanie.
- Przyczyny dystymii wynikają z połączenia czynników genetycznych, biologicznych i środowiskowych, które wspólnie wpływają na funkcjonowanie układu nerwowego i emocji.
Co to jest dystymia i czy jest chorobą psychiczną?
Dystymia, nazywana też przewlekłą depresją, nerwicą depresyjną lub depresyjnym zaburzeniem osobowości, to przewlekłe zaburzenie nastroju.
Jest klasyfikowana jako choroba psychiczna w międzynarodowych systemach diagnostycznych, takich jak ICD-10, gdzie opisana jest jako uporczywe obniżenie nastroju, trwające co najmniej kilka lat.
Nie jest to zwykły smutek czy chwilowy spadek formy – to stan, w którym objawy nie są na tyle intensywne, by spełniać kryteria pełnej depresji, ale powodują stałe cierpienie psychiczne.
W przeciwieństwie do epizodów depresyjnych, dystymia ma charakter przewlekły.
Objawia się łagodniejszym, ale długotrwałym obniżeniem nastroju, które może zaczynać się już w dzieciństwie lub wczesnej dorosłości – u większości osób przed 18. rokiem życia.
Rozróżniamy dystymię pierwotną (samoistną, bez innych chorób) i wtórną (towarzyszącą przewlekłym schorzeniom somatycznym).
Jako choroba psychiczna dystymia wpływa na codzienne funkcjonowanie, relacje i samoocenę, co czyni ją poważnym wyzwaniem.
Szacuje się, że dotyka około 100 milionów osób rocznie, częściej kobiety (o 38% więcej niż mężczyzn), choć mężczyźni mogą rzadziej szukać pomocy.
Objawy dystymii – jak rozpoznać problem?
Objawy dystymii są subtelne, co sprawia, że często mylone są z „trudnym charakterem” czy chronicznym zmęczeniem.
Pacjenci odczuwają stały smutek, brak radości z życia (anhedonia) i pesymizm wobec przyszłości.
Inne częste symptomy to:
- Zmęczenie i brak energii: Ciągłe uczucie wyczerpania, nawet po odpoczynku.
- Problemy z koncentracją i decyzjami: Trudności w skupieniu uwagi, poczucie bezradności.
- Zaburzenia snu i apetytu: Bezsenność, nadmierna senność, brak apetytu lub objadanie się.
- Niska samoocena i emocje: Poczucie niedostosowania, płaczliwość, irytacja, drażliwość, uczucie napięcia lub lęku.
- Wycofanie społeczne: Unikanie kontaktów, utrata zainteresowań oraz trudności w relacjach.
- Inne: Rozpamiętywanie przeszłości, poczucie bezsensu, nuda, wewnętrzna pustka, a w niektórych przypadkach myśli samobójcze (choć rzadziej niż w depresji).
Do diagnozy wystarczy obecność co najmniej 2-3 z tych objawów, z okresami poprawy nie dłuższymi niż 2 miesiące.
Co stoi za przewlekłym obniżeniem nastroju?
Przyczyny dystymii nie są w pełni poznane, ale eksperci wskazują na połączenie czynników genetycznych, biologicznych i środowiskowych.
Genetyka odgrywa kluczową rolę – jeśli w rodzinie występowały zaburzenia nastroju, ryzyko wzrasta.
Biologicznie chodzi o zaburzenia neuroprzekaźników, takich jak serotonina i noradrenalina, odpowiedzialne za regulację nastroju.
Mogą też wpływać problemy hormonalne, np. zaburzenia tarczycy, nadnerczy czy układu podwzgórze-przysadka-nadnercza.
Czynniki zewnętrzne to przewlekły stres, traumatyczne wydarzenia (jak utrata bliskiej osoby, rozwód, problemy finansowe czy napaść), nieprzepracowana żałoba lub cechy osobowości (pesymizm, nadmierna samokrytyka).
Dystymia może pojawić się samoistnie, bez wyraźnego wyzwalacza, co czyni ją trudną do przewidzenia.
Rozumienie tych przyczyn pomaga w leczeniu – terapia pozwala przepracować traumy i zbudować odporność.
Leczenie dystymii
Dobra wiadomość jest taka, że dystymia jest uleczalna!
Najskuteczniejsze jest połączenie psychoterapii i farmakoterapii.
Psychoterapia, zwłaszcza poznawczo-behawioralna (CBT) lub interpersonalna, pomaga zrozumieć przyczyny, radzić sobie ze stresem, poprawiać relacje i wyznaczać realistyczne cele.
Sesje uczą mechanizmów obronnych, kontroli emocji i odzyskania satysfakcji z życia.
Farmakoterapia obejmuje leki przeciwdepresyjne: SSRI (inhibitory wychwytu serotoniny), SNRI (serotoniny i noradrenaliny) czy trójpierścieniowe.
Efekty są widoczne po 2-4 tygodniach, ale leczenie trwa miesiące lub lata, z regularną obserwacją i kontrolą.
Nie wolno samodzielnie odstawiać leków – to psychiatra dostosowuje dawki i decyduje o czasie ich przyjmowania.
Podsumowanie
Dystymia jako choroba psychiczna nie musi definiować Twojego życia.
Z odpowiednią pomocą możesz odzyskać energię, satysfakcjonujące relacje i optymizm.
Jeśli czujesz, że przewlekły smutek Cię przytłacza, skontaktuj się ze specjalistą.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Mathias L, Quagliato LA, Carta MG, Nardi AE, Cheniaux E. Challenges in the treatment of dysthymia: a narrative review. Expert Rev Neurother. 2024 Jul;24(7):633-642.
- Schramm E, Klein DN, Elsaesser M, Furukawa TA, Domschke K. Review of dysthymia and persistent depressive disorder: history, correlates, and clinical implications. Lancet Psychiatry. 2020 Sep;7(9):801-812.
- Quagliato LA, Primavera D, Fornaro M, Preti A, Carta MG, Nardi AE. An update on the pharmacotherapeutic strategies for the treatment of dysthymic disorder: a systematic review. Expert Opin Pharmacother. 2023 Sep-Dec;24(18):2035-2040.
Dowiedz się więcej
- Dystymia, czyli przewlekła depresja: objawy i leczenie
- Dystymia a ADHD
- Dystymia a relacje
- Czy choroby psychiczne są dziedziczne?
- Który nurt terapii najlepiej sprawdza się w depresji?
- Jak poradzić sobie z depresją? Praktyczny przewodnik
- Jak pomóc osobie z depresją? – Praktyczny poradnik
