Lęk: objawy i leczenie. Jak zrozumieć i oswoić lęk

lęk

Lęk jest wszechobecny. Towarzyszy nam w różnych sytuacjach: trudnych jak przed egzaminem, nową pracą, czy czekającą Cię zmianą.

Ale też w sytuacjach codziennych, zwyczajnych.

Jakie są jego rodzaje i kogo on dotyka?

Diagnoza lęku

Diagnozowanie lęku to proces wieloetapowy, który ma na celu dokładne zrozumienie objawów, przyczyn i wpływu lęku na codzienne życie pacjenta.

Proces diagnostyczny lęku

  1. Wywiad kliniczny:
  • Historia chorób: Lekarz lub psychoterapeuta zbiera szczegółowe informacje o historii zdrowia i choroby pacjenta, w tym wszelkie wcześniejsze zaburzenia psychiczne, obecne leki i objawy somatyczne.
  • Historia życia: Specjalista analizuje ważne wydarzenia życiowe, które mogły przyczynić się do powstania lęku, takie jak traumy, stresy zawodowe, relacje rodzinne i społeczne.

Ocena objawów lęku

  • Objawy fizyczne: lęk objawia się w różny sposób, najczęściej świadczą o nim: zawroty głowy, szybkie bicie serca, pocenie się, drżenie, bóle brzucha, duszności.
  • Objawy psychiczne: natrętne myśli, nadmierne martwienie się, problemy z koncentracją, drażliwość, uczucie zagrożenia.

Pojęcie lęku i nerwicy stosuje się zamiennie. Nerwica to nazwa stosowana dawniej i tradycyjnie do zaburzeń lękowych.

Wszystko o objawach lęku (nerwicy)

Diagnoza wg DSM-5

DSM-5, czyli „Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych”, jest kluczowym narzędziem stosowanym przez psychoterapeutów do diagnozowania zaburzeń lękowych.

Podręcznik ten określa specyficzne kryteria diagnostyczne dla różnych typów zaburzeń lękowych, takich jak:

Bezpłatny test online lęków

Różnica pomiędzy strachem a lękiem

Rozróżnienie między lękiem a strachem jest istotne dla zrozumienia natury samego lęku.

Czasami używa się tych pojęć zamiennie, ale mimo wielu podobieństw różnią się one zasadniczo w przyczynach i mechanizmach działania. 

Strach

Strach jest reakcją na rzeczywiste, bezpośrednie zagrożenie.

Jest to emocja, która mobilizuje organizm do działania w obliczu konkretnego niebezpieczeństwa, aktywując mechanizmy „walcz lub uciekaj” (fight or flight).

Przykładem może być spotkanie dzikiego zwierzęcia lub bliskie doświadczenie wypadku samochodowego.

Strach ma następujące cechy:

  • Bezpośredni bodziec: strach jest odpowiedzią na konkretną sytuację lub obiekt.
  • Krótki czas trwania: emocja strachu ustępuje, gdy zagrożenie mija.
  • Konkretna przyczyna: przyczyna strachu jest łatwa do zidentyfikowania i zrozumienia.

Lęk

Lęk jest najczęściej niezwiązany z bezpośrednim zagrożeniem.

Jest to stan emocjonalny, który może być przewlekły i niejasny, pojawiający się nawet w sytuacjach, które obiektywnie nie stanowią zagrożenia.

Lęk wyróżnia:

  • Brak konkretnego bodźca: lęk może pojawić się bez wyraźnej przyczyny i nie jest bezpośrednio powiązany z określonym zagrożeniem.
  • Długi czas trwania: lęk może być przewlekły i trwać przez długi okres, wpływając na codzienne funkcjonowanie.
  • Nieokreślona przyczyna: często trudno jest zidentyfikować dokładną przyczynę lęku, co może prowadzić do ciągłego uczucia niepokoju.

Leczenie zaburzeń lękowych

Leczenie lęku może obejmować różne podejścia, które są dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Zrozumienie dostępnych opcji terapeutycznych oraz ich skuteczności jest kluczowe dla osiągnięcia poprawy zdrowia psychicznego. 

Psychoterapia lęku

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) lęku

Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia lęku. Polega na identyfikowaniu i zmienianiu negatywnych wzorców myślenia oraz niezdrowych zachowań, które przyczyniają się do lęku.

Stosuje metody takie jak: nauka nowych strategii radzenia sobie, ekspozycja na bodźce wywołujące lęk w kontrolowanych warunkach, restrukturyzacja poznawcza.

Terapia behawioralna

Ta forma terapii skupia się na stopniowym i systematycznym wystawianiu pacjenta na sytuacje lub obiekty, które wywołują lęk, w celu zmniejszenia reakcji lękowej.

Kluczową techniką stosowaną w tym podejściu jest systematyczna desentytyzacja polegająca na odwrażliwianiu danej osoby na bodźce wywołujące lęk.

Stosuje się również wizualizacje i praktyczne ćwiczenia ekspozycji na czynniki wywołujące lęk.

Terapia akceptacji i zaangażowania (ACT)

Należy do tzw. trzeciej fali w terapii poznawczo-behawioralnej.

ACT pomaga pacjentom zaakceptować swoje myśli i uczucia bez osądzania oraz angażować się w działania zgodne z ich wartościami mimo obecności lęku.

Stosuje metody takie jak uważność (mindfulness), ćwiczenia akceptacji, praca nad wartościami i celami.

Farmakoterapia (leczenie lekami)

Leki przeciwlękowe

Benzodiazepiny: stosowane krótkoterminowo ze względu na ryzyko uzależnienia. Pomagają szybko łagodzić objawy lęku.
Przykłady: Lorazepam, Diazepam.

Leki przeciwdepresyjne

  • SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny).To najczęściej stosowane leki na długoterminowe leczenie lęku. Pomagają w regulacji nastroju. Przykłady to sertralina czy escitalopram.
  • SNRI (inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny): Kolejna grupa leków używanych do leczenia lęku.
    Przykłady: Wenlafaksyna, Duloksetyna.
  • Inne leki: Buspiron: Leki stosowane w leczeniu przewlekłego lęku, działają na układ nerwowy inaczej niż benzodiazepiny.
Więcej o lekach na lęki

Techniki relaksacyjne

Uważność (mindfulness) i medytacja

Techniki te pomagają zwiększyć świadomość chwili obecnej, redukując stres i lęk. Stosuje się takie techniki jak: medytacja oddechowa, skanowanie ciała, medytacja prowadząca.

Ćwiczenia oddechowe

Regulowanie oddechu może pomóc w redukcji objawów lęku poprzez uspokojenie układu nerwowego. Stosuje się techniki takie jak: oddychanie przeponą,  oddech 4-7-8, czy oddech 4×4.

Progresywna relaksacja mięśni

Technika polegająca na napinaniu i rozluźnianiu różnych grup mięśniowych, aby zmniejszyć napięcie fizyczne i emocjonalne.

Wsparcie społeczne

  • Wsparcie od bliskich: bliscy i przyjaciele mogą odgrywać kluczową rolę w wspieraniu osoby zmagającej się z lękiem. Oferowanie empatii, zrozumienia i wsparcia emocjonalnego może znacząco poprawić samopoczucie pacjenta.
  • Grupy wsparcia: grupy wsparcia dla osób z lękiem mogą dostarczyć cennej przestrzeni do dzielenia się doświadczeniami, poradami oraz budowania poczucia wspólnoty.

Nasze doświadczenia kliniczne

Leczymy zaburzenia lękowe od lat i na bazie naszych doświadczeń doszliśmy do następujących wniosków:

  • W 80-90% przypadków zaburzenia lękowe można wyleczyć za pomocą psychoterapii bez wspomagania farmakologicznego
  • W przypadku 10-20% zgłaszających się do nas pacjentów konieczne jest wsparcie psychoterapii za pomocą farmakoterapii
  • Psychoterapia poznawczo-behawioralna jest najskuteczniejsza w leczeniu zaburzeń lękowych
  • Zaburzenia lękowe mają jedne z najwyższych wskaźników sukcesów w psychoterapii: ponad 80% naszych pacjentów lękowych stwierdza, że zostało wyleczonych
  • Kluczem do sukcesu w procesie psychoterapii zaburzeń lękowych jest systematyczność i zaangażowanie: nasi klienci, którzy regularnie odbywają sesje psychoterapii i aktywnie działają pomiędzy sesjami (zadania domowe, refleksja, eksperymenty) najszybciej i najtrwalej uzyskują poprawę
  • W około połowy przypadków zaburzeń lękowych istotnym czynnikiem warunkującym trwałe wyzdrowienie jest modyfikacja otoczenia: znalezienie nowych znajomości lub osób, które nie zarażają lękowym podejściem do życia. W przypadku, gdy osoba z zaburzeniami lękowymi, pozostaje wyłączenie w środowisku i otoczeniu osób, które reagują i funkcjonują lękowo następuje szybki nawrót objawów.
Najnowsze artykuły