Przeciwwskazaniami do terapii EMDR są przede wszystkim stany, które uniemożliwiają bezpieczne przetwarzanie wspomnień traumatycznych, takie jak aktywna psychoza, wysokie ryzyko samobójcze, ciężkie zaburzenia dysocjacyjne, nieustabilizowana choroba afektywna dwubiegunowa czy aktywne uzależnienie.
Jakie są przeciwwskazania do terapii EMDR?
Istnieją sytuacje, w których EMDR nie powinno być rozpoczynane od razu.
EMDR aktywuje wspomnienia traumatyczne oraz związane z nimi emocje, reakcje fizjologiczne i przekonania.
Jeżeli układ nerwowy pacjenta nie posiada wystarczających zasobów regulacyjnych, poziom pobudzenia może przekroczyć zdolność do bezpiecznego przetwarzania doświadczenia.
W efekcie zamiast integracji wspomnienia pojawia się destabilizacja.
Szczególną ostrożność należy zachować u osób z:
- ostrym kryzysem psychicznym
- ciężką niestabilnością emocjonalną
- aktywną psychozą
- nieustabilizowaną chorobą afektywną dwubiegunową
- ciężkimi zaburzeniami dysocjacyjnymi
- aktywnym uzależnieniem
- wysokim ryzykiem samobójczym
- świeżą traumą bez etapu stabilizacji.
Występowanie tych stanów nie przekreśla w pełni możliwości skorzystania z EMDR – oznacza konieczność wcześniejszego przygotowania pacjenta: to często od kilku do kilkunastu sesji stabilizacyjnych przed rozpoczęciem właściwego przetwarzania traumy.
„Terapia EMDR znacząco zmniejsza objawy PTSD, depresji, lęku i subiektywnego dystresu u pacjentów z PTSD.”
– Chen i in. 2014
Nie każdy pacjent zgłaszający się na terapię powinien rozpocząć przetwarzanie traumy podczas pierwszej wizyty.
Jak wygląda kwalifikacja do terapii EMDR?
Prawidłowa kwalifikacja zajmuje zwykle od 1 do 3 spotkań diagnostycznych.
W bardziej złożonych przypadkach etap przygotowawczy trwa nawet 6–12 sesji.
Terapeuta analizuje historię traumy, aktualny poziom funkcjonowania, występowanie dysocjacji, zdolność regulowania emocji, ryzyko samobójcze, choroby współwystępujące oraz stabilność życiową pacjenta.
Sama skuteczność EMDR nie zależy wyłącznie od techniki ruchów gałek ocznych, ale także od zdolności układu nerwowego do utrzymania kontaktu z trudnym wspomnieniem bez utraty kontroli emocjonalnej.
Standardowe protokoły EMDR w PTSD obejmują najczęściej od 6 do 12 sesji terapeutycznych, choć przy traumie złożonej liczba ta bywa wielokrotnie większa.
Jeżeli terapeuta proponuje rozpoczęcie przetwarzania traumy bez wcześniejszego wywiadu klinicznego, jest to sygnał ostrzegawczy, że nie jest odpowiednio wykwalifikowanym specjalistą.
Jaka inna terapia jest równie skuteczna co EMDR w leczeniu?
Jeżeli pacjent nie kwalifikuje się obecnie do EMDR, najczęściej rekomendowaną alternatywą pozostaje terapia poznawczo-behawioralna (CBT).
Natomiast metaanaliza nie wykazała istotnych różnic skuteczności między EMDR a innymi terapiami psychologicznymi w redukcji objawów (Wright i in. 2024).
Pacjent może leczyć traumę w nurcie psychodynamicznym, integracyjnym czy systemowym.
Wybór odpowiedniego nurtu nie zawsze jest prosty, dlatego w Centrum Pokonaj Lęk przygotowaliśmy test, który ułatwi Ci podjęcie tej decyzji:
Jaki nurt terapii wybrać?Czy EMDR może powodować skutki uboczne?
Najczęściej pojawiają się:
- przejściowy wzrost lęku
- intensywne sny
- chwilowa większa aktywność wspomnień traumatycznych
- zmęczenie psychiczne
- chwilowe pogorszenie nastroju.
Wynika to z aktywacji sieci pamięci traumatycznej.
Wspomnienia, które były dotychczas unikane lub tłumione, stają się dostępne dla świadomego przetwarzania.
W dobrze prowadzonym procesie objawy przejściowe nie prowadzą do trwałego pogorszenia funkcjonowania.
Pacjent nie powinien zwlekać z rozpoczęciem terapii, gdyż PTSD wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia depresji, zaburzeń lękowych, uzależnień i przewlekłych problemów somatycznych.
Czy z EMDR może skorzystać młodzież?
Tak, pod warunkiem prawidłowej kwalifikacji i prowadzenia terapii przez specjalistę pracującego z młodzieżą (Lewey i in. 2018).
Młodzież po doświadczeniu przemocy, wypadku, katastrofy, wykorzystania seksualnego lub innych traum może osiągnąć znaczącą redukcję objawów już po kilku miesiącach regularnej terapii.
Nie każdy nastolatek powinien jednak od razu rozpoczynać EMDR – przy nasilonej autoagresji, ciężkiej depresji lub głębokiej dysocjacji konieczny jest etap stabilizacji psychicznej.
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Decyzję o rozpoczęciu diagnostyki należy podjąć wtedy, gdy od zdarzenia traumatycznego minęły tygodnie lub miesiące, a nadal występują natrętne wspomnienia, koszmary, unikanie określonych miejsc, nadmierna czujność, napady paniki albo trudności w relacjach.
Jeżeli trauma sprzed kilku lat nadal wpływa na pracę, związek, sen lub funkcjonowanie społeczne, dalsze czekanie nie zwiększa szans na samoistną poprawę, tylko utrwala mechanizmy zachowań.
Sprawdź naszych specjalistów od traumy
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy EMDR działa przy traumie z dzieciństwa?
Tak, skuteczność potwierdzono zarówno u dorosłych, jak i młodzieży z objawami pourazowymi.
Ile trwa jedna sesja EMDR?
Najczęściej ok. 50 minut.
Czy EMDR leczy depresję?
EMDR redukuje objawy depresyjne związane z traumą.
Czy EMDR jest skuteczniejsze od CBT?
Aktualne metaanalizy nie wykazują jednoznacznej przewagi żadnej z tych metod.
Czy przeciwwskazania do EMDR są trwałe?
Nie, w wielu przypadkach po etapie stabilizacji pacjent może bezpiecznie rozpocząć terapię EMDR.
Przewodnik po terapii EMDR
Źródła
- Chen YR, Hung KW, Tsai JC, Chu H, Chung MH, Chen SR, Liao YM, Ou KL, Chang YC, Chou KR. Efficacy of eye-movement desensitization and reprocessing for patients with posttraumatic-stress disorder: a meta-analysis of randomized controlled trials. PLoS One. 2014 Aug 7;9(8):e103676.
- Lewey JH, Smith CL, Burcham B, Saunders NL, Elfallal D, O’Toole SK. Comparing the Effectiveness of EMDR and TF-CBT for Children and Adolescents: a Meta-Analysis. J Child Adolesc Trauma. 2018 Jun 11;11(4):457-472.
- Wright SL, Karyotaki E, Cuijpers P, Bisson J, Papola D, Witteveen A, Suliman S, Spies G, Ahmadi K, Capezzani L, Carletto S, Karatzias T, Kullack C, Laugharne J, Lee CW, Nijdam MJ, Olff M, Ostacoli L, Seedat S, Sijbrandij M. EMDR v. other psychological therapies for PTSD: a systematic review and individual participant data meta-analysis. Psychol Med. 2024 Jun;54(8):1580-1588.
