Nerwica, znana również jako zaburzenie lękowe, to jedno z najczęściej występujących zaburzeń psychicznych, które dotyka zarówno sfery psychicznej, jak i fizycznej pacjenta.
Charakteryzuje się przewlekłym lękiem, napięciem oraz objawami somatycznymi, które nie mają jednoznacznego podłoża organicznego.
Diagnoza nerwicy wymaga holistycznego podejścia, uwzględniającego zarówno objawy kliniczne, jak i indywidualną historię pacjenta.
Kluczowe wnioski
- Diagnoza obejmuje wywiad kliniczny, stosowanie kryteriów diagnostycznych (np. DSM-5), kwestionariuszy przesiewowych i wykluczenie przyczyn somatycznych.
- W proces diagnozy zangażowani są: lekarz rodzinny, psychiatra oraz psycholog/psychoterapeuta, którzy współpracują, by rozpoznać i leczyć zaburzenie lękowe.
- Skuteczne leczenie nerwicy jest kompleksowe i obejmuje psychoterapię (szczególnie CBT), farmakoterapię, psychoedukację, wsparcie społeczne i zmiany stylu życia.
- Nerwica to zaburzenie lękowe objawiające się przewlekłym lękiem, napięciem i objawami somatycznymi, choć termin „nerwica” nie występuje już w formalnych klasyfikacjach diagnostycznych.
- U dzieci nerwica objawia się dolegliwościami somatycznymi, zmianami zachowań i trudnościami w koncentracji, a czynnikiem ryzyka są presja, brak wsparcia i traumatyczne zdarzenia.
Czym jest nerwica?
Nerwica to zaburzenie psychiczne, które objawia się nadmiernym lękiem, napięciem oraz różnorodnymi dolegliwościami somatycznymi.
Choć termin „nerwica” nie jest już oficjalnie używany w klasyfikacjach diagnostycznych, takich jak DSM-5 czy ICD-10, wciąż funkcjonuje w języku potocznym i klinicznym jako określenie dla zaburzeń lękowych.
Objawy nerwicy
Objawy psychiczne:
- Przewlekły lęk i niepokój
- Trudności z koncentracją
- Drażliwość
- Zaburzenia snu
- Obniżony nastrój
- Natrętne myśli
Objawy somatyczne:
- Bóle głowy
- Kołatanie serca
- Zaburzenia żołądkowo-jelitowe (np. biegunka, nudności)
- Napięcie mięśniowe
- Zawroty głowy
- Uczucie duszności
Objawy te mogą być mylące i często prowadzą do licznych konsultacji medycznych, które nie przynoszą jednoznacznej diagnozy somatycznej.
W takich przypadkach warto rozważyć podłoże psychiczne dolegliwości.
Bezpłatny test online – sprawdź czy cierpisz na lęki
Rodzaje nerwicy
Nerwica, choć w klasyfikacjach medycznych zastąpiona terminem „zaburzenia lękowe”, wciąż funkcjonuje w potocznym języku jako określenie różnych zaburzeń psychicznych.
Wyróżnia się kilka głównych typów nerwicy, z których każdy charakteryzuje się specyficznymi objawami:
- Nerwica lękowa: Charakteryzuje się przewlekłym i nadmiernym niepokojem, który wykracza poza normalne reakcje na stresujące sytuacje. Osoby cierpiące na nerwicę lękową często doświadczają stałego poczucia niepokoju, lęku i obaw, które mogą znacząco wpływać na ich codzienne funkcjonowanie.
- Nerwica natręctw (zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne): Obejmuje obsesyjne myśli i kompulsywne zachowania, takie jak ciągłe mycie rąk czy sprawdzanie zamknięcia drzwi.
- Nerwica neurasteniczna: Charakteryzuje się chronicznym zmęczeniem, drażliwością i trudnościami w koncentracji.
- Nerwica histeryczna: Objawia się dramatycznymi reakcjami emocjonalnymi, takimi jak omdlenia czy porażenia, często bez wyraźnej przyczyny fizycznej.
- Nerwica pourazowa (PTSD): Rozwija się w odpowiedzi na traumatyczne przeżycie lub bycie świadkiem traumatycznego doświadczenia. Charakteryzuje się długotrwałym stresem i lękiem, które utrzymują się długo po tym, jak traumatyczne wydarzenie miało miejsce.
- Nerwica wegetatywna: Rozwija się w odpowiedzi na długotrwały stres. Wpływa niekorzystnie na funkcjonowanie różnych narządów wewnętrznych, najczęściej układu krwionośnego i trawienia.
Występowanie nerwicy u dzieci
Nerwica u dzieci jest coraz częściej diagnozowanym problemem zdrowia psychicznego.
Szacuje się, że różne formy zaburzeń lękowych mogą dotyczyć nawet 20% dzieci i młodzieży.
Objawy nerwicy u dzieci
Objawy nerwicy u dzieci mogą być różnorodne i często różnią się od tych występujących u dorosłych.
Do najczęstszych należą:
- Objawy somatyczne: bóle brzucha, głowy, kołatanie serca, nudności, duszności.
- Zaburzenia snu: trudności z zasypianiem, częste budzenie się w nocy, koszmary senne.
- Zmiany w zachowaniu: drażliwość, płaczliwość, wycofanie społeczne, unikanie kontaktów z rówieśnikami.
- Problemy z koncentracją: trudności w skupieniu uwagi, spadek wyników w nauce.
- Nawykowe zachowania: obgryzanie paznokci, wyrywanie włosów, rozdrapywanie skóry.
Rodzaje nerwicy u dzieci
U dzieci mogą występować różne typy nerwicy, w tym:
- Lęk separacyjny: nadmierny lęk przed rozstaniem z opiekunem.
- Fobie specyficzne: intensywny lęk przed konkretnymi obiektami lub sytuacjami.
- Fobia społeczna: lęk przed sytuacjami społecznymi, unikanie kontaktów z rówieśnikami.
- Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne (OCD): natrętne myśli i przymusowe zachowania.
- Zaburzenia lękowe uogólnione: przewlekły, nadmierny lęk dotyczący różnych aspektów życia.
Przyczyny nerwicy u dzieci
Do czynników sprzyjających rozwojowi nerwicy u dzieci należą:
- Nadmierne wymagania: presja związana z osiągnięciami szkolnymi i pozaszkolnymi.
- Zmiany środowiskowe: przeprowadzka, zmiana szkoły lub przedszkola.
- Brak wsparcia emocjonalnego: niedostateczne wsparcie ze strony rodziny.
- Traumatyczne doświadczenia: śmierć bliskiej osoby, rozwód rodziców.
- Błędy wychowawcze: nadopiekuńczość, brak konsekwencji, krytyka.
Wczesne rozpoznanie i interwencja są kluczowe dla skutecznego leczenia nerwicy u dzieci.
Terapia psychologiczna, wsparcie rodziny oraz, w niektórych przypadkach, farmakoterapia mogą znacząco poprawić funkcjonowanie dziecka i zapobiec poważniejszym problemom w przyszłości.
Proces diagnozy nerwicy
- Wywiad kliniczny: Pierwszym krokiem jest szczegółowy wywiad z pacjentem, obejmujący historię objawów, ich nasilenie, czas trwania oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie.
- Kryteria diagnostyczne: Zgodnie z DSM-5, diagnoza uogólnionego zaburzenia lękowego (GAD) wymaga obecności nadmiernego lęku i zmartwień przez większość dni w ciągu co najmniej sześciu miesięcy, wraz z co najmniej trzema z następujących objawów: niepokój, zmęczenie, trudności z koncentracją, drażliwość, napięcie mięśniowe, zaburzenia snu.
- Badania przesiewowe: Narzędzia takie jak kwestionariusze GAD-7 i GAD-2 są często stosowane w celu oceny nasilenia objawów lękowych i monitorowania postępów leczenia.
- Wykluczenie innych przyczyn: Ważne jest przeprowadzenie badań diagnostycznych w celu wykluczenia innych schorzeń somatycznych, które mogą powodować podobne objawy, takich jak choroby serca, zaburzenia hormonalne czy neurologiczne.
Rola specjalistów w diagnozie
Diagnoza nerwicy często wymaga współpracy między różnymi specjalistami:
- Lekarz pierwszego kontaktu: Może zlecić podstawowe badania i skierować pacjenta do specjalisty.
- Psychiatra: Dokonuje diagnozy zaburzeń psychicznych i decyduje o ewentualnym leczeniu farmakologicznym.
- Psycholog/psychoterapeuta: Prowadzi terapię psychologiczną, pomagając pacjentowi zrozumieć i przepracować źródła lęku.
Leczenie nerwicy
Leczenie nerwicy powinno być kompleksowe i dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta:
- Psychoterapia: Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia zaburzeń lękowych. Pomaga pacjentowi zidentyfikować i zmienić negatywne wzorce myślenia oraz nauczyć się technik radzenia sobie z lękiem.
- Farmakoterapia: W niektórych przypadkach stosuje się leki przeciwlękowe, takie jak selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) czy benzodiazepiny. Decyzję o ich zastosowaniu podejmuje psychiatra.
- Psychoedukacja: Edukacja pacjenta na temat mechanizmów lęku i sposobów jego regulacji jest kluczowa w procesie leczenia.
- Wsparcie społeczne: Rodzina i bliscy odgrywają ważną rolę w procesie zdrowienia, oferując wsparcie emocjonalne i praktyczne.
- Zmiany stylu życia: Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, techniki relaksacyjne oraz odpowiednia ilość snu mogą znacząco wpłynąć na redukcję objawów nerwicowych.
Podsumowanie
Diagnoza nerwicy jest procesem złożonym, wymagającym uwzględnienia zarówno objawów psychicznych, jak i somatycznych pacjenta.
Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie mogą znacząco poprawić jakość życia osoby cierpiącej na zaburzenia lękowe.
Jeśli doświadczasz objawów sugerujących nerwicę, nie wahaj się skonsultować ze specjalistą.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- American Psychiatric Association, DSM-5 Task Force. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5™ (5th ed.). American Psychiatric Publishing, Inc.. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
- Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. London: National Institute for Health and Care Excellence (NICE); 2019 Jul. (NICE Clinical Guidelines, No. 113.)
Dowiedz się więcej
- Somatyzacja – czym jest i co robić?
- Dieta w zaburzeniach lękowych
- CBT na zaburzenia lękowe
- Zaburzenia lękowe – klasyfikacja, objawy, przyczyny, leczenie
- Nerwica lękowa: wszystko co musisz o niej wiedzieć
