Przy stanach lękowych boli najczęściej klatka piersiowa (ucisk, kłucie), kark i barki (napięcie mięśniowe), głowa (ból napięciowy) oraz brzuch (skurcze i biegunka).
Dolegliwości fizyczne w stanach lękowych wynikają z biologii, tj. przewlekłej aktywacji układu współczulnego, który utrzymuje ciało w trybie zagrożenia i wywołuje objawy ciała.
Jak rozpoznać, że ma się stany lękowe?
Stany lękowe rozpoznaje się po stałym wzorcu psychicznego przeciążenia.
Najczęstsze objawy stanów lękowych to:
- ciągłe, trudne do zatrzymania zamartwianie się (o zdrowie, przyszłość, relacje, pracę)
- poczucie „wewnętrznego napięcia” lub bycia w gotowości, jakby coś miało się wydarzyć
- nadmierne analizowanie sytuacji (overthinking) i rozkładanie zdarzeń na „najgorsze scenariusze”
- trudność w kontrolowaniu myśli, które wracają mimo prób ich zatrzymania
- uczucie utraty kontroli nad własnym stanem psychicznym
- drażliwość i niska tolerancja na bodźce (hałas, rozmowy, presja czasu)
- problemy z koncentracją, „odcięcia” uwagi w trakcie pracy lub rozmowy
- poczucie ciągłego zagrożenia, nawet w neutralnych sytuacjach
- wewnętrzne napięcie bez wyraźnego powodu, które nie ustępuje po odpoczynku
- wycofywanie się z aktywności społecznych z powodu przewidywanego dyskomfortu lub lęku.
Co boli przy stanach lękowych?
Najczęściej występujące miejsca bólu w stanach lękowych (Mallorquí-Bagué i in. 2016):
- Klatka piersiowa – ucisk, kłucie, „ciężar”. Wynika z napięcia mięśni i przepony oraz hiperwentylacji.
- Głowa – ból napięciowy. Efekt stałego napięcia mięśni karku i czaszki.
- Brzuch – skurcze, ścisk. Aktywacja osi mózg–jelita i hamowanie układu trawiennego w trybie stresowym.
- Kark i barki – przewlekłe napięcie. Efekt utrzymanej gotowości mięśniowej do stawienia czoła zagrożeniu.
Objawy bólowe w lęku są związane z aktywacją układu autonomicznego, a nie uszkodzeniem tkanek.
Dlaczego stany lękowe powodują ból fizyczny?
Ból w stanach lękowych powstaje przez:
- przygotowywanie się organizmu do działania, dlatego napina mięśnie i przy długotrwałym utrzymywaniu zamienia się w bóle fizyczne
- szybki oddech wynikający z lęku obniża poziom CO₂, co powoduje zwężenie naczyń i wywołuje objawy takie jak ucisk w klatce, zawroty głowy i duszność
- mózg zaczyna interpretować normalne sygnały z ciała jako zagrożenie – lekko przyspieszone bicie serca lub napięty mięsień są odczytywane jako problem zdrowotny, co jeszcze bardziej zwiększa lęk i zamyka to koło dolegliwości.
„Pacjenci próbują szukać przyczyny bólu w ciele, zamiast w układzie nerwowym. W stanie przewlekłego lęku to psychika generuje ból – w ten sposób informuje o przeciążeniu, które nie zostało jeszcze zaopiekowanie. Nie dochodzi tu do prawdziwego uszkodzenia ciała.”
~ Natalia Kocur, Psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, Clinical Director (Dyrektorka Kliniczna) i założycielka Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk
Jak rozpoznać, że dolegliwości fizyczne są związane właśnie ze stanami lękowymi?
Ból lękowy ma trzy charakterystyczne cechy: zmienność, zależność od sytuacji emocjonalnej i brak powiązania z wysiłkiem fizycznym.
Jeśli objawy fizyczne nasilają się w momentach napięcia, rozmów, konfliktów lub skupienia uwagi na ciele, a słabną przy odwróceniu uwagi – to układ nerwowy jest głównym źródłem problemu i w ten sposób wskazuje na występowanie stanów lękowych.
W stanach lękowych obserwuje się też „wędrujący” charakter bólu: raz boli klatka piersiowa, innym razem – brzuch, a potem – głowa.
Dobierz specjalistę w kilku krokachJak zmniejszyć ból związany ze stanami lękowymi?
Leczenie bólu stanów lękowych nie skupia się na objawach, tylko na wyciszeniu układu nerwowego.
Jeśli układ współczulny pozostaje aktywny, objawy somatyczne się utrzymają.
Stany lękowe są najskuteczniej leczone w psychoterapii (zwłaszcza poznawczo-behawioralnej), gdzie pacjent już w ok. 10–15 sesji uczy się redukować reakcję lękową i przestaje wzmacniać objawy (Liu i in. 2019).
Kiedy warto skorzystać z pomocy?
Interwencja terapeutyczna jest uzasadniona gdy:
- ból utrzymuje się ponad 4–6 tygodni i zmienia lokalizację
- objawy powodują trudności w pracy, śnie lub kontaktach społecznych
- pojawia się stała potrzeba kontroli ciała (tętna, oddechu, objawów).
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dlaczego ból zmienia miejsce w ciele?
Bo źródłem bólu jest układ nerwowy, a nie uszkodzenie danego miejsca w ciele.
Czy stres może wywołać realny ból fizyczny?
Tak, np. przez utrzymane napięcie mięśni.
Czy ból w stanach lękowych może minąć całkowicie?
Tak, ale wymaga pracy terapeutycznej w kierunku wyciszenia reakcji lękowej i zmiany sposobu myślenia oraz zachowań (van Beugen i in. 2014).
Czy ból przy stanach lękowych jest ciągły czy pojawia się okresowo?
Ból w stanach lękowych nasila się w sytuacjach stresowych i ustępuje, gdy poziom lęku spada, nie jest więc stały.
Dlaczego bóle w stanach lękowych nasilają się w czasie wolnym?
W czasie wolnym jest mniej bodźców odwracających uwagę, dlatego mózg łatwiej koncentruje się na sygnałach z ciała, nasila się zamartwianie oraz napięcie.
Po czym odróżnić ból wywołany lękiem od objawów choroby fizycznej?
Ból związany z lękiem często zmienia nasilenie i lokalizację, pojawia się równocześnie z niepokojem oraz nie znajduje potwierdzenia w badaniach diagnostycznych.
Przewodnik po stanach lękowych
- Terapia zaburzeń lękowych w Pokonaj Lęk
- Stany lękowe: objawy, przyczyny i leczenie
- Kto leczy stany lękowe – psycholog czy psychiatra?
- Stany lękowe po śmierci bliskiej osoby
- Jak pomóc osobie, która ma stany lękowe?
- Domowe sposoby na stany lękowe
Źródła
- Liu J, Gill NS, Teodorczuk A, Li ZJ, Sun J. The efficacy of cognitive behavioural therapy in somatoform disorders and medically unexplained physical symptoms: A meta-analysis of randomized controlled trials. J Affect Disord. 2019 Feb 15;245:98-112.
- Mallorquí-Bagué N, Bulbena A, Pailhez G, Garfinkel SN, Critchley HD. Mind-Body Interactions in Anxiety and Somatic Symptoms. Harv Rev Psychiatry. 2016 Jan-Feb;24(1):53-60.
- van Beugen S, Ferwerda M, Hoeve D, Rovers MM, Spillekom-van Koulil S, van Middendorp H, Evers AW. Internet-based cognitive behavioral therapy for patients with chronic somatic conditions: a meta-analytic review. J Med Internet Res. 2014 Mar 27;16(3):e88.
