Neurastenia, zwana również nerwicą neurasteniczną, to zaburzenie, które w dzisiejszych czasach często jest bagatelizowane, przypisując jego objawy zwykłemu zmęczeniu czy stresowi codziennego życia.

Neurastenia nie jest jednak chorobą, którą można zignorować – jej nieleczenie niesie za sobą poważne konsekwencje, które wpływają na wszystkie sfery życia.

Kluczowe wnioski

Nieleczona neurastenia prowadzi do rozwoju depresji lub zaburzeń lękowych oraz do przewlekłego wyniszczenia fizycznego organizmu.
Skuteczne leczenie opiera się na psychoterapii, zmianie stylu życia i uzyskiwaniu wsparcia od bliskich, a w niektórych przypadkach zastosowaniu farmakoterapii.
Powstaje w wyniku predyspozycji genetycznych, przyczyn środowiskowych i stresu związanego z szybkim tempem życia.

Czym jest neurastenia?

Neurastenia to zaburzenie psychogenne, charakteryzujące się złożonymi symptomami i przewlekłym przebiegiem.

Jest to choroba cywilizacyjna, związana z narastającym poziomem napięć społecznych, zbyt szybkim tempem życia, brakiem odpoczynku i przeciążeniem pracą.

Często jest mylona z depresją lub innymi zaburzeniami psychicznymi.

Neurastenia objawia się przede wszystkim ciągłym uczuciem zmęczenia, które nie mija nawet po odpoczynku.

Diagnoza wymaga wykluczenia przyczyn somatycznych, takich jak choroby przewlekłe (np. cukrzyca czy astma), i zazwyczaj trwa co najmniej trzy miesiące, by spełnić kryteria.

Według klasyfikacji, wyróżnia się trzy typy neurastenii:

Hipersteniczna: Dominuje wzmożona drażliwość, stałe napięcie emocjonalne, niepokój, niekontrolowane wybuchy złości oraz objawy somatyczne, takie jak kołatanie serca, bóle w klatce piersiowej, drżenie rąk, bóle brzucha, biegunki, napięciowe bóle głowy czy sztywność mięśni. Często towarzyszą temu też problemy z zasypianiem lub spłyceniem snu.
Hiposteniczna: Charakteryzuje się stałym zmęczeniem, apatią, trudnościami w mobilizacji, spadkiem aktywności, anhedonią (brakiem radości z życia), obniżeniem nastroju, chwiejnością emocjonalną i spowolnieniem psychoruchowym. Mogą wystąpić objawy somatyczne jak bóle głowy, mięśni, zaparcia, niestrawność, a także seksualne – spadek libido, problemy z erekcją czy obniżenie potencji.
Asteniczna (psychastenia): To skrajne wyczerpanie, łatwa męczliwość, nadmierna senność, spowolnienie psychoruchowe, brak chęci do działania i nadmierna podatność na choroby somatyczne.

Przyczyny neurastenii

Przyczyny neurastenii są wieloczynnikowe.

Jednym z nich są predyspozycje genetyczne, takie jak nadwrażliwość na stres, niski próg pobudzenia lękowego czy nadreaktywność.

Z perspektywy środowiskowej kluczowe są: nadmierny pośpiech, presja czasu, brak odpoczynku, przemęczenie pracą – szczególnie w zawodach wysokiego ryzyka, jak policja, wojsko, medycyna czy stanowiska menadżerskie.

Przykładowo neurastenia bywa nazywana „chorobą zawodową policjantów” ze względu na stały stres, odpowiedzialność i sytuacje kryzysowe w tych profesjach.

Inne czynniki to konflikty relacyjne (np. mobbing, problemy rodzinne), traumatyczne wydarzenia (utrata bliskiej osoby, rozwód), niekorzystne warunki życia (hałas, bieda, niewłaściwe odżywianie) oraz zjawiska współczesne takie, jak FOMO (lęk przed pominięciem w mediach społecznościowych).

Stres wyzwala nadmierną produkcję hormonów, takich jak kortyzol, adrenalina i noradrenalina, co prowadzi do zaburzeń równowagi organizmu.

Konsekwencje nieleczonej neurastenii

Nieleczona neurastenia nie znika samoistnie – wręcz przeciwnie, jej objawy pogłębiają się, prowadząc do poważnych, długoterminowych skutków.

Przewlekły przebieg zaburzenia sprawia, że pacjent doświadcza ciągłego wyczerpania, co znacząco obniża jakość życia.

W sferze psychicznej pojawiają się niepewność, niezdecydowanie, ciągłe niezadowolenie, pesymistyczne podejście do życia oraz niekontrolowane wybuchy emocji, takie jak płacz, złość czy gniew.

To może ewoluować w pełne zaburzenia depresyjne lub lękowe, a w skrajnych przypadkach sygnalizować początek poważniejszych problemów, jak schizofrenia, choroba afektywna dwubiegunowa czy nawet choroby somatyczne (np. guzy mózgu lub urazy).

Na poziomie fizycznym nieleczona neurastenia nasila objawy somatyczne: bóle mięśni, problemy z jelitami, nadpotliwość, drętwienie kończyn, przyspieszoną akcję serca i uczucie całkowitego wyczerpania.

Zaburzenia snu stają się chroniczne – od bezsenności po nadmierną senność (hipersomnię) – co osłabia odporność i zwiększa podatność na infekcje.

W kontekście zawodowym prowadzi to do wypalenia, spadku efektywności, trudności z koncentracją i zapamiętywaniem, co może skutkować utratą pracy lub konfliktami interpersonalnymi.

Społecznie nieleczona neurastenia powoduje izolację: pacjenci unikają relacji, czując się zbyt zmęczeni na interakcje, co pogłębia poczucie osamotnienia i obniża samoocenę.

W dłuższej perspektywie może to prowadzić do kryzysów życiowych, takich jak rozwody, problemy finansowe czy uzależnienia (np. od substancji uspokajających).

Szczególnie narażone są osoby w stresujących zawodach, gdzie neurastenia staje się „chorobą zawodową”, jak u policjantów, gdzie brak leczenia zwiększa ryzyko błędów w pracy i wypadków.

Badania wskazują, że objawy neurastenii mogą być początkiem rozwoju innych chorób psychicznych lub neurologicznych, dlatego lekceważenie ich jest ryzykowne.

Przebieg jest zazwyczaj przewlekły, a brak interwencji pogarsza sprawność fizyczną i psychiczną, uniemożliwiając normalne funkcjonowanie.

Bezpłatny test na wypalenie zawodowe

Leczenie neurastenii

Na szczęście neurastenia jest uleczalna, a leczenie skupia się na psychoterapii, zwłaszcza w nurcie poznawczo-behawioralnym, która pomaga zidentyfikować przyczyny i zmienić nawyki.

Ważne jest dążenie do równowagi między pracą a życiem prywatnym: higiena snu, zdrowa dieta, aktywność fizyczna (np. joga, tai chi) i techniki relaksacyjne (medytacja).

W nielicznych przypadkach stosuje się leki przeciwdepresyjne lub uspokajające preparaty ziołowe.

Zmiana otoczenia, wsparcie społeczne i unikanie przeciążeń to klucz do sukcesu.

Diagnoza powinna być wnikliwa, by wykluczyć przyczyny somatyczne.

Podsumowanie

Nieleczona neurastenia to nie tylko zmęczenie – to spirala, która może zniszczyć zdrowie i relacje.

Jeśli rozpoznajesz u siebie objawy, skonsultuj się ze specjalistą.

Wczesna terapia przywraca równowagę i zapobiega poważnym konsekwencjom.

Umów się na psychoterapię

Źródła

Lee MH, Kim Y, Cho SH. Review on Diagnostic Criteria of Neurasthenia: Suggesting Pathway of Culture-bound dieases. J Pharmacopuncture. 2017 Dec;20(4):230-234.
Molina KM, Chen CN, Alegría M, Li H. Prevalence of neurasthenia, comorbidity, and association with impairment among a nationally representative sample of US adults. Soc Psychiatry Psychiatr Epidemiol. 2012 Nov;47(11):1733-44.
Shi-Fu, X. & He-Qin, Y. & Linden, Michael & Korten, A. & Sartorius, Norman. (1998). Recent developments in the study of prevalence and phenomenology of neurasthenia in general health care across cultures. 8. 24-29.

Dowiedz się więcej

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk” Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej