Czy psycholog leczy depresję?

Depresja to jedno z najpowszechniejszych zaburzeń psychicznych, które dotyka miliony ludzi na całym świecie.

Pojawia się więc pytanie: czy psycholog leczy depresję i jest w stanie nam pomóc?

Odpowiedź nie jest jednoznaczna, ponieważ leczenie depresji wymaga kompleksowego podejścia, uwzględniającego zarówno aspekty psychologiczne, jak i medyczne.

Kluczowe wnioski

• Psycholog leczy depresję poprzez psychoterapię (jeśli jest psychoterapeutą) lub wsparcie emocjonalne, pomagając zrozumieć i zmienić negatywne wzorce myślenia.
• Psychiatra diagnozuje oficjalnie depresję, przepisuje leki i prowadzi leczenie medyczne, często współpracując z psychologiem w kompleksowej terapii.
• Do psychologa warto udać się przy łagodnych objawach lub jeśli szukasz pomocy po raz pierwszy, a do psychiatry – gdy depresja jest nasilona, oddziaływania psychologiczne nie przynoszą efektów lub wymagana jest farmakoterapia.
• Najskuteczniejsze leczenie depresji to połączenie psychoterapii i farmakoterapii dostosowane do indywidualnych potrzeb pacjenta.
• Wsparciem dla leczenia depresji są zdrowe nawyki, regularna aktywność fizyczna, sen, relacje społeczne i redukcja stresu.
• Depresja to poważne zaburzenie psychiczne, które wykracza poza zwykły smutek i wymaga profesjonalnej pomocy, gdy objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie.

Czym jest depresja?

Depresja nie jest zwykłym smutkiem czy chwilowym obniżeniem nastroju – to poważna choroba, która może znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie.

Objawy rozwijają się stopniowo i mogą być początkowo subtelne, takie jak okresowy smutek, utrata zainteresowań czy problemy ze snem.

Jeśli jednak utrzymują się przez co najmniej dwa tygodnie i obejmują poczucie przygnębienia, beznadziejności, brak motywacji, trudności z koncentracją, zmiany apetytu lub masy ciała, zaburzenia snu (bezsenność lub nadmierna senność), zaniżoną samoocenę, problemy z podejmowaniem decyzji, a w skrajnych przypadkach myśli samobójcze lub zamiary samobójcze, konieczne jest sięgnięcie po profesjonalną pomoc.

Depresja może być niezauważona przez długi czas, ale jej nasilenie i długotrwałość są kluczowe dla rozpoznania.

Ważne jest, aby nie bagatelizować tych sygnałów, ponieważ wczesna interwencja zwiększa szanse na skuteczne, i znacznie szybsze, leczenie.

Kto leczy depresję?

Psycholog w leczeniu depresji

Rola psychologa w leczeniu depresji jest znacząca, choć nie obejmuje on farmakoterapii ani formalnej diagnozy medycznej.

Psycholog, jako specjalista po studiach magisterskich z psychologii, pomaga poprzez wsparcie emocjonalne, ocenę stanu psychicznego i prowadzenie psychoterapii (jeśli dodatkowo jest psychoterapeutą).

Podczas konsultacji przeprowadza dogłębny wywiad, stosuje testy psychologiczne i tworzy bezpieczną przestrzeń do wyrażania emocji.

Psychoterapia, często w nurcie poznawczo-behawioralnym, skupia się na zmianie negatywnych wzorców myślenia i zachowania, nauczaniu strategii radzenia sobie ze stresem, lękiem i depresją.

Psycholog uczy, jak zarządzać codziennym stresem, rozwiązywać konflikty z bliskimi czy współpracownikami, oraz pomaga w identyfikacji przyczyn zaburzeń.

To podejście jest szczególnie wartościowe w łagodniejszych przypadkach, gdzie objawy nie utrudniają jeszcze znacząco życia codziennego.

Psycholog może również monitorować postępy i dostosowywać plan terapii, a w razie potrzeby skierować pacjenta do psychiatry.

Jednak psycholog nie wystawia recept na leki ani zwolnień lekarskich – te kompetencje należą do lekarza.

Psychiatra w leczeniu depresji

Z kolei psychiatra to lekarz specjalizujący się w zaburzeniach psychicznych, który ukończył studia medyczne i specjalizację z psychiatrii.

Ma uprawnienia do stawiania formalnej diagnozy depresji na podstawie kryteriów diagnostycznych, przepisywania leków antydepresyjnych, zlecania badań laboratoryjnych lub obrazowych (np. EEG) oraz zalecania hospitalizacji w ciężkich przypadkach.

Psychiatra prowadzi kompleksowy wywiad medyczny i psychiatryczny, wyklucza inne przyczyny somatyczne (np. guz mózgu) i ustala plan leczenia, który może obejmować farmakoterapię, psychoterapię lub ich połączenie.

Współpraca między psychologiem a psychiatrą jest kluczowa, ponieważ łączy wsparcie terapeutyczne z medycznym.

Na przykład psychiatra może monitorować skutki uboczne leków i dostosowywać dawkowanie, podczas gdy psycholog zajmuje się aspektami emocjonalnymi i behawioralnymi.

Kiedy zgłosić się do psychologa, a kiedy do psychiatry?

Jeśli obniżony nastrój nie utrudnia codziennego funkcjonowania i nie towarzyszą mu poważne objawy jak przewlekły niepokój, problemy z koncentracją, zaburzenia snu czy bóle psychosomatyczne, psycholog jest odpowiednim specjalistą.

To dobry wybór, gdy pierwszy raz szukasz pomocy lub gdy szukasz wsparcia w radzeniu sobie z życiowymi problemami czy przy podejrzeniu początków depresji.

Psycholog nauczy Cię strategii radzenia sobie z problemami psychicznymi.

Natomiast do psychiatry należy się udać, gdy objawy są nasilone, uniemożliwiają normalne życie, pojawia się brak siły do życia, nieuzasadniony lęk czy myśli samobójcze.

Psychiatra jest niezbędny, gdy wymagana jest farmakoterapia lub diagnoza medyczna.

Warto również rozważyć wizytę u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który najpierw może wykluczyć przyczyny fizyczne (np. bóle głowy, zmęczenie, problemy jelitowe).

W przypadkach ciężkich, takich jak ryzyko samobójcze, leczenie może odbywać się w szpitalu psychiatrycznym lub na oddziale dziennym.

Metody leczenia depresji

Metody leczenia depresji są indywidualne i procesowe, wymagające cierpliwości.

Najlepsze rezultaty daje połączenie psychoterapii z farmakoterapią.

Psychoterapia, prowadzona przez psychologa lub psychoterapeutę (po dodatkowych studiach podyplomowych), trwa zwykle kilkanaście sesji i pomaga zwalczać przyczyny depresji poprzez wypracowanie nowych wzorców myślenia i zachowania.

To terapia krótko- lub średnioterminowa, skupiona na samoanalizie, rozwijaniu korzystnych zachowań i zmianie negatywnego myślenia na pozytywne.

Farmakoterapia, dostępna tylko u psychiatry, obejmuje leki takie jak selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI, np. fluwoksamina, fluoksetyna, paroksetyna, citalopram), inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI, np. wenlafaksyna, duloksetyna), trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (np. amitryptylina, doksepina) czy inhibitory monoaminooksydazy.

Skuteczność leków szacowana jest na 50-70%, z pierwszymi efektami po kilku tygodniach, a leczenie trwa zazwyczaj 9-12 miesięcy.

Współczesne antydepresanty nie uzależniają, mają mało skutków ubocznych i mogą być stosowane długoterminowo.

W ciężkich przypadkach konieczna jest hospitalizacja.

Zmiany stylu życia

Oprócz profesjonalnego leczenia, ważne jest wspieranie siebie i innych.

Dla osób z depresją zalecany jest zdrowy tryb życia: regularny sen (ok. 8 godzin), bliskie relacje, ograniczenie stresu, drobne przyjemności (spacer, muzyka), relaksacja, medytacja czy prowadzenie dziennika.

Aktywność fizyczna, co najmniej 3 razy w tygodniu po 45 minut (zgodnie z zaleceniami WHO), podnosi poziom endorfin i serotoniny, obniżając kortyzol.

Wspierając innych, unikaj banalnych pocieszeń jak „wszystko będzie dobrze”, nie podważaj autorytetu lekarza, zachęcaj stopniowo do aktywności i bądź wytrwały w zapewnieniach o możliwości wyleczenia.

Podsumowanie

Psycholog nie leczy depresji samodzielnie, ale jest nieocenionym wsparciem w tym procesie.

Kluczem jest wczesna interwencja i współpraca specjalistów.

Jeśli zauważasz objawy u siebie lub bliskich, nie zwlekaj z szukaniem profesjonalnej pomocy.

Pamiętaj, że depresja jest uleczalna i nie musi trwać latami.

Źródła

• Cuijpers P, Oud M, Karyotaki E, Noma H, Quero S, Cipriani A, Arroll B, Furukawa TA. Psychologic Treatment of Depression Compared With Pharmacotherapy and Combined Treatment in Primary Care: A Network Meta-Analysis. Ann Fam Med. 2021 May-Jun;19(3):262-270.
• Cuijpers P, Quero S, Noma H, Ciharova M, Miguel C, Karyotaki E, Cipriani A, Cristea IA, Furukawa TA. Psychotherapies for depression: a network meta-analysis covering efficacy, acceptability and long-term outcomes of all main treatment types. World Psychiatry. 2021 Jun;20(2):283-293.
• Persons JB, Thase ME, Crits-Christoph P. The role of psychotherapy in the treatment of depression: review of two practice guidelines. Arch Gen Psychiatry. 1996 Apr;53(4):283-90.

Dowiedz się więcej

• Terapia poznawczo-behawioralna a farmakoterapia: Porównanie metod leczenia
• Psycholog a psychiatra i psychoterapeuta – czym się różnią i do kogo się zgłosić?
• Jak wygląda wizyta u psychiatry?
• Co się robi na pierwszej wizycie u psychologa?
• Czy psycholog może stwierdzić depresję?

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej