Współczesna psychologia kliniczna mierzy się z wyzwaniem, jakim jest diagnostyka i leczenie zaburzeń, które często występują razem.
Jednym z takich powszechnych, lecz często niediagnozowanych połączeń, jest relacja między zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) a dystymią, czyli przewlekłym zaburzeniem nastroju.
Zrozumienie tego związku jest fundamentalne, ponieważ dystymia może być długoterminową konsekwencją życia z nieleczonym ADHD, a jej objawy są na tyle subtelne, że łatwo je przeoczyć lub pomylić z cechą osobowości.
Kluczowe wnioski
- ADHD znacząco zwiększa ryzyko depresji, a dystymia często stanowi wtórny skutek przewlekłego, nieleczonego ADHD.
- Diagnoza współistniejących ADHD i dystymii jest trudna z powodu nakładających się objawów, dlatego wymaga szczegółowego wywiadu i analizy chronologii problemów.
- Skuteczne leczenie ADHD i dystymii musi być kompleksowe, łącząc farmakoterapię i psychoterapię, aby jednocześnie redukować objawy i usuwać przyczyny trudności.
- Dystymia to przewlekła, łagodniejsza forma depresji, która może latami obniżać jakość życia bez wyraźnych sygnałów alarmowych.
- Nieleczone ADHD prowadzi do problemów z funkcjonowaniem, obniżonej samooceny i skutkuje wyższym ryzykiem rozwoju depresji.
Dystymia – przewlekła depresja
Dystymia to przewlekła odmiana depresji, charakteryzująca się mniejszym nasileniem objawów, ale utrzymująca się przez wyjątkowo długi czas.
Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi, aby postawić rozpoznanie, obniżony nastrój musi występować przez większość dnia, prawie codziennie, przez co najmniej dwa lata u dorosłych.
Symptomy dystymii są bardziej subtelne niż w przypadku pełnego epizodu depresji, co sprawia, że osoby nią dotknięte często są w stanie wypełniać codzienne obowiązki zawodowe i rodzinne, choć bez czerpania z nich jakiejkolwiek satysfakcji.
Do najczęstszych objawów należą:
- Umiarkowane obniżenie nastroju, gorsze samopoczucie i płaczliwość.
- Przewlekłe zmęczenie i brak energii do wykonywania obowiązków.
- Niska samoocena, poczucie winy, beznadziejności i pesymizm.
- Anhedonia, czyli brak zdolności do odczuwania przyjemności.
- Zaburzenia snu (bezsenność lub nadmierna senność) oraz apetytu.
- Trudności w koncentracji, uwadze i niezdecydowanie.
- Zwiększone napięcie, drażliwość (szczególnie u dzieci i młodzieży), a także wycofanie społeczne.
Dystymia jest często niezauważana lub błędnie interpretowana, ponieważ jej symptomy mogą być postrzegane jako po prostu część osobowości danej osoby, wynikająca z trudności życiowych czy pesymistycznego usposobienia.
Przewlekły charakter zaburzenia sprawia, że pacjenci i ich otoczenie przyzwyczajają się do tego stanu, traktując go jako „nową normalność”, co w efekcie opóźnia diagnozę i poszukiwanie profesjonalnej pomocy.
Ta chroniczna akceptacja cierpienia może trwać latami, stopniowo pogarszając jakość życia i potęgując poczucie beznadziei.
Bezpłatny test online depresjiNieleczone ADHD
W powszechnej świadomości ADHD często jest mylnie kojarzone wyłącznie z nadpobudliwością ruchową u dzieci.
W rzeczywistości, w kontekście dorosłych, kluczowym problemem jest upośledzenie tzw. funkcji wykonawczych.
To właśnie te kompetencje – odpowiedzialne za planowanie, organizację, samokontrolę emocjonalną i realizację celów – stanowią sedno zaburzenia i są główną przyczyną długoterminowych problemów.
Nieleczone ADHD prowadzi do kaskady problemów, które z czasem mogą przeobrazić się w objawy depresyjne, w tym w dystymię.
Problemy z koncentracją i organizacją w szkole oraz w pracy skutkują błędami i poczuciem niewypełniania obowiązków.
Ciągłe porażki i wysoki poziom krytycyzmu wobec własnych zachowań prowadzą do chronicznego stresu, który stopniowo niszczy samoocenę.
Ponadto osoby z ADHD mogą doświadczać problemów w relacjach międzyludzkich oraz ogólnego obniżenia jakości życia.
Bezpłatny test na ADHDZwiązek między dystymią a ADHD
Związek między ADHD a dystymią jest silnie udokumentowany, a jego mechanizm często wskazuje na zależność przyczynowo-skutkową.
Badania pokazują, że ryzyko wystąpienia depresji u osób z ADHD jest nawet sześciokrotnie większe.
Życie z niezdiagnozowanym i nieleczonym ADHD jest trudniejsze, gdyż każdy dzień przynosi nowe frustracje i porażki wynikające z trudności z organizacją, planowaniem i panowaniem nad emocjami.
Ten nieustający stres i poczucie niepowodzenia obniża samoocenę, prowadząc do przewlekłego, niskiego nastroju, który po latach staje się dystymią.
Dystymia w tym kontekście nie jest pierwotnym zaburzeniem, a wtórną konsekwencją długotrwałego, nieleczonego ADHD.
Diagnoza zaburzeń
Diagnoza współistniejących ADHD i dystymii jest często problematyczna ze względu na nakładające się objawy, co może prowadzić do błędnego rozpoznania.
Wiele symptomów występuje w obu stanach, co utrudnia odróżnienie przyczyny od skutku.
Do wspólnych objawów należą :
- Problemy z koncentracją i uwagą
- Przewlekłe zmęczenie i niższy poziom energii życiowej
- Zaburzenia snu i apetytu
- Trudności w relacjach, skłonność do izolacji
W obliczu tej trudności, kluczowym narzędziem diagnostycznym jest dokładny wywiad z pacjentem, który uwzględnia wiek pojawienia się objawów.
ADHD typowo manifestuje się w dzieciństwie, podczas gdy większość zaburzeń nastroju, w tym dystymia, osiąga szczyt zachorowań w okresie dojrzewania.
Zdarza się, że ADHD jest diagnozowane dopiero podczas leczenia depresji, kiedy terapeuta zauważa nierozpoznane wcześniej objawy, które wskazują na głębsze neurorozwojowe podłoże problemów.
Dlatego prawidłowa diagnoza wymaga myślenia „poza schematami” i postawienia pytania: „Co było pierwotną przyczyną, a co jest jej konsekwencją?”.
Kompleksowe leczenie
Leczenie współistniejących ADHD i dystymii wymaga podejścia holistycznego, które koncentruje się w pierwszej kolejności na objawach w największym stopniu utrudniających funkcjonowanie pacjenta.
Jeżeli dystymia jest reakcją na chroniczne trudności wynikające z ADHD, samo leczenie nastroju może nie przynieść trwałej poprawy.
Terapia musi również zająć się źródłem problemu, czyli dysfunkcjami wykonawczymi związanymi z ADHD.
Farmakoterapia w tym przypadku często łączy leki na ADHD z lekami przeciwdepresyjnymi.
Leki na ADHD mogą zmniejszyć chroniczny stres i frustrację, podczas gdy leki przeciwdepresyjne łagodzą objawy obniżonego nastroju.
Psychoterapia także odgrywa kluczową rolę w procesie leczenia.
Skuteczne metody to terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która pozwala pacjentowi zidentyfikować i zmodyfikować toksyczne myśli i schematy, oraz terapia interpersonalna, pomocna w radzeniu sobie z trudnościami w relacjach.
Terapia pozwala również na przepracowanie nagromadzonych przez lata wyrzutów sumienia, wstydu i niskiej samooceny, które są naturalną konsekwencją życia z nieleczonym ADHD.
Połączenie tych metod może przynieść zadowalające efekty i poprawić jakość życia pacjenta w ciągu kilku miesięcy.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Goodman D. Adult ADHD and comorbid depressive disorders: diagnostic challenges and treatment options. CNS Spectr. 2009 Jul;14(7 Suppl 6):5-7; discussion 13-4.
- Jutta S. Mayer, Anka Bernhard, Nikola Fann, Sara Boxhoorn, Catharina A. Hartman, Andreas Reif, Christine M. Freitag. Cognitive mechanisms underlying depressive disorders in ADHD: A systematic review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews. Vol. 121. 2021. p. 307-345.
- McGough JJ, Smalley SL, McCracken JT, Yang M, Del’Homme M, Lynn DE, Loo S. Psychiatric comorbidity in adult attention deficit hyperactivity disorder: findings from multiplex families. Am J Psychiatry. 2005 Sep;162(9):1621-7.
Dowiedz się więcej
- Dystymia, czyli przewlekła depresja: objawy i leczenie
- Jak poradzić sobie z depresją? Praktyczny przewodnik
- Terapia depresji online
- ADHD a depresja i lęki
- Organizacja czasu przy ADHD
- Strategie radzenia sobie z ADHD
- ADHD u dorosłych: objawy, leczenie, jak sobie pomóc
- Terapia CBT w leczeniu ADHD
