ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to zaburzenie neurorozwojowe, które nie ogranicza się jedynie do występowania w okresie dzieciństwa.
Wiele osób dorosłych nadal doświadcza objawów, które wpływają na ich codzienne funkcjonowanie.
Jednym z mniej omawianych aspektów ADHD jest to, co wywołuje u tych osób frustrację i irytację.
Zrozumienie tych czynników może pomóc w lepszym wspieraniu osób z ADHD w ich codziennym życiu.
Diagnoza i leczenie ADHD u dorosłych
Diagnoza ADHD u dorosłych jest procesem wieloetapowym, który obejmuje:
- Wywiad kliniczny: Specjalista zbiera szczegółowe informacje na temat historii życia pacjenta, obecnych trudności oraz objawów występujących w dzieciństwie i dorosłości.
- Kwestionariusze i testy psychologiczne: Stosuje się narzędzia diagnostyczne, takie jak DIVA-5, które pomagają w ocenie objawów ADHD i ich wpływu na funkcjonowanie pacjenta.
- Ocena psychiatryczna: Na podstawie zebranych danych psychiatra może postawić diagnozę i zaproponować odpowiednie leczenie.
Leczenie ADHD u dorosłych zazwyczaj obejmuje:
- Farmakoterapię: Stosuje się leki stymulujące, takie jak metylofenidat, oraz niestymulujące, np. atomoksetynę, które pomagają w regulacji neuroprzekaźników odpowiedzialnych za uwagę i impulsywność.
- Psychoterapię: Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oraz dialektyczna terapia behawioralna (DBT) są skuteczne w pracy nad objawami ADHD, pomagając w rozwijaniu strategii radzenia sobie z trudnościami oraz w regulacji emocji.
- Coaching i wsparcie psychoedukacyjne: Pomagają w rozwijaniu umiejętności organizacyjnych, zarządzaniu czasem oraz w budowaniu świadomości na temat ADHD.
Czym jest dysregulacja emocjonalna?
Dysregulacja emocjonalna to trudność w kontrolowaniu i modulowaniu reakcji emocjonalnych, która często występuje u osób z ADHD.
Objawia się ona:
- Intensywnymi emocjami: Osoby z ADHD mogą doświadczać emocji w sposób bardziej intensywny niż inni, co prowadzi do gwałtownych reakcji na pozornie błahe sytuacje.
- Szybkimi zmianami nastroju: Nastrój może zmieniać się w krótkim czasie, co wpływa na stabilność emocjonalną i relacje interpersonalne.
- Trudnościami w uspokajaniu się: Po wybuchu emocji osoby z ADHD mogą mieć problem z powrotem do stanu równowagi, co wpływa na ich codzienne funkcjonowanie.
- Nadwrażliwością na krytykę: Osoby z ADHD mogą być szczególnie wrażliwe na krytykę lub odrzucenie, co może wywoływać silne reakcje emocjonalne.
Elementy utrudniającego codzienne funkcjonowanie
Nadmiar bodźców i brak struktury
Osoby z ADHD często mają trudności z filtrowaniem informacji i bodźców z otoczenia.
Hałas, jasne światła czy zbyt wiele równoczesnych zadań mogą prowadzić do przeciążenia sensorycznego.
Brak jasno określonych ram czasowych i struktury dnia również może być źródłem stresu i irytacji.
Oczekiwania społeczne i niezrozumienie
Społeczeństwo często oczekuje od jednostki określonych zachowań, takich jak punktualność, organizacja czy skupienie uwagi.
Dla osób z ADHD spełnienie tych oczekiwań może być trudne, co prowadzi do poczucia winy, wstydu i frustracji.
Brak zrozumienia ze strony otoczenia potęguje te negatywne emocje.
Trudności w zarządzaniu czasem
„Time blindness”, czyli trudność w postrzeganiu upływu czasu, jest częstym problemem w przypadku ADHD.
Osoby z tym zaburzeniem mogą mieć trudności z oceną, ile czasu zajmie wykonanie zadania, co prowadzi do spóźnień i niedotrzymywania terminów.
To z kolei wywołuje stres i irytację zarówno u nich, jak i u ich współpracowników czy bliskich.
Impulsywność i jej konsekwencje
Impulsywne działania, takie jak przerywanie innym w rozmowie czy podejmowanie pochopnych decyzji, mogą prowadzić do konfliktów interpersonalnych.
Po takich sytuacjach osoby z ADHD często odczuwają frustrację z powodu swojego zachowania, co może prowadzić do obniżenia ich samooceny.
Trudności w relacjach interpersonalnych
Problemy z koncentracją, zapominanie o ważnych datach czy nieumiejętność słuchania mogą wpływać negatywnie na relacje z innymi.
Osoby z ADHD mogą czuć się niezrozumiane lub odrzucane, co prowadzi do frustracji i izolacji społecznej.
Wewnętrzny niepokój i nadmierna aktywność
Nawet w spokojnych sytuacjach osoby z ADHD mogą odczuwać wewnętrzny niepokój i potrzebę działania.
Brak możliwości „wyłączenia się” i relaksu może prowadzić do chronicznego stresu i irytacji.
Niska tolerancja na frustrację
Osoby z ADHD często mają trudności z regulacją emocji, co oznacza, że nawet drobne niepowodzenia mogą wywoływać silne reakcje emocjonalne, takie jak złość czy płacz.
Ta niska tolerancja na frustrację może utrudniać codzienne funkcjonowanie i prowadzić do konfliktów.
Perfekcjonizm i samokrytyka
Paradoksalnie, wiele osób z ADHD dąży do perfekcji, co w połączeniu z trudnościami w koncentracji i organizacji prowadzi do chronicznego niezadowolenia z siebie.
Niezrealizowane cele i porównywanie się z innymi mogą wywoływać poczucie porażki.
Wpływ na życie zawodowe
W środowisku pracy osoby z ADHD mogą napotykać na trudności związane z organizacją, terminowością czy komunikacją.
Brak odpowiedniego wsparcia i zrozumienia ze strony pracodawców i współpracowników może prowadzić do stresu i wypalenia zawodowego.
Współwystępujące zaburzenia
ADHD często współwystępuje z innymi zaburzeniami, takimi jak depresja czy lęki.
Obecność dodatkowych problemów zdrowotnych może potęgować uczucie przytłoczenia i frustracji.
Jak można pomóc?
Zrozumienie i akceptacja ze strony otoczenia są kluczowe.
Osoby z ADHD mogą skorzystać z terapii poznawczo-behawioralnej, która pomaga w rozwijaniu strategii radzenia sobie z trudnościami.
W niektórych przypadkach pomocne mogą być również leki.
Ważne jest również, aby osoby z ADHD nauczyły się rozpoznawać swoje potrzeby i komunikować je otoczeniu.
Podsumowanie
ADHD u dorosłych to złożone zaburzenie, które wpływa na wiele aspektów życia.
Zrozumienie, co wywołuje frustrację i irytację u osób z ADHD, jest pierwszym krokiem do stworzenia wspierającego środowiska, które pozwoli im funkcjonować efektywnie i z poczuciem satysfakcji.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Soler-Gutiérrez A-M, Pérez-González J-C, Mayas J (2023). Evidence of emotion dysregulation as a core symptom of adult ADHD: A systematic review. PLoS ONE 18(1): e0280131. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0280131
- Williams OC, Prasad S, McCrary A, Jordan E, Sachdeva V, Deva S, Kumar H, Mehta J, Neupane P, Gupta A. Adult attention deficit hyperactivity disorder: a comprehensive review. Ann Med Surg (Lond). 2023 Apr 12;85(5):1802-1810. doi: 10.1097/MS9.0000000000000631.
Dowiedz się więcej
- ADHD: objawy
- Jak zachowuje się osoba z ADHD?
- Terapia CBT w leczeniu ADHD
- ADHD a życie zawodowe
- ADHD a relacje
