Grupy wsparcia – rodzaje i proces leczenia

Grupy wsparcia stają się coraz bardziej popularną formą pomocy.

Są one samopomocową metodą, w której osoby zmagające się z podobnymi problemami spotykają się, by dzielić doświadczeniami, oferować wzajemne zrozumienie i budować poczucie wspólnoty.

Nie są to jednak grupy terapeutyczne w ścisłym sensie, choć często prowadzone przez psychologów lub psychoterapeutów, i mogą uzupełniać indywidualną psychoterapię.

Kluczowe wnioski

• Grupy wsparcia umożliwiają dzielenie się doświadczeniami, wzajemne wsparcie i budowanie poczucia wspólnoty, co pomaga radzić sobie z trudnościami emocjonalnymi i życiowymi.
• Wsparcie w grupach odbywa się stopniowo poprzez regularne spotkania, wymianę doświadczeń i ćwiczenia prowadzone przez terapeutów, co sprzyja rozwojowi empatii i zmianie zachowań.
• Istnieją różne typy grup wsparcia (otwarte, zamknięte, psychoedukacyjne, terapeutyczne, rozwojowe), które można dopasować do indywidualnych potrzeb i celów uczestników.

Charakterystyka grup wsparcia

Grupy wsparcia pomagają w radzeniu sobie z uzależnieniami, depresją, lękami czy trudnymi sytuacjami życiowymi, takimi jak strata bliskiej osoby lub opieka nad dzieckiem z zaburzeniami.

Ich potencjał tkwi w czynnikach terapeutycznych, takich jak uniwersalność doświadczeń, altruizm (pomaganie innym podnosi własną wartość) czy katharsis (oczyszczające wyrażanie emocji).

Grupy wsparcia mogą być formalne, organizowane przez ośrodki zdrowotne lub stowarzyszenia, lub nieformalne, powstające spontanicznie wśród osób o podobnych doświadczeniach.

W formalnych grupach terapeuta moderuje proces, zapewniając bezpieczeństwo i dyskrecję, co jest kluczowe dla budowania zaufania.

Na przykład w grupach wsparcia online lub stacjonarnych, uczestnicy dzielą się historiami bez głębokiej analizy psychologicznej, skupiając się na praktycznym wsparciu.

Korzyści obejmują redukcję poczucia osamotnienia, wymianę rad i informacji oraz wzmacnianie nadziei na poprawę.

Jednak na początku mogą pojawić się trudności, takie jak lęk przed oceną czy obawa przed dzieleniem się osobistymi historiami z obcymi – po kilku spotkaniach te bariery zazwyczaj znikają, dzięki empatycznemu środowisku.

Rodzaje grup wsparcia

Grupy wsparcia są zróżnicowane, co pozwala dostosować je do indywidualnych potrzeb.

Oto główne kategorie:

1. Grupy otwarte: Charakteryzują się elastycznością – nowe osoby mogą dołączać w dowolnym momencie, co wnosi świeże perspektywy i dynamikę. Są idealne dla tych, którzy szukają różnorodnych doświadczeń i inspiracji. Na przykład w takich grupach pracują osoby z depresją czy lękami, rozwijając empatię poprzez słuchanie różnych historii. Korzyści to większa elastyczność i motywacja do kontynuacji, choć może brakować głębszej stabilności relacji.
2. Grupy zamknięte: Uczestnicy zaczynają razem i pozostają w stałym składzie do końca cyklu, co sprzyja budowaniu zaufania i głębszych więzi. Są polecane przy traumach czy zaburzeniach osobowości. Takie grupy liczą 5-12 osób, spotykające się raz w tygodniu na 2-3 godziny. Proces obejmuje maratony warsztatowe (6-10 godzin), co intensyfikuje pracę nad sobą.
3. Grupy psychoedukacyjne: Skupiają się na przekazywaniu wiedzy i narzędzi do radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami. Tematy to m.in. zarządzanie stresem (techniki relaksacyjne, mindfulness), budowanie relacji (komunikacja, rozwiązywanie konfliktów) czy świadomość emocji. Są dobrym pierwszym krokiem w terapii, pomagając zrozumieć mechanizmy własnych zachowań bez głębokiej analizy emocjonalnej.
4. Grupy terapeutyczne: To zaawansowana forma prowadzona przez specjalistów, skupiająca się na intensywnej pracy nad problemami, takimi jak depresja, lęki, zaburzenia odżywiania czy osobowości. Grupy te pracują w nurtach jak poznawczo-behawioralny czy psychodynamiczny, z celem zmiany mechanizmów psychicznych i poprawy relacji. Uczestnicy dzielą się doświadczeniami, wykonują ćwiczenia i projekty, co prowadzi do korzystnych zmian w strukturze osobowości.
5. Grupy rozwojowe: Nie leczą zaburzeń, ale wspierają rozwój osobisty, np. u nastolatków kształtujących tożsamość czy młodych dorosłych budujących relacje.

Dodatkowo grupy wsparcia mogą być samopomocowe (prowadzone przez członków) lub skoncentrowane na konkretnych problemach, jak AA (Anonimowi Alkoholicy).

Mogą opierać się na 12 krokach i wierze w siłę wyższą.

Są też grupy dla współuzależnionych, rodziców dzieci z autyzmem czy osób z uzależnieniami behawioralnymi (seksoholizm, zakupoholizm).

Proces leczenia w grupach wsparcia

Proces leczenia lub wsparcia w grupach jest stopniowy i oparty na regularnych spotkaniach.

Zaczyna się od konsultacji z psychologiem lub psychoterapeutą, który ocenia problem i kwalifikuje do grupy.

Grupy liczą od kilku do kilkunastu osób, spotykając się raz w tygodniu lub co dwa tygodnie, przez 60-90 minut lub dłużej.

Prowadzący (jeden lub dwóch terapeutów) dba o proces grupowy, analizując relacje i wspierając na różnych etapach.

Podczas spotkań uczestnicy dzielą się doświadczeniami w atmosferze wzajemnego szacunku i życzliwości.

Początkowo może pojawić się lęk przed oceną, ale z czasem rozmowy stają się łatwiejsze, dzięki rozwojowi inteligencji emocjonalnej i empatii.

Proces obejmuje wymianę historii, budowanie relacji, rozładowywanie negatywnych uczuć i uczenie się radzenia sobie z problemami.

W grupach terapeutycznych wprowadzane są ćwiczenia, praca w podgrupach czy zadania domowe, co pomaga w zmianie zachowań i minimalizacji ryzyka nawrotów objawów.

Czas trwania zależy od problemu: od 12 tygodni na oddziałach psychiatrycznych po ponad 2 lata w grupach długoterminowych.

Po zakończeniu niektórzy kontynuują leczenie w terapii indywidualnej, by dokończyć pewne wątki.

Uczestnictwo w grupach wsparcia przynosi liczne korzyści: zrozumienie ze strony innych, możliwość poznania podobnych doświadczeń, redukcję bólu psychicznego i rozwój empatii.

Podsumowanie

Grupy wsparcia to cenna forma pomocy, która poprzez wspólnotę doświadczeń wspiera proces zdrowienia.

Warto je łączyć z indywidualną terapią dla optymalnych efektów.

Jeśli zmagasz się z trudnościami, skonsultuj się ze specjalistą – to krok ku lepszemu samopoczuciu.

Źródła

• Kealy D, Kongerslev MT. Structured group psychotherapies: Advantages, challenges, and possibilities. J Clin Psychol. 2022 Aug;78(8):1559-1566.
• Tracy K, Wallace SP. Benefits of peer support groups in the treatment of addiction. Subst Abuse Rehabil. 2016 Sep 29;7:143-154.

Dowiedz się więcej

• Terapia grupowa – na czym polega i jakie są korzyści?
• Etapy terapii grupowej
• Dobry psychoterapeuta – jak go znaleźć i rozpoznać?
• Obawy dotyczące terapii
• Jak znaleźć terapeutę specjalizującego się w nerwicach?

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej