Psycholog zaburzeń odżywiania

Zaburzenia odżywiania to nie tylko kwestia diety, ale przede wszystkim złożony problem psychologiczny, który wpływa na całe życie.

Jaka jest rola psychologa w leczeniu tych zaburzeń?

Kluczowe wnioski

• Psycholog prowadzi diagnozę i terapię zaburzeń odżywiania, przede wszystkim poprzez psychoterapię poznawczo-behawioralną, pomagając zmienić destrukcyjne myślenie i utrwalać zdrowe nawyki.
• Skuteczne leczenie wymaga współpracy psychologa z dietetykiem i psychodietetykiem, którzy łączą wiedzę o odżywianiu z pracą nad aspektami emocjonalnymi.
• Wybór specjalisty zależy od rodzaju problemu: dietetyk przy potrzebie diety, psychodietetyk przy emocjonalnym jedzeniu, a psycholog przy głębszych problemach psychicznych i zaburzeniach odżywiania.
• Proces leczenia jest nieliniowy i wymaga cierpliwości, wsparcia rodziny, małych kroków oraz alternatywnych sposobów radzenia sobie z emocjami, prowadząc do odzyskania kontroli i poprawy jakości życia.
• Zaburzenia odżywiania są poważnymi problemami psychologicznymi, które objawiają się zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie, dotykając głównie młode kobiety i wynikając z dysfunkcjonalnych schematów samooceny.

Zrozumienie zaburzeń odżywiania

Zaburzenia odżywiania, takie jak anoreksja, bulimia czy kompulsywne objadanie się, charakteryzują się silnym skupieniem na jedzeniu, wadze i kształcie ciała.

Dotykają głównie młodych kobiet (ok. 80% przypadków), ze szczytem występowania między 15. a 19. rokiem życia.

W anoreksji dominuje celowa utrata wagi prowadząca do niedowagi, w bulimii – cykle objadania się i kompensacji (np. wymioty, środki przeczyszczające), a w kompulsywnym objadaniu się – niekontrolowane epizody jedzenia pod wpływem wewnętrznego przymusu.

Te zaburzenia nie są wyborem, lecz wynikiem głębokich problemów emocjonalnych, gdzie jedzenie staje się mechanizmem radzenia sobie ze stresem, smutkiem czy niską samooceną.

Objawy są różnorodne: od obsesyjnego liczenia kalorii, unikania posiłków w towarzystwie, po fizyczne osłabienie, zaburzenia rytmu serca, suchą skórę, wypadanie włosów czy anemię.

Psychologicznie objawiają się trudnościami w koncentracji, drażliwością, objawami depresji (niski nastrój, utrata zainteresowań), izolacją społeczną i brakiem spontaniczności.

Przyczyny tkwią w dysfunkcjonalnych schematach samooceny – myśli o wadze i figurze dominują, marginalizując inne sfery życia, jak praca, rodzina czy hobby.

Rola psychologa w leczeniu

Psycholog specjalizujący się w zaburzeniach odżywiania jest kluczowym elementem terapii.

Pomaga identyfikować źródła problemów, zmieniać destrukcyjne myślenie i nawyki.

Leczenie zaczyna się od uznania problemu – często najtrudniejszego kroku, bo zaburzenia rozwijają się stopniowo i mogą wydawać się „normalne”.

Bliscy mogą jako pierwsi zauważyć objawy i powinni podejść do sprawy z empatią, wyrażając troskę bez osądu.

Proces diagnostyczny obejmuje wywiad psychologiczny (relacja z jedzeniem, obraz ciała, emocje, historia życia), kryteria diagnostyczne (określenie typu zaburzenia) oraz ocenę fizyczną (badania krwi, waga).

Diagnoza budzi lęk, ale jest niezbędna w planie leczenia.

Główną metodą pomocy jest psychoterapia, zwłaszcza terapia poznawczo-behawioralna (CBT).

CBT przebiega w czterech fazach:

1. Zmiana dysfunkcjonalnych nawyków żywieniowych – podstawa przed głębszą pracą.
2. Ocena postępów i planowanie dalszych kroków, adresowanie przekonań o wadze i figurze.
3. Praca nad mechanizmami podtrzymującymi zaburzenie, np. perfekcjonizm, trudności społeczne, dynamika rodzinna.
4. Utrwalanie zmian i minimalizacja ryzyka nawrotu.

Sukces CBT sięga 80%.

Inne metody to terapia systemowa (dla młodzieży, z udziałem rodziny) czy psychodynamiczna (eksploracja nieświadomych przyczyn).

Psychiatra może włączyć leki (antydepresyjne, przeciwlękowe) przy współistniejących problemach, ale nie ma dedykowanych leków na zaburzenia odżywiania.

Współpraca z innymi specjalistami

Psycholog często współpracuje z psychodietetykiem i dietetykiem.

Dietetyk skupia się na planach żywieniowych, edukacji o zdrowym odżywianiu i zapobieganiu chorobom dietozależnym.

Psychodietetyk łączy dietetykę z psychologią – pomaga przy braku motywacji, emocjonalnym jedzeniu, nawrotach po dietach czy zaburzeniach jak anoreksja, bulimia, ortoreksja.

Jest idealny, gdy problemy żywieniowe mają podłoże emocjonalne, np. objadanie się pod wpływem stresu.

Kiedy do kogo się zgłosić?

• Do dietetyka: Przy potrzebie zbilansowanej diety, bez silnego komponentu psychologicznego.
• Do psychodietetyka: Przy powtarzających się niepowodzeniach w zmianie nawyków, braku motywacji czy emocjonalnym jedzeniu.
• Do psychologa/psychoterapeuty: Przy głębokich problemach mentalnych, jak depresja czy lęk, zwłaszcza w zaburzeniach odżywiania wymagających terapii.

Psychodietetyk może polecić psychoterapeutę przy potrzebie głębszej pracy emocjonalnej.

Kwalifikacje psychodietetyka obejmują studia podyplomowe, łączące anatomię, fizjologię, biochemię z psychologią żywienia i terapiami behawioralnymi.

Leczenie zaburzeń odżywiania

Leczenie to proces nieliniowy, z możliwymi trudnościami i nawrotami – naturalnymi sygnałami wskazującymi na potrzebę dodatkowego wsparcia.

Wyzwaniami w leczeniu są: lęk przed zmianą, akceptacja zmian ciała, presja społeczna czy media promujące nierealne standardy.

Klucz do sukcesu to małe kroki, budowanie motywacji, alternatywne sposoby radzenia z emocjami (medytacja, aktywność fizyczna, prowadzenie dziennika).

Po intensywnej terapii kontynuuj zdrowe nawyki: bądź świadomy emocji, unikaj wyzwalaczy, utrzymuj kontakt z terapeutą.

Cel to wolność od obsesji jedzeniowych, lepsza jakość życia i energia.

Rodzina odgrywa tu znaczną rolę, zwłaszcza u młodzieży.

Podsumowanie

Zaburzenia odżywiania to poważny problem, ale z pomocą psychologa, psychodietetyka czy dietetyka można odzyskać kontrolę.

Jeśli czujesz, że jedzenie rządzi Twoim życiem, nie czekaj.

Umów wizytę i skontaktuj się ze specjalistą, by rozpocząć proces powrotu do zdrowia.

Źródła

• Grilo CM. Treatment of Eating Disorders: Current Status, Challenges, and Future Directions. Annu Rev Clin Psychol. 2024 Jul;20(1):97-123.
• Kass AE, Kolko RP, Wilfley DE. Psychological treatments for eating disorders. Curr Opin Psychiatry. 2013 Nov;26(6):549-55.
• Murphy R, Straebler S, Cooper Z, Fairburn CG. Cognitive behavioral therapy for eating disorders. Psychiatr Clin North Am. 2010 Sep;33(3):611-27.

Dowiedz się więcej

• Bulimia – objawy, przyczyny i leczenie (jak pomóc)
• Anoreksja – jak rozpoznać? jak leczyć? czym się objawia?
• Terapia zaburzeń odżywiania online
• Terapeuta: kim jest, jak pracuje i jak dobrze wybrać?
• Psycholog online – terapia i konsultacje przez internet
• Terapia systemowa – na czym polega?
• Psycholog poznawczo-behawioralny
• Jak wygląda konsultacja psychologiczna?
• Czym się różni psychoterapia od konsultacji psychologicznej?
• Jakie pytania zadaje psycholog?

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej