Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR) różnią się metodą pracy i skutecznością w leczeniu poszczególnych zaburzeń psychicznych.
W przypadku występowania zaburzeń lekowych i depresyjnych lepszym wyborem będzie terapia CBT.
A jeśli pacjent cierpi przez kryzys, problemy relacyjne czy zawodowe i potrzebuje szybkich zmian, trafniejszym nurtem będzie TSR (Kim 2008).
CBT modyfikuje poznawcze i behawioralne procesy podtrzymujące objawy, podczas gdy TSR koncentruje się na budowaniu rozwiązań bez ingerencji w ich źródło.
TSR przy utrwalonych objawach prowadzi do ich utrzymywania się, ponieważ mechanizm zaburzenia pozostaje nienaruszony.
Jakie są założenia terapii TSR, a jakie CBT?
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) opiera się na założeniu, że objawy psychiczne są podtrzymywane przez zniekształcone schematy poznawcze i wyuczone zachowania, które można zmienić poprzez systematyczną pracę poznawczą i behawioralną.
Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR) zakłada natomiast, że analiza problemu nie jest konieczna do zmiany – kluczowe jest budowanie rozwiązań na bazie istniejących zasobów i wyjątków od problemu.
CBT modyfikuje mechanizmy podtrzymujące objawy, TSR omija je i konstruuje nowe wzorce działania.
Jeśli masz zdiagnozowane zaburzenie (depresja, lęk, OCD), zalecamy wybór CBT albo innego klasycznego podejścia terapii (nurt psychodynamiczny, systemowy, schematów).
Test: Jaki nurt terapii wybrać?Jak wyglądają sesje w terapii TSR, a jak w CBT?
Sesje CBT są strukturalne, powtarzalne i zadaniowe.
Każda sesja (50 minut) zawiera: przegląd tygodnia, pracę nad konkretnym problemem, identyfikację myśli automatycznych, testowanie ich oraz zadania domowe.
To system uczenia się – pacjent między sesjami wykonuje ćwiczenia, które utrwalają zmianę.
Wykonywanie zadań domowych zwiększa skuteczność CBT.
TSR wygląda inaczej, skupia się na rozmowie, identyfikacji zasobów pacjenta i poszukiwania rozwiązań.
Sesje koncentrują się na pytaniach typu „co działało?”, „kiedy problem był mniejszy?”, „jak wyglądałby idealny scenariusz?”.
Brakuje tu systematycznej ekspozycji, restrukturyzacji poznawczej czy pracy na schematach.
W efekcie CBT redukuje objawy i trwale zmienia wzorce myślenia i zachowania, a TSR poprawia subiektywne poczucie sprawczości i stopniowo wprowadza zmiany w nawykach.
Jak długo trwa proces terapii w nurcie TSR i CBT?
CBT jest terapią krótkoterminową, standardowo proces zamyka się w 12–20 sesjach przy spotkaniach raz w tygodniu (Nieuwsma i in. 2012), ale długość procesu zmienia się w zależności od indywidualnej sytuacji pacjenta).
W zaburzeniach bardziej złożonych CBT (np. PTSD, OCD) trwa ok. 20–40 sesji.
TSR jest krótsza – często to 3–10 sesji.
TSR jako nurt nastawiony na cel, szybko przynosi zmiany dla „mniejszych” trudności.
Jakimi metodami pracuje terapeuta CBT, a jakimi terapeuta TSR?
CBT wykorzystuje:
- restrukturyzację poznawczą (zmiana myśli automatycznych)
- ekspozycję (stopniowe konfrontowanie się z lękiem)
- eksperymenty behawioralne (testowanie myśli i przekonań w kontrolowanym środowisku)
TSR pracuje głównie pytaniami:
- pytanie o wyjątki („kiedy problem nie występował albo był słabszy?”)
- pytanie skalujące („na ile problem jest dziś obecny?”)
- pytanie o cud („jak wyglądałoby życie po rozwiązaniu problemu?”)
CBT zmienia sposób działania mózgu (poprzez uczenie się i wygaszanie reakcji lękowych), TSR zmienia narrację o problemie.
Skąd mam wiedzieć który nurt – TSR czy CBT – wybrać dla siebie?
Wybór jest kwestią dopasowania do problemu.
CBT należy wybrać, jeśli (Hofmann i in. 2012):
- masz diagnozę (depresja, lęk, OCD, PTSD)
- objawy trwają dłużej niż 3 miesiące
- unikasz sytuacji, które wywołują lęk
- Twoje myślenie jest powtarzalnie negatywne
TSR ma sens w przypadku:
- decyzji życiowych (np. zmiana pracy)
- krótkoterminowych kryzysów bez utrwalonych objawów
- dla indywidualnych i sytuacyjnych celów, w których doskonale sprawdzi się praca coachingowa
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
- spadek wydajności w pracy lub nauce przez minimum 4 tygodnie
- problemy ze snem przez dłużej niż 2 tygodnie
- unikanie sytuacji społecznych lub zawodowych
- nawracające myśli lękowe lub depresyjne
- kryzysy psychiczne
- problemy w relacjach
- poczucie wypalenia
- chęć zmiany
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy TSR działa przy depresji?
Tak, jest zwłaszcza skuteczne przy lekkiej i umiarkowanej depresji.
Jak szybko widać efekty CBT?
Pierwsze mierzalne zmiany pojawiają się zwykle po 6 sesjach.
Czy można przerwać terapię po poprawie objawów?
Można, ale należy pamiętać, że zwiększa to ryzyko nawrotu problemów.
Czy efekty CBT utrzymują się po zakończeniu terapii?
Tak, efekty terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) utrzymują się po zakończeniu terapii, ponieważ pacjenci uczą się konkretnych umiejętności (radzenia sobie z myślami, emocjami i zachowaniami), które mogą samodzielnie stosować w przyszłości (Hofmann i in. 2012).
Czy TSR można stosować jako jedyną metodę leczenia?
Tak, ale w przypadku zaburzeń klinicznych poleca się również skorzystanie z innych nurtów terapeutycznych.
Przewodnik po psychoterapii
- Terapia online w Pokonaj Lęk
- Terapia stacjonarna w Pokonaj Lęk
- TSR – terapia skoncentrowana na rozwiązaniach
- W czym pomaga terapia CBT?
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): kompleksowy przewodnik
- Ile kosztuje psychoterapia poznawczo-behawioralna?
- Terapia poznawczo-behawioralna online
- Jak przygotować się do terapii?
Źródła
- Hofmann SG, Asnaani A, Vonk IJ, Sawyer AT, Fang A. The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses. Cognit Ther Res. 2012 Oct 1;36(5):427-440.
- Kim, J. S. (2008). Examining the Effectiveness of Solution-Focused Brief Therapy: A Meta-Analysis. Research on Social Work Practice, 18(2), 107-116.
- Nieuwsma JA, Trivedi RB, McDuffie J, Kronish I, Benjamin D, Williams JW. Brief psychotherapy for depression: a systematic review and meta-analysis. Int J Psychiatry Med. 2012;43(2):129-51.
