Kompulsywne objadanie się to zaburzenie odżywiania polegające na powtarzających się epizodach utraty kontroli nad jedzeniem, podczas których człowiek spożywa duże ilości pokarmu w krótkim czasie, mimo braku fizjologicznego głodu.
Nie jest to problem silnej lub słabej woli.
Jest to zaburzenie regulacji emocji, zachowania i układu nagrody, które bez leczenia ma tendencję do utrwalania się oraz zwiększa ryzyko wystąpienia depresji, otyłości, cukrzycy typu 2.
W przypadku nawracających napadów objadania się rekomendujemy rozpoczęcie psychoterapii poznawczo-behawioralnej (CBT), ponieważ ma najsilniejsze potwierdzenie skuteczności leczenia w badaniach klinicznych (Brownley i in. 2016).
Jak rozpoznać kompulsywne objadanie się?
Kompulsywne objadanie rozpoznaje się przede wszystkim po utracie kontroli nad jedzeniem – osoba chora ma poczucie, że po rozpoczęciu jedzenia nie może przestać.
Osoby zmagające się z tym problemem często jedzą znacznie szybciej niż zwykle, spożywają pokarm mimo braku głodu, jedzą do poziomu fizycznego dyskomfortu, a następnie odczuwają wstyd, poczucie winy lub obrzydzenie wobec siebie.
Charakterystyczne jest również ukrywanie się z jedzeniem przed innymi ludźmi.
Z klinicznego punktu widzenia pojedynczy epizod nie świadczy jeszcze o zaburzeniu.
Napady musza się stać powtarzalnym sposobem radzenia sobie z napięciem.
Osoby zmagającej się z kompulsywnym jedzeniem zgłaszają od 2 do 3 napadów tygodniowo, w skrajnych przypadkach do kilku epizodów dziennie.
Czy kompulsywne jedzenie jest związane z regulacją emocji?
Tak, to jeden z najlepiej udokumentowanych mechanizmów tego zaburzenia.
Napad objadania nie zaczyna się od głodu, tylko od napięcia emocjonalnego, którego pacjent nie potrafi uspokoić w inny sposób.
Stres, poczucie odrzucenia, samotność, frustracja lub przeciążenie aktywują układ nagrody w mózgu, a produkty bogate w cukier i tłuszcz powodują krótkotrwały wzrost dopaminy oraz chwilowe obniżenie napięcia.
Ulga w kompulsywnym objadaniu się trwa od kilkunastu minut do kilku godzin, następnie pojawia się poczucie winy, które generuje kolejne napięcie i uruchamia następny epizod nadmiernego jedzenia.
„Pacjenci próbują walczyć z samym jedzeniem. Natomiast objadanie się jest skutkiem, objawem zaburzenia, a nie jego przyczyną. Pacjent musi przepracować swoje trudności i zmienić sposób regulowania napięcia, aby wyleczyć się z kompulsywnych napadów objadania.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Czy kompulsywne objadanie się to uzależnienie behawioralne?
Nie, ale mechanizmy częściowo się pokrywają: podczas napadu objadania aktywowane są te same obszary układu nagrody, które uczestniczą w zachowaniach nałogowych, m.in. występuje silny głód psychiczny, utrata kontroli oraz kontynuowanie zachowania mimo negatywnych konsekwencji zdrowotnych i emocjonalnych.
Leczenie kompulsywnych napadów objadania się to trudniejszy proces, gdyż jedzenie jest niezbędne do życia, a w przypadku alkoholu lub hazardu można dążyć do całkowitej abstynencji.
Czy kompulsywne objadanie się jest objawem depresji, stresu lub innych zaburzeń?
Bardzo często tak, kompulsywne objadanie współwystępuje z depresją, zaburzeniami lękowymi, ADHD, przewlekłym stresem oraz zaburzeniami osobowości – nie oznacza to jednak, że np. każda osoba z depresją będzie się objadać.
Pacjenci cierpiący przez różnego rodzaju zaburzenia psychiczne za pomocą jedzenia próbują regulować swoje negatywne stany, następnie zgłaszają się po profesjonalną pomoc z powodu nadwagi lub problemów żywieniowych, a dopiero podczas diagnozy okazuje się, że głównym problemem jest zaburzenie, typu depresja, utrzymujące się od kilku lat.
Bezpłatny test online depresjiJak diagnozuje się kompulsywne jedzenie?
Diagnoza kompulsywnego jedzenia opiera się na wywiadzie klinicznym przeprowadzanym przez psychologa lub psychiatrę.
Proces obejmuje analizę częstotliwości napadów, ich przebiegu, poziomu utraty kontroli oraz wpływu problemu na funkcjonowanie społeczne, zawodowe i zdrowotne.
Pełna diagnoza zwykle zajmuje od 2 do 3 spotkań trwających ok. 50 minut.
Celem jest potwierdzenie zaburzenia oraz ustalenie czynników podtrzymujących problem.
Jak leczy się kompulsywne jedzenie?
Najlepiej przebadaną metodą leczenia w przypadku kompulsywnego jedzenia jest psychoterapia poznawczo-behawioralna.
Standardowy proces terapeutyczny napadów objadania się w terapii CBT obejmuje około 16–20 sesji realizowanych przez 4–6 miesięcy.
W trakcie terapii CBT pacjent uczy się identyfikować wyzwalacze napadów, regulować emocje oraz odbudowywać regularny model jedzenia.
Głównym efektem CBT jest redukcja napadów jedzenia i poprawa funkcjonowania psychicznego (Ghaderi i in. 2018).
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Pomoc terapeutyczna jest uzasadniona natychmiast, gdy:
- napady objadania występują minimum raz w tygodniu przez kilka miesięcy
- po epizodach pojawia się poczucie utraty kontroli i silny wstyd
- kolejne diety kończą się nawrotem objawów
- masa ciała systematycznie wzrasta mimo prób ograniczania jedzenia
- objadanie współwystępuje z obniżonym nastrojem, lękiem lub przewlekłym stresem.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy kompulsywne objadanie prowadzi do otyłości?
Tak, ponieważ napady mogą generować nadwyżki energetyczne liczone w tysiącach kalorii tygodniowo.
Czy dieta eliminuje kompulsywne objadanie?
Nie, ponieważ dieta nie usuwa mechanizmu regulacji emocji odpowiedzialnego za napady.
Ile trwa leczenie kompulsywnego objadania?
Najczęściej 16–20 sesji w nurcie CBT realizowanych przez około 4–6 miesięcy.
Czy kompulsywne objadanie mija samo?
Część osób doświadcza okresowych remisji, ale przewlekłe objawy zwykle utrzymują się bez leczenia.
Jaka terapia jest zalecana w przypadku napadów objadania się?
Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) ma najsilniejsze potwierdzenie skuteczności w badaniach randomizowanych i metaanalizach (Brownley i in. 2016).
Przewodnik po zaburzeniach odżywiania
- Psychoterapia online w Pokonaj Lęk
- Psychoterapia stacjonarna w Pokonaj Lęk
- Zaburzenia odżywiania – przyczyny, rodzaje, objawy
- Anoreksja – jak rozpoznać? jak leczyć? czym się objawia?
- Bulimia – objawy, przyczyny i leczenie (jak pomóc)
- Psychoterapia zaburzenia odżywiania
- Terapia zaburzeń odżywiania online
- Psycholog zaburzeń odżywiania
Źródła
- Brownley, K. A., Berkman, N. D., Peat, C. M., Lohr, K. N., Cullen, K. E., Bann, C. M., & Bulik, C. M. (2016). Binge-eating disorder in adults a systematic review and meta-analysis. Annals of Internal Medicine, 165(6), 409-420.
- Ghaderi A, Odeberg J, Gustafsson S, Råstam M, Brolund A, Pettersson A, Parling T. Psychological, pharmacological, and combined treatments for binge eating disorder: a systematic review and meta-analysis. PeerJ. 2018 Jun 21;6:e5113.
