Kryzys psychiczny wymaga szybkiego leczenia terapeutycznego lub psychiatrycznego.
Należy wdrożyć specjalistyczną pomoc psychologiczną w ciągu kilku dni lub tygodni od pojawienia się pierwszych objawów kryzysu psychicznego.
Do jakiego specjalisty zgłosić się w trakcie kryzysu psychicznego?
Pierwszym wyborem w przypadku kryzysu psychicznego powinien być psychoterapeuta (Keynejad i in. 2021).
Jeżeli pojawiają się myśli samobójcze, samouszkodzenia, bezsenność trwająca wiele dni lub utrata kontaktu z rzeczywistością, konieczna jest równoległa konsultacja psychiatryczna.
W praktyce psychoterapeutycznej pierwsze 1–3 konsultacje służą diagnozie problemu, określeniu poziomu ryzyka oraz stworzeniu planu działania, już na tym etapie możliwe jest obniżenie poziomu napięcia poprzez uporządkowanie sytuacji i odzyskanie poczucia wpływu.
Jak terapia pomaga w kryzysie psychicznym?
Zadaniem terapii jest przerwanie mechanizmów podtrzymujących kryzys.
W większości przypadków osoba w kryzysie psychicznym zaczyna unikać sytuacji wywołujących napięcie, ogranicza aktywność, izoluje się społecznie i coraz więcej czasu poświęca na analizowanie zagrożeń.
Rekomendowana w kryzysach psychicznych psychoterapia poznawczo-behawioralna (Cuijpers i in. 2023) najczęściej trwa kilka miesięcy (ok. 4 lub więcej – w zależności od pogłębienia problemów)
W czasie terapii kryzysu psychicznego pacjent uczy się identyfikować czynniki podtrzymujące oraz stopniowo odzyskiwać kontrolę nad zachowaniem, emocjami i procesami myślowymi.
„Osoby zgłaszające się na terapię w pierwszych tygodniach kryzysu zazwyczaj potrzebują mniej sesji niż pacjenci, którzy przez wiele miesięcy próbują przeczekać problem. Kryzys psychiczny ma tendencję do pogłębiania się, jeżeli nie zostanie zatrzymany odpowiednio wcześnie.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Jakimi działaniami można sobie pomóc w trakcie kryzysu psychicznego?
Najskuteczniejsze działania polegają na stabilizacji funkcjonowania.
W pierwszej kolejności należy przywrócić podstawowe funkcjonowanie: regularny sen (7–9 godzin), stałe godziny posiłków oraz codzienną aktywność fizyczną trwającą minimum 20–30 minut.
Kryzys psychiczny zaburza regulację układu nerwowego, a przewidywalność zachowań działa jak sygnał bezpieczeństwa dla mózgu.
Pomocne są również:
- ograniczenie czasu spędzanego na analizowaniu problemu
- utrzymanie codziennych obowiązków mimo obniżonego nastroju
- kontakt z minimum jedną wspierającą osobą każdego dnia.
Jeżeli po 2–4 tygodniach takich działań nie pojawia się wyraźna poprawa funkcjonowania, samopomoc przestaje być wystarczającą strategią i konieczna staje się profesjonalna interwencja.
Dobierz specjalistę w kilku krokachJak pomóc bliskiej osobie w kryzysie psychicznym?
Najskuteczniejszą formą pomocy jest zachęcanie osoby w kryzysie do skorzystania ze wsparcia psychologicznego.
Osoba w kryzysie często doświadcza zawężenia poznawczego – traci zdolność dostrzegania alternatywnych rozwiązań.
Dlatego bliskie osoby powinny skupić się na praktycznych działaniach:
- umawianiu konsultacji
- organizacji transportu
- wspólnym kontakcie z psychoterapeutą lub psychiatrą
- monitorowaniu stanu.
Czy będę potrzebować leków w trakcie kryzysu psychicznego?
Nie każdy kryzys psychiczny wymaga farmakoterapii, leki są zasadne wtedy, gdy objawy osiągają poziom uniemożliwiający skuteczne korzystanie z terapii lub codzienne funkcjonowanie.
Najczęstsze wskazania obejmują: współwystępującą ciężką depresję, nasilone zaburzenia lękowe, bezsenność utrzymującą się przez wiele tygodni oraz wysokie ryzyko samobójcze.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Decyzję o terapii należy podjąć wtedy, gdy występuje przynajmniej jedna z poniższych sytuacji:
- objawy utrzymują się dłużej niż 2–4 tygodnie
- nastąpił wyraźny spadek efektywności w pracy lub nauce
- pojawiły się problemy ze snem trwające ponad 14 dni
- relacje rodzinne lub partnerskie zaczęły się rozpadać pod wpływem kryzysu
- występują napady lęku, myśli samobójcze lub samouszkodzenia
- wcześniejsze sposoby radzenia sobie przestały działać i pacjent obniża codzienną aktywność do minimum.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy kryzys psychiczny sam przejdzie?
Jeżeli objawy utrzymują się ponad 2–4 tygodnie i wpływają na funkcjonowanie, prawdopodobieństwo samoistnego rozwiązania problemu wyraźnie spada.
Ile trwa terapia kryzysu psychicznego?
Najczęściej od 12 do 20 sesji realizowanych raz w tygodniu, choć czas zależy od nasilenia objawów i współwystępujących problemów.
Czy zwolnienie lekarskie pomaga wyjść z kryzysu?
Pomaga tylko wtedy, gdy jest elementem szerszego planu leczenia; samo odsunięcie od obowiązków nie usuwa mechanizmów podtrzymujących kryzys.
Czy można pracować podczas kryzysu psychicznego?
Tak, o ile objawy nie uniemożliwiają wykonywania obowiązków i nie zwiększają ryzyka zdrowotnego.
Jak szybko terapia zaczyna działać w przypadku kryzysu psychicznego?
Pierwsze mierzalne zmiany funkcjonowania często pojawiają się między 4. a 8. sesją terapii.
Przewodnik kryzysowy
- Terapia online w Pokonaj Lęk
- Terapia kryzysu w Pokonaj Lęk
- Jak przetrwać kryzys emocjonalny
- Kryzys egzystencjalny
- Etapy kryzysu egzystencjalnego
- Kryzys wieku średniego – czym jest, jak się objawia i jak sobie z nim radzić?
- Kryzys wieku średniego u mężczyzn
Źródła
- Cuijpers P, Miguel C, Harrer M, Plessen CY, Ciharova M, Ebert D, Karyotaki E. Cognitive behavior therapy vs. control conditions, other psychotherapies, pharmacotherapies and combined treatment for depression: a comprehensive meta-analysis including 409 trials with 52,702 patients. World Psychiatry. 2023 Feb;22(1):105-115.
- Keynejad R., Spagnolo J., Thornicroft G., (2021), WHO mental health gap action programme (mhGAP) intervention guide: updated systematic review on evidence and impact, Evidence Based Mental Health, 24, 124-130.
