Depresja po stracie bliskiej osoby

Strata bliskiej osoby to wyzwanie, które może wywołać żałobę, a w niektórych przypadkach przerodzić się w depresję.

Jak sobie radzić, jakie objawy są alarmujące, jak możesz pomóc innym?

Czy po śmierci bliskiej osoby może się u mnie rozwinąć depresja?

Tak, strata bliskiej osoby to jeden z najsilniejszych stresorów, który może uruchomić depresję, zwłaszcza jeśli masz wcześniejszą historię problemów psychicznych lub śmierć była nagła, np. przez wypadek czy samobójstwo.

Badania pokazują, że u 7-10% osób żałoba przechodzi w pełny epizod depresyjny, z objawami jak stały smutek, utrata zainteresowań czy poczucie bezwartościowości.

Mając tego świadomość, możesz zapobiec pogorszeniu.

Depresja nie jest nieunikniona, zależy od czynników takich jak wiek, relacja ze zmarłym i wsparcie społeczne.

Jak przebiega depresja związana z żałobą?

Depresja po stracie bliskiej osoby często zaczyna się od objawów podobnych do żałoby, ale jest bardziej trwała.

Przebieg to stały obniżony nastrój przez co najmniej 2 tygodnie, z anhedonią (brak radości życia), zmęczeniem, zaburzeniami snu, zmianami apetytu i myślami o bezsensie życia.

Z czasem depresja staje się przewlekła i jej leczenie wymaga miesięcy, a nawet lat.

Jak naturalnie przebiega żałoba?

Naturalna żałoba to adaptacyjny proces, który przebiega falowo, z etapami od szoku po akceptację, trwając zazwyczaj 6-12 miesięcy.

Zaczyna się od odrętwienia i niedowierzania (faza szoku), przechodzi w ból, gniew, poczucie winy i rozpacz (dezorganizacja), potem bunt i smutek, aż do reorganizacji – pogodzenia się z utratą i powrotu do radości.

Emocje jak smutek, lęk czy ulga (np. po długiej chorobie) słabną z czasem, a wspomnienia stają się pozytywne.

Czym różni się depresja od żałoby?

Żałoba to naturalna reakcja z falowymi emocjami: smutkiem, gniewem, tęsknotą, ale też chwilami ulgi i pozytywnych wspomnień, skupionymi na zmarłym.

Depresja to stały, ogólny stan: obniżony nastrój, brak radości z czegokolwiek, poczucie bezwartościowości, myśli samobójcze i spowolnienie psychoruchowe.

W żałobie zachowujesz samoocenę i funkcjonujesz, choć z trudnościami; w depresji wszystko traci sens.

Jakie zachowania są charakterystyczne dla patologicznej żałoby?

Patologiczna żałoba, dotykająca 10-20% osób, to:

• natrętne myśli o śmierci,
• unikanie wspomnień,
• kompulsywne rytuały (np. czuwanie przy grobie),
• wrogość,
• wycofanie społeczne,
• oczekiwanie powrotu zmarłego,
• silne objawy somatyczne.

Do tego mogą dojść szkodliwe zachowania jak ucieczka w używki czy radykalne zmiany życiowe sygnalizują brak adaptacji.

Jakie objawy powinny mnie skłonić do sięgnięcia po pomoc, gdy przeżywam żałobę?

• intensywny, niesłabnący smutek,
• tęsknota, które dominuje życie,
• zaburzenia snu, koncentracji, poczucie winy za radość,
• myśli samobójcze,
• stałe wycofanie społeczne,
• lęk,
• anhedonia,
• fizyczne osłabienie (np. suchość w ustach, brak energii).

 Jak wygląda proces leczenia depresji w żałobie?

Leczenie depresji w żałobie to psychoedukacja, psychoterapia wspierająca (indywidualna lub grupowa) i w ciężkich przypadkach leki antydepresyjne.

Zaczyna się od diagnozy specjalisty – psychologa, terapeuty lub psychiatry.

Ci specjaliści pokierują Twoimi dalszymi działaniami.

Kiedy w żałobie pomoc jest pilna?

Pomoc jest pilna przy wysokim ryzyku samobójczym: myśli o śmierci, planowanie czy próby.

Inne sygnały alarmowe: nasilone objawy depresyjne, upośledzenie funkcjonowania (praca, relacje) czy nadużywanie substancji.

Jak zapobiegać depresji w trakcie żałoby?

Zapobiegaj, akceptując emocje i dbając o siebie: regularny sen, aktywność fizyczna, zdrowa dieta, relacje społeczne i poszukiwanie radości w pasjach.

Unikaj tłumienia emocji oraz używek.

Jak mogę pomóc osobie, która przeżywa żałobę i depresję?

Bądź empatyczny: słuchaj bez oceny, oferuj obecność, pytaj o potrzeby.

Zachęcaj do wyrażania emocji, wspomagaj w codziennych sprawach, ale nie wyręczaj.

Obserwuj objawy i zachęcaj do wizyty u specjalisty.

Jak radzić sobie na co dzień z żałobą?

Na co dzień dopuszczaj ból, ale głównie zajmij się aktywnościami: spacery, hobby, kontakty z bliskimi.

Obserwuj poprawy (np. sen, dieta) i staraj się je wzmacniać.

Przebieg żałoby z czasem staje się łagodniejszy, odzyskujesz energię i poczucie sensu życia.

Jak przygotować się do sesji z terapeutą?

Przed sesją zapisz objawy, pytania i obserwacje (np. co pogarsza nastrój).

Bądź szczery o objawach, szczególnie o myślach samobójczych.

Sesje stają się wtedy efektywniejsze i szybciej osiągniesz postępy w radzeniu z depresją i żałobą.

Źródła

• Seiler A, von Känel R, Slavich GM. The Psychobiology of Bereavement and Health: A Conceptual Review From the Perspective of Social Signal Transduction Theory of Depression. Front Psychiatry. 2020 Dec 3;11:565239.
• Szuhany KL, Malgaroli M, Miron CD, Simon NM. Prolonged Grief Disorder: Course, Diagnosis, Assessment, and Treatment. Focus (Am Psychiatr Publ). 2021 Jun;19(2):161-172.
• Zuelke AE, Luppa M, Löbner M, Pabst A, Schlapke C, Stein J, Riedel-Heller SG. Effectiveness and Feasibility of Internet-Based Interventions for Grief After Bereavement: Systematic Review and Meta-analysis. JMIR Ment Health. 2021 Dec 8;8(12):e29661.

Dowiedz się więcej

• Jak poradzić sobie ze śmiercią bliskiej osoby?
• Bezsenność po śmierci bliskiej osoby
• Stany lękowe po śmierci bliskiej osoby
• Co czuje osoba z depresją?
• Kto leczy depresję – psycholog czy psychiatra?
• Najgorsze objawy depresji
• Ile trwa leczenie depresji?
• Na czym polega psychoterapia w depresji?

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej