Dla wielu osób z ADHD codzienne wyzwania nie kończą się na trudnościach w koncentracji czy organizacji.
Zbyt często towarzyszą im również problemy emocjonalne, takie jak depresja i lęki, które potrafią utrudniać życie jeszcze bardziej.
Być może czujesz się przytłoczony, zniechęcony lub masz poczucie, że nie radzisz sobie z obowiązkami.
Jeśli tak, wiedz, że nie jesteś sam.
W tym artykule dowiesz się, jak ADHD jest związane z depresją i lękami, oraz jak możesz zastosować konkretne strategie, które pomogą ci lepiej radzić sobie z tymi wyzwaniami.
Kluczowe wnioski
- ADHD często współwystępuje z depresją i lękami, te zaburzenia rozwijają się równocześnie przez mechanizmy takie jak: trudności funkcjonowania, niska samoocena, konflikty interpersonalne, stres oraz wzajemne nasilanie się objawów.
- Skuteczne strategie leczenia lęków, depresji i ADHD obejmują terapię poznawczo-behawioralną, farmakoterapię, aktywność fizyczną, techniki relaksacyjne i wsparcie społeczne.
- Leki stosowane w ADHD nie podwyższają ryzyka depresji, a poprawa objawów ADHD może wręcz obniżyć poziom depresji.
ADHD a depresja i lęki – jakie są powiązania?
ADHD, depresja i lęki to trzy zaburzenia, które często występują razem, co może znacznie utrudniać codzienne życie.
Choć każde z tych zaburzeń ma swoje unikalne objawy i przyczyny, istnieje wiele punktów stycznych, które sprawiają, że osoby z ADHD mogą być bardziej narażone na rozwój depresji i lęków.
Oto, jakie mechanizmy leżą u podstaw tego powiązania:
- Trudności w codziennym funkcjonowaniu: osoby z ADHD często mają problemy z koncentracją, organizowaniem swojego czasu, a także z dotrzymywaniem terminów i realizowaniem zadań.
- Niska samoocena: chroniczne problemy związane z ADHD, takie jak impulsywność, zapominanie o ważnych zadaniach czy trudności w utrzymaniu porządku, mogą sprawiać, że osoby z tym zaburzeniem zaczynają postrzegać siebie jako „nieudolne” lub „gorsze” od innych.
- Problemy w relacjach interpersonalnych: impulsywność, trudności w słuchaniu innych oraz nadmierna aktywność mogą prowadzić do konfliktów z rodziną, przyjaciółmi czy współpracownikami. Osoby z ADHD mogą odczuwać brak wsparcia społecznego lub czuć się niezrozumiane, co z kolei może prowadzić do poczucia osamotnienia, a w efekcie – rozwoju depresji i lęków.
- Stres i nadmierne obciążenie emocjonalne: długotrwały stres może prowadzić do wypalenia emocjonalnego, zmniejszonego poziomu energii oraz obniżenia nastroju, co sprzyja rozwojowi depresji. Dodatkowo, osoby z ADHD często doświadczają większego napięcia w sytuacjach wymagających skupienia, co może prowadzić do lęków związanych z przyszłością i obawą przed niepowodzeniem.
- Wzajemne nasilanie się objawów: depresja i lęki mogą nasilać objawy ADHD, a z kolei trudności związane z ADHD mogą pogłębiać objawy depresji i lęków. Na przykład, trudności w koncentracji mogą utrudniać wykonanie codziennych obowiązków, co może pogłębiać poczucie bezradności i niepokoju. Z kolei objawy depresji, takie jak zmniejszona energia czy motywacja, mogą utrudniać zarządzanie objawami ADHD. Ta wzajemna interakcja sprawia, że leczenie obu zaburzeń jednocześnie staje się bardziej złożone.
Jak radzić sobie z ADHD, depresją i lękami?
Warto pamiętać, że choć ADHD, depresja i lęki mogą współistnieć, skuteczne leczenie tych zaburzeń jest możliwe.
Oto kilka sposobów, które mogą pomóc w radzeniu sobie z tymi problemami:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – CBT to jedna z najbardziej skutecznych form terapii, zarówno w leczeniu ADHD, depresji i lęków. Terapia ta pomaga pacjentom rozpoznać negatywne myśli, które wpływają na ich emocje i zachowania, oraz nauczyć się nowych strategii radzenia sobie z trudnościami. W przypadku ADHD terapia ta skupia się na poprawie organizacji, zarządzaniu czasem i redukcji impulsywności.
- Farmakoterapia – w niektórych przypadkach leki mogą pomóc w leczeniu zarówno objawów ADHD, jak i współistniejącej depresji czy lęków. Leki stymulujące (np. metylofenidat) i niestymulujące (np. atomoksetyna) mogą poprawić koncentrację, podczas gdy leki przeciwdepresyjne lub przeciwlękowe (np. SSRI) mogą pomóc w radzeniu sobie z emocjami.
- Aktywność fizyczna – regularne ćwiczenia fizyczne pomagają w redukcji stresu, poprawiają nastrój i zwiększają poziom energii. Aktywność fizyczna może poprawić koncentrację, a także zmniejszyć objawy depresji i lęku, wspierając zdrowie psychiczne.
- Techniki relaksacyjne – mindfulness, medytacja czy techniki oddechowe pomagają w redukcji stresu i lęków. Regularne praktykowanie tych metod może pomóc w poprawie koncentracji i zarządzaniu emocjami, co jest szczególnie ważne w przypadku osób z ADHD.
- Wsparcie społeczne – wsparcie od rodziny, przyjaciół i terapeuty może być kluczowe w leczeniu depresji i lęków. Otoczenie, które jest pełne zrozumienia i akceptacji, może pomóc w redukcji poczucia osamotnienia i wbudować poczucie pewności siebie.
Czy leki na ADHD mogą powodować depresję?
Stosowanie leków na ADHD nie jest bezpośrednią przyczyną rozwoju depresji.
Przeciwnie, wśród osób leczonych farmakologicznie zauważono mniejsze ryzyko wystąpienia depresji w porównaniu do osób, które nie stosowały leków na ADHD.
Badanie wykazało, że leki stosowane w leczeniu ADHD, w tym najczęściej stosowane stymulanty (np. metylofenidat, amfetaminy), nie zwiększają ryzyka depresji.
Zamiast tego, poprawa kontroli objawów ADHD, takich jak impulsywność i trudności z koncentracją, może prowadzić do zmniejszenia poziomu stresu i poprawy jakości życia, co może pomóc w redukcji objawów depresji.
Umów się na psychoterapię
Źródła
- Zhang, Y., Liao, W., Rao, Y., Gao, W., & Yang, R. (2024). Effects of ADHD and ADHD medications on depression and anxiety in children and adolescents: A systematic review and meta-analysis.. Journal of psychiatric research, 181, 623-639 . https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2024.12.022.
- Chang, Z., D’Onofrio, B., Quinn, P., Lichtenstein, P., & Larsson, H. (2016). Medication for Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder and Risk for Depression: A Nationwide Longitudinal Cohort Study. Biological Psychiatry, 80, 916-922. https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2016.02.018.
Dowiedz się więcej
- Jak kontrolować ADHD bez leków?
- Terapia CBT w leczeniu ADHD
- Jak się „leczy” ADHD?
- Jaka terapia dla osób z ADHD?
- Czy z ADHD da się wyleczyć?
- Jak zdiagnozować ADHD?
