Spektrum autyzmu (ASD) u dorosłych kobiet to temat, który zyskuje coraz większą uwagę w psychologii i psychoterapii.
Często diagnozowany później niż u mężczyzn, gdyż autyzm u kobiet przejawia się w sposób subtelny, co sprawia, że objawy bywają przeoczone lub mylone z innymi zaburzeniami, takimi jak lęk czy depresja.
Kobiety rozwijają przy tym strategie adaptacyjne, znane jako maskowanie, które pozwalają im funkcjonować w społeczeństwie, ale kosztem dużego wysiłku emocjonalnego i fizycznego.
Kluczowe wnioski
- Kobiety z ASD doświadczają trudności w relacjach społecznych, komunikacji, regulacji emocji oraz wykazują silną potrzebę rutyny, intensywne zainteresowania i nadwrażliwość sensoryczną, a to wszystko znacząco wpływa na ich codzienne funkcjonowanie.
- Maskowanie objawów pozwala kobietom funkcjonować społecznie, ale prowadzi do chronicznego stresu i wyczerpania.
- Autyzm u dorosłych kobiet przejawia się subtelnie, zmienia się z wiekiem i często wykształca różne strategie adaptacyjne, co utrudnia diagnozę.
Czym jest spektrum autyzmu u dorosłych kobiet?
Autyzm u dorosłych kobiet nie znika wraz z wiekiem, choć objawy mogą się zmieniać pod wpływem doświadczeń życiowych i rozwoju strategii radzenia sobie z nimi.
Kobiety często wykazują wyższą motywację społeczną niż mężczyźni z ASD, co oznacza, że starają się utrzymywać relacje, ale napotykają trudności w ich pogłębianiu czy rozwiązywaniu konfliktów.
Statystyki wskazują na stosunek diagnoz około 3-4:1 na korzyść mężczyzn, co wynika częściowo z tendencyjności kryteriów diagnostycznych opartych na męskich wzorcach.
U kobiet objawy są mniej stereotypowe – zamiast wyraźnych powtarzalnych zachowań, dominują internalizowane problemy, takie jak analiza relacji czy sensoryczna nadwrażliwość.
Bezpłatny test online autyzmuObjawy społeczne i komunikacyjne
Jednym z głównych obszarów trudności są interakcje społeczne i komunikacja.
Kobiety z autyzmem często doświadczają poczucia niezręczności w sytuacjach grupowych, preferując kontakty jeden na jeden.
Mogą mieć problemy z odczytywaniem mowy ciała, wyrazów twarzy czy tonu głosu, co prowadzi do nieporozumień.
Sarkazm, ironia czy metafory są interpretowane wprost, co komplikuje codzienne rozmowy.
Kontakt wzrokowy wywołuje dyskomfort, dlatego kobiety uczą się go udawać, np. patrząc na brwi rozmówcy.
W relacjach kobiety z ASD mogą być lojalne i empatyczne afektywnie (odczuwając emocje innych), ale mają braki w empatii poznawczej (rozumieniu myśli innych).
Często analizują interakcje po fakcie, co prowadzi do natrętnych myśli i lęku.
Preferują głębokie przyjaźnie, ale mają trudności ze small talkami czy plotkami.
W efekcie czują się niedopasowane, co pogłębia izolację.
Objawy behawioralne i sensoryczne
Kobiety z autyzmem wykazują silną potrzebę rutyn i powtarzalnych zachowań, które dają poczucie bezpieczeństwa.
Zmiany w harmonogramie wywołują frustrację lub lęk.
Zainteresowania są intensywne i wąskie, ale u kobiet często akceptowalne społecznie – np. literatura, sztuka, zwierzęta czy psychologia.
Mogą występować stereotypowe ruchy, takie jak kołysanie się czy drapanie, ale są ukrywane w miejscach publicznych.
Nadwrażliwość sensoryczna to kolejny kluczowy objaw: dyskomfort przez głośne dźwięki, jasne światło, faktury ubrań czy zapachy.
Może to prowadzić do selektywnego jedzenia lub unikania tłumów.
U niektórych kobiet występuje niedowrażliwość, np. mniejsze odczuwanie bólu czy smaku.
Te reakcje sensoryczne wpływają na ich codzienne funkcjonowanie, powodując zmęczenie po ekspozycji na bodźce.
Aspekty emocjonalne i współwystępujące zaburzenia
Emocje u kobiet z autyzmem bywają intensywne i trudne do regulacji.
Mogą występować wahania nastroju, lęk społeczny czy frustracja z powodu nieporozumień.
Wysoka wrażliwość emocjonalna sprawia, że kobiety odczuwają empatycznie ból innych, ale mają trudności z wyrażaniem własnych uczuć – czasem występuje aleksytymia, czyli problem z identyfikacją emocji.
Często przy tym współwystępują inne zaburzenia: lęk, depresja, ADHD, OCD, zaburzenia odżywiania, problemy ze snem czy chroniczne zmęczenie.
Maskowanie objawów prowadzi do wypalenia – czyli stanu wyczerpania po długotrwałym udawaniu „normalności”.
Kobiety mogą cierpień na niską samoocenę, poczucie winy przez potrzebę samotności czy niestabilność tożsamości.
Maskowanie – kluczowa strategia u kobiet
Maskowanie to świadome lub nieświadome ukrywanie objawów, aby wpasować się w normy społeczne.
Kobiety naśladują zachowania innych: uczą się gestów, mimiki czy scenariuszy rozmów z filmów czy książek.
To pozwala im unikać odrzucenia, ale powoduje chroniczny stres, wyczerpanie i problemy psychiczne.
Maskowanie jest częstsze u kobiet, co opóźnia diagnozę – objawy są subtelniejsze, a zainteresowania mniej „dziwne” niż u mężczyzn.
Długoterminowo prowadzi do poczucia alienacji i potrzeby odzyskania autentyczności.
Wyzwania diagnostyczne i wsparcie
Diagnoza u dorosłych kobiet jest trudna, bo kryteria DSM opierają się na męskich wzorcach.
Objawy są bagatelizowane, a kobiety otrzymują mylne diagnozy, np. borderline czy bipolarne.
Późna diagnoza często następuje po kryzysie, np. wypaleniu zawodowym.
Wsparcie obejmuje terapię poznawczo-behawioralną, dostosowaną do spektrum, oraz dołączenie do grupy wsparcia.
Rozpoznanie pozwala lepiej zrozumieć siebie i dostosować do tego swoje życie, np. poprzez unikanie przeciążeń sensorycznych czy budowanie rutyn.
Podsumowanie
Objawy autyzmu u dorosłych kobiet to mieszanka subtelnych trudności społecznych, sensorycznych i emocjonalnych, maskowanych w celu adaptacji do społeczeństwa.
Jeśli rozpoznajesz te cechy u siebie, skonsultuj się ze specjalistą – zrozumienie spektrum może przynieść ulgę i poprawić jakość życia.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Alaghband-Rad J, Hajikarim-Hamedani A, Motamed M. Camouflage and masking behavior in adult autism. Front Psychiatry. 2023 Mar 16;14:1108110.
- Bargiela S, Steward R, Mandy W. The Experiences of Late-diagnosed Women with Autism Spectrum Conditions: An Investigation of the Female Autism Phenotype. J Autism Dev Disord. 2016 Oct;46(10):3281-94.
- Napolitano A, Schiavi S, La Rosa P, Rossi-Espagnet MC, Petrillo S, Bottino F, Tagliente E, Longo D, Lupi E, Casula L, Valeri G, Piemonte F, Trezza V, Vicari S. Sex Differences in Autism Spectrum Disorder: Diagnostic, Neurobiological, and Behavioral Features. Front Psychiatry. 2022 May 13;13:889636.
Dowiedz się więcej
- Objawy autyzmu u dorosłych
- Czym jest autyzm atypowy?
- Czy autyzm jest dziedziczny?
- Trening umiejętności społecznych – na czym polega i co daje
- Psycholog online – terapia i konsultacje przez internet
- Jaki nurt terapii jest najskuteczniejszy?
