Syndrom sztokholmski to złożone zjawisko psychologiczne, w którym ofiara rozwija emocjonalną więź z oprawcą, często usprawiedliwiając jego działania i broniąc go przed innymi.
Chociaż termin ten kojarzy się głównie z dramatycznymi porwaniami, może pojawić się w codziennych relacjach – w toksycznych związkach, rodzinie czy nawet w pracy.
Ofiara odczuwa sympatię, lojalność, a czasem nawet miłość do osoby, która ją krzywdzi.
To mechanizm obronny, służący przetrwaniu w sytuacji ekstremalnego stresu i braku kontroli.
Rozpoznanie syndromu nie jest proste, bo objawy bywają subtelne i mylone z innymi stanami psychicznymi.
Kluczowe wnioski
- Leczenie wymaga przerwania kontaktu z oprawcą, psychoterapii oraz wsparcia bliskich, a sukces zależy od zaangażowania ofiary i stopniowego odbudowywania zdrowych relacji.
- Syndrom powstaje w sytuacjach ekstremalnego stresu i zależności od oprawcy, gdy więź emocjonalna działa jako mechanizm przetrwania.
- Syndrom sztokholmski objawia się silną empatią i lojalnością ofiary wobec oprawcy, często przy jednoczesnym minimalizowaniu zagrożenia i trudnościach w przyjmowaniu pomocy.
- Syndrom może występować nie tylko w razie porwań, ale także w przypadkach takich jak: toksyczne związki, przemoc domowa czy mobbing w pracy, gdzie ofiara usprawiedliwia i broni agresora.
Objawy syndromu sztokholmskiego – jak go rozpoznać?
Rozpoznanie syndromu sztokholmskiego wymaga uwagi na subtelne sygnały.
Ofiara często odczuwa silną empatię do oprawcy, usprawiedliwia jego zachowania i minimalizuje zagrożenie.
Inne objawy to: brak wrogości wobec kata, trudności w przyjęciu pomocy z zewnątrz, utrata poczucia rzeczywistości i kontroli, identyfikacja z poglądami oprawcy, lęk przed ucieczką czy poczucie winy za próby obrony.
W relacjach partnerskich ofiara może czuć, że zasługuje na przemoc, unika zgłaszania jej i wraca do toksycznego związku nawet po rozstaniu.
W rodzinie dzieci bite przez rodziców nie skarżą się, bo nie chcą ich skrzywdzić.
W pracy mobbingowany pracownik broni szefa, czując zależność.
Objawy te rozwijają się pod wpływem stresu, izolacji i sporadycznych aktów „życzliwości” oprawcy, co wzmacnia więź.
Diagnoza syndromu sztokholmskiego obejmuje wywiad kliniczny, testy na PTSD czy depresję – zawsze z pomocą specjalisty.
Bezpłatny test online depresjiPrzyczyny syndromu sztokholmskiego – dlaczego ofiara broni kata?
Syndrom sztokholmski to reakcja na ekstremalny stres, gdy ucieczka jest niemożliwa.
Mózg uruchamia mechanizm przetrwania: ofiara nawiązuje więź z oprawcą, by zmniejszyć ryzyko dla swojego życia i zdrowia.
Powiązanymi przyczynami są: izolacja, długotrwałe zagrożenie, silny stres emocjonalny i zależność od kata jako jedynego „źródła bezpieczeństwa”.
W teoriach psychologicznych pojawia się taki termin jak „przymusowy altruizm” – ofiara musi okazać wyrozumiałość, by przetrwać.
W toksycznych relacjach manipulacja i omamianie ofiary prowadzą do jej uzależnienia emocjonalnego, co znacząco utrudnia zakończenie takiego związku.
Czynnikami ryzyka dla ofiar są: niska samoocena, wysoka empatia, historia traum.
Syndrom rzadko występuje – szacuje się, że tylko u 8% ofiar porwań – ale w przemocy domowej jest częstszy.
Przykłady syndromu sztokholmskiego w życiu codziennym
Oprócz udokumentowanych porwań, syndrom pojawia się również w zwykłych sytuacjach.
W toksycznym związku ofiara usprawiedliwia partnera, czując, że bez niego nie przetrwa.
Po rozstaniu tęskni i wraca, mimo przemocy.
W rodzinie dziecko bite przez rodzica broni go, wierząc, że „zasługuje” na karę.
W pracy mobbingowany pracownik nie skarży się, pozostaje lojalny wobec szefa.
Leczenie syndromu sztokholmskiego – jak się uwolnić?
Leczenie syndromu sztokholmskiego jest możliwe, ale wymaga czasu, cierpliwości i profesjonalnej pomocy.
Kluczowe jest zrozumienie, że pozytywne uczucia do oprawcy to mechanizm obronny, a nie prawdziwa więź.
Proces zaczyna się od przerwania kontaktu z katem – zakończenia relacji, zgłoszenia przemocy.
A podstawą jest psychoterapia dostosowana do potrzeb ofiary.
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): Najczęściej polecana, pomaga zmieniać szkodliwe myśli i zachowania. Uczy rozpoznawania manipulacji, buduje zdrowe mechanizmy radzenia sobie ze stresem. Sesje skupiają się na przetwarzaniu traumy, redukcji lęku i odbudowie samooceny. Efekty widać po miesiącach regularnych spotkań.
- Terapia psychodynamiczna: Analizuje korzenie traumy, pomaga zrozumieć, dlaczego ofiara utożsamia się z oprawcą. Skuteczna w głębokich emocjonalnych blokadach.
- Terapia grupowa: Daje wsparcie od osób z podobnymi doświadczeniami. Buduje poczucie wspólnoty, zmniejsza izolację i wzmacnia motywację. Ofiary dzielą się historiami, co pomaga poczuć, że nie są same.
- Farmakoterapia: To uzupełnienie terapii przy współistniejących problemach, jak depresja, lęk czy bezsenność. Leki przeciwlękowe czy antydepresanty łagodzą objawy, ułatwiając pracę terapeutyczną.
- Terapia rodzinna: Odbudowuje zaufanie w relacjach, pomaga bliskim zrozumieć syndrom i wspierać ofiarę bez presji.
Czas leczenia waha się od kilku miesięcy do lat, zależnie od zaawansowania syndromu.
Sukces zależy od zaangażowania pacjenta – ofiary są w stanie odzyskać kontrolę i budować zdrowe relacje.
Bliscy powinni zachęcać do terapii, bez oceniania.
A techniki relaksacyjne jak medytacja, joga czy prowadzenie dziennika emocji redukują stres.
Aby zapobiegać nawrotom, należy odbywać regularne sesje, unikać podobnych sytuacji, aktywnie budować sieci wsparcia.
Jeśli podejrzewasz u siebie ten syndrom, skontaktuj się z psychologiem.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Alshwaiheen N, Saleh D, Alani W. A Case of Post-traumatic Stress Disorder (PTSD) Complicated by Stockholm Syndrome: A Unique Psychiatric Phenomenon in the Context of Intimate Partner Violence. Cureus. 2025 Apr 15;17(4):e82307.
- Cantor C, Price J. Traumatic entrapment, appeasement and complex post-traumatic stress disorder: evolutionary perspectives of hostage reactions, domestic abuse and the Stockholm syndrome. Aust N Z J Psychiatry. 2007 May;41(5):377-84.
- Casassa K, Knight L, Mengo C. Trauma Bonding Perspectives From Service Providers and Survivors of Sex Trafficking: A Scoping Review. Trauma Violence Abuse. 2022 Jul;23(3):969-984.
Dowiedz się więcej
- Syndrom sztokholmski – jak się uwolnić
- Objawy syndromu sztokholmskiego w związku
- Jak sobie poradzić po rozstaniu z toksyczną osobą?
- Jak wyjść z toksycznego związku? (7 sposobów)
- Terapia traumy i PTSD online
- Czy traumy z dzieciństwa wpływają na relacje w dorosłym życiu?
