Dorosłe Dzieci Alkoholików często mówią: „dlaczego wciąż wpadam w te same sytuacje?”, „czemu znowu wybrałam partnera, który mnie nie szanuje?” albo „czemu zawsze biorę na siebie za dużo?”.
To nie przypadek.
Wiele zachowań i schematów wykształconych w dzieciństwie działa jak autopilot – powtarza się, nawet jeśli świadomie chcemy inaczej.
Te mechanizmy były kiedyś sposobem na przetrwanie w trudnym domu, ale w dorosłym życiu często zaczynają przeszkadzać.
Kluczowe wnioski
- Dorosłe Dzieci Alkoholików często przejmują zbyt wiele obowiązków i starają się udowodnić swoją wartość poprzez swoje osiągnięcia, co prowadzi do przeciążenia i niskiego poczucia własnej wartości.
- DDA unikają sporów, przez co ich potrzeby pozostają niezauważone.
- W dorosłości DDA powtarzają schematy z dzieciństwa, mają trudności w otwieraniu się przed innymi i obawiają się zranienia, co utrudnia tworzenie stabilnych relacji.
- DDA często obwiniają się za cudze problemy i czują, że nie zasługują na dobre traktowanie.
- Spokój wydaje się obcy dla DDA, dlatego nieświadomie powtarzają destrukcyjne wzorce i wprowadzają zamęt w swoje życie.
Nadmierna odpowiedzialność
W dzieciństwie dzieci z rodzin alkoholowych często musiały opiekować się rodzeństwem, zajmować się domem czy nawet uspokajać dorosłych.
W dorosłości ten wzorzec prowadzi do nadmiernego poczucia odpowiedzialności.
DDA często czują, że muszą ratować innych, brać na siebie ich problemy i kontrolować wszystko wokół.
To z jednej strony daje im poczucie bezpieczeństwa, ale z drugiej prowadzi do przeciążenia i frustracji.
Przykłady:
- branie dodatkowych obowiązków w pracy, nawet gdy brakuje sił
- „ratowanie” partnera kosztem siebie
- poczucie winy, gdy odmawia się pomocy innym
Unikanie konfliktów
W rodzinie alkoholowej konflikt zwykle oznaczał zagrożenie – krzyk, przemoc, awanturę.
Dlatego DDA w dorosłości często unikają sporów za wszelką cenę.
Wolą przemilczeć swoje zdanie, zgodzić się z innymi, niż narazić się na kłótnię.
To sprawia, że ich potrzeby bywają ignorowane, a oni sami czują się niewidzialni.
Przykłady:
- zgadzanie się na coś, choć w środku czują sprzeciw
- brak rozmów o trudnych tematach w związku
- rezygnowanie z własnych granic, by „nie robić problemu”
Trudności w relacjach
W dorosłym życiu osoby DDA często wchodzą w relacje z partnerami, którzy są niedostępni emocjonalnie, uzależnieni lub wymagający.
To nieświadome powtarzanie znanego schematu z dzieciństwa – chaos i brak stabilności wydają się „normalne”.
Zdarza się też, że DDA sabotują relacje, które są zdrowe, bo bliskość i spokój wydają im się obce i budzą lęk.
Przykłady:
- wybieranie partnera, który nie angażuje się emocjonalnie
- testowanie partnera („czy na pewno mnie nie opuści?”)
- ucieczka z relacji, gdy pojawia się bliskość
Perfekcjonizm i pracoholizm
Jednym z powtarzalnych schematów jest próba udowodnienia swojej wartości poprzez osiągnięcia.
DDA często pracują ponad siły, dążą do perfekcji i liczą, że wtedy wreszcie poczują się wystarczające.
Niestety wewnętrzny krytyk podpowiada im, że to wciąż za mało, a poczucie satysfakcji trwa krótko.
Przykłady:
- zostawanie po godzinach w pracy „bo inaczej będzie źle”
- długie poprawianie nawet drobnych zadań
- poczucie winy podczas odpoczynku
Tłumienie emocji
„Nie czuj, nie mów, nie ufaj” – to zasada, której DDA często uczą się w dzieciństwie.
W dorosłości przejawia się to trudnością w wyrażaniu emocji.
Czasem prowadzi do ich tłumienia i udawania, że wszystko jest w porządku, innym razem – do wybuchów, kiedy nagromadzone uczucia nie znajdują ujścia.
To powoduje napięcia w relacjach i wewnętrzne poczucie chaosu.
Przykłady:
- mówienie „wszystko ok”, mimo że w środku jest inaczej
- nagłe wybuchy złości po długim milczeniu
- problemy z płaczem i okazywaniem słabości
Poczucie winy i wstydu
DDA łatwo biorą na siebie winę – nawet za sytuacje, które od nich nie zależą.
Wstydzą się swojej przeszłości, ale też siebie samych.
W dorosłości objawia się to trudnością w stawianiu granic („bo to egoistyczne”), poczuciem, że nie zasługują na dobre traktowanie czy sukces, a czasem wręcz autodestrukcyjnymi decyzjami.
Przykłady:
- przepraszanie za wszystko, nawet bez powodu
- poczucie winy po odmowie pomocy
- rezygnowanie z marzeń, bo na nie „nie zasługuję”
Trudność z zaufaniem
Nieprzewidywalność dzieciństwa sprawia, że DDA w dorosłości długo i ostrożnie budują relacje.
Często spodziewają się, że ktoś ich zawiedzie, zrani lub porzuci.
Z tego powodu trudno im się otworzyć, a relacje bywają pełne lęku.
Zdarza się, że jednocześnie bardzo pragną bliskości i się jej boją – tworząc w sobie bolesny konflikt.
Przykłady:
- unikanie zobowiązań w związku
- problemy z pełnym otworzeniem się przed partnerem
- podejrzliwość wobec dobrych intencji innych
Skłonność do odtwarzania chaosu
DDA, nawet nieświadomie, mogą wprowadzać chaos w swoje życie – np. odkładając ważne sprawy, podejmując ryzykowne decyzje czy wikłając się w trudne relacje.
Spokój bywa dla nich nienaturalny, a chaos znajomy.
To mechanizm, który warto rozpoznać, aby świadomie uczyć się wybierania stabilności.
Przykłady:
- sabotowanie własnych planów, np. spóźnianiem się lub odkładaniem spraw na ostatnią chwilę
- tworzenie dramatów w relacjach, gdy robi się „za spokojnie”
- impulsywne decyzje, które prowadzą do problemów
Źródła
- AlSaad, H., Alsaad, A., Khalifah, Z., Almogarry, L., & Alsaihaty, E. (2023). Psychological, Behavioral, and Developmental Impact on Children of Alcoholics. International Journal of Medicine in Developing Countries. https://doi.org/10.24911/ijmdc.51-1672650644.
- Sher, K., Walitzer, K., Wood, P., & Brent, E. (1991). Characteristics of children of alcoholics: putative risk factors, substance use and abuse, and psychopathology.. Journal of abnormal psychology, 100 4, 427-48 . https://doi.org/10.1037/0021-843X.100.4.427.
Dowiedz się więcej
- DDA u kobiet – objawy psychiczne, fizyczne i emocjonalne
- DDA – objawy psychiczne oraz fizyczne Dorosłych Dzieci Alkoholików
- Syndrom DDA – Dorosłe Dzieci Alkoholików: kim są i dlaczego cierpią?
