Terapia psychodynamiczna: na czym polega, kiedy stosować

Terapia psychodynamiczna to jeden z najstarszych, ale wciąż bardzo skutecznych sposobów pracy nad sobą.

Skupia się na tym, co dzieje się głęboko pod powierzchnią codziennych myśli – na emocjach, wspomnieniach i relacjach z przeszłości. 

Dla kogo jest ta forma terapii?

Kiedy warto po nią sięgnąć?

I czy trzeba mówić o dzieciństwie?

Od psychoanalizy do terapii psychodynamicznej

Pierwotnym fundamentem terapii psychodynamicznej jest psychoanaliza, czyli koncepcja jednego z najbardziej znanych psychologów na świecie – Zygmunta Freuda.

Psychoanaliza jest metodą poznania i leczenia człowieka.

Nurt ten skupia się na badaniu nieświadomych procesów psychicznych, aby zrozumieć źródła ludzkiego zachowania, myślenia i emocji.

Podstawowym założeniem psychoanalizy jest to, że wiele z naszych działań, myśli i uczuć jest kształtowanych przez ukryte siły, których nie jesteśmy świadomi.

Freud uważał, że dzieciństwo odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu się naszej osobowości i że wydarzenia i doświadczenia z tego okresu mogą mieć długotrwały wpływ na nasze życie dorosłe.

Chociaż psychoanaliza nie jest już aż tak dominującą metodą terapeutyczną jak kiedyś, jej wpływ na psychologię i psychoterapię jest nadal ogromny.

Współcześnie, psychoanaliza nadal służy jako fundament dla wielu innych szkół psychoterapii – w tym terapii psychodynamicznej.

Nurt psychodynamiczny także zakłada istnienie (przynajmniej częściowo) nieuświadomionych sił i również upatruje w tym ważnej roli doświadczeń z czasu dzieciństwa.

Początkowo terapeuta psychodynamiczny podejmuje interwencje w celu łagodzenia dyskomfortu, a następnie, poprzez wspólną pracę z pacjentem, kieruje uwagę na obecność negatywnych wzorców, aby opracować strategie prowadzące do zmiany.

Terapia psychodynamiczna bazuje na psychoanalizie, ale przyjmuje nieco inną formę.

Na czym polega terapia psychodynamiczna – charakterystyka

Głównym celem tej formy terapii jest zrozumienie nieznanych lub niejasnych aspektów siebie, z możliwością wpływania na nie w trakcie terapii.

W terapii psychodynamicznej istnieje siedem głównych cech, które wyróżniają ją spośród innych podejść terapeutycznych:

1. Zorientowanie na afekt i wyrażanie emocji: Terapeuci psychodynamiczni skupiają się na badaniu i wyrażaniu szerokiego spektrum emocji pacjenta, włączając w to także te trudne i nieświadome uczucia. Uznaje się, że zrozumienie emocji jest kluczowe dla wprowadzenia pozytywnych zmian.
2. Eksploracja prób uniknięcia niepokojących myśli i uczuć: Unikanie trudnych doświadczeń jest powszechne. Terapeuci psychodynamiczni pomagają pacjentom zidentyfikować i zbadać te mechanizmy obronne oraz przyczyny leżące u ich źródeł.
3. Identyfikacja powtarzających się tematów i wzorców: Terapeuci psychodynamiczni koncentrują się na identyfikowaniu i zrozumieniu powtarzających się wzorców myślenia, zachowań i doświadczeń pacjenta, które mogą prowadzić do trudności życiowych.
4. Omawianie doświadczeń z przeszłości: Zrozumienie wpływu przeszłych doświadczeń na teraźniejszość jest kluczowe w terapii psychodynamicznej. Badanie wcześniejszych relacji i doświadczeń może pomóc pacjentowi w rozwiązaniu obecnych problemów.
5. Koncentracja na związkach interpersonalnych: Związki interpersonalne odgrywają kluczową rolę w życiu każdego z nas. Terapeuci psychodynamiczni za priorytet ustanawiają zdolność pacjenta do satysfakcjonującej interakcji z innymi.
6. Koncentracja na relacji terapeutycznej: Relacja pomiędzy terapeutą a pacjentem jest istotnym elementem terapii psychodynamicznej. Powtarzające się wzorce interpersonalne pacjenta często manifestują się w relacji terapeutycznej i stanowią obiekt badań i zmian.
7. Eksploracja świata fantazji: Terapeuci psychodynamiczni zachęcają pacjentów do swobodnego wyrażania swoich myśli i fantazji. Badanie tych treści może prowadzić do lepszego zrozumienia siebie i swoich potrzeb.

Ostatecznym celem terapii psychodynamicznej jest nie tylko złagodzenie objawów, ale także zwiększenie pozytywnych aspektów funkcjonowania psychicznego pacjenta.

Poprzez refleksję, eksplorację i samoświadomość w bezpiecznym i autentycznym kontekście terapeutycznym, pacjent może osiągnąć większą elastyczność w działaniach i większe zadowolenie z życia interpersonalnego.

Terapia psychodynamiczna – najważniejsze informacje

Terapia psychodynamiczna pomaga ludziom rozpoznać stłumione emocje i nieuświadomione kwestie, które mogą mieć wpływ na ich obecne zachowanie i samopoczucie.

Czasami ludzie zachowują się lub reagują w określony sposób z powodów, których tak naprawdę nie zdają sobie sprawy.

Do kogo kierowana jest terapia psychodynamiczna? W jakich przypadkach jest skuteczna?

Terapia psychodynamiczna może być pomocna dla bardzo różnych osób – zarówno tych, które zmagają się z poważnymi trudnościami psychicznymi, jak i tych, które po prostu chcą lepiej zrozumieć siebie.

Sprawdza się szczególnie wtedy, gdy masz poczucie, że Twoje problemy mają głębsze korzenie – w dawnych przeżyciach, trudnych relacjach czy nieuświadomionych emocjach.

Analizując wyniki badań okazało się, że terapia psychodynamiczna jest skuteczna w podobnym stopniu jak inne formy terapii (np. terapia poznawczo-behawioralna) w przypadku pewnych zaburzeń.

Niektóre z najczęstszych grup osób, które mogą skorzystać z tego typu terapii to:

• Osoby z zaburzeniami osobowości: Terapia psychodynamiczna może być pomocna dla osób z zaburzeniami osobowości, takimi jak borderline, narcystyczne czy unikowe zaburzenie osobowości. Pomaga zgłębić i zrozumieć korzenie tych zaburzeń oraz pracować nad relacjami interpersonalnymi.
• Osoby z depresją i lękiem: Terapia psychodynamiczna może być skuteczną opcją dla osób cierpiących na depresję, lęki, czy też inne zaburzenia nastroju. Pomaga ona w identyfikowaniu i rozumieniu głęboko zakorzenionych emocji i myśli, które mogą przyczyniać się do tych zaburzeń.
• Osoby z problemami związanymi z relacjami: Terapia psychodynamiczna może być przydatna dla osób mających trudności w relacjach międzyludzkich, w tym związanych z rodziną, partnerstwem czy przyjaciółmi. Pomaga ona zrozumieć wzorce relacyjne i uczyć się bardziej zdrowych form komunikacji i interakcji.
• Osoby pragnące samorozwoju: Terapia psychodynamiczna może być również dla tych, którzy chcą zgłębiać swoją psychikę, lepiej zrozumieć siebie i swoje motywacje oraz osiągnąć większą samoświadomość i samorealizację.

Kiedy psychoterapia psychodynamiczna może być szczególnie skuteczna?

• Gdy jesteś gotów na dłuższy proces – ta terapia nie daje szybkich rozwiązań. Ale jeśli pozwolisz sobie na czas i cierpliwość, możesz dojść do trwałych zmian.
• Gdy chcesz zrozumieć swoje konflikty wewnętrzne – np. czujesz, że ciągle coś Cię blokuje, masz sprzeczne potrzeby albo nie wiesz, skąd się biorą Twoje emocje.
• Gdy chcesz nauczyć się lepiej rozumieć siebie – terapia psychodynamiczna rozwija zdolność do samoobserwacji i refleksji, co ma duże znaczenie także w codziennym życiu.

Warto jednak zauważyć, że terapia psychodynamiczna nie jest dla każdego.

Niektóre osoby mogą preferować bardziej skoncentrowane i krótsze formy terapii, takie jak terapia poznawczo-behawioralna.

Ważne jest również, aby znaleźć terapeutę, z którym pacjent czuje się komfortowo i z którym może nawiązać głęboką, opartą na zaufaniu relację terapeutyczną.

Ile czasu trwa terapia psychodynamiczna?

W przeciwieństwie do pełnej psychoanalizy (która tradycyjnie może trwać bardzo długo, nawet kilka lat i wymaga częstych spotkań, nawet kilka razy w tygodniu), terapia psychodynamiczna jest często krótsza i spotkania odbywają się raz lub dwa razy w tygodniu.

To jak długo będzie ostatecznie trwać proces terapeutyczny, jest kwestią indywidualną.

Terapia psychodynamiczna w praktyce – jak wygląda terapia w tym nurcie?

Terapia psychodynamiczna to przede wszystkim rozmowa.

Ale nie jest to zwykła rozmowa – to bezpieczna przestrzeń, w której możesz mówić o wszystkim, co przychodzi Ci do głowy.

Czasem są to bieżące sprawy, innym razem wspomnienia z dzieciństwa, sny, fantazje, emocje, które trudno nazwać – albo po prostu cisza.

I wszystko to jest ważne.

Nie musisz mieć przygotowanej „listy tematów” – terapeuta będzie Ci towarzyszył w odkrywaniu tego, co naprawdę wpływa na Twoje samopoczucie.

Może się zdarzyć, że zaczniesz od opowieści o czymś codziennym, a z czasem dotrzesz do głębszych uczuć, potrzeb i konfliktów, które przez lata pozostawały ukryte.

Terapia psychodynamiczna często koncentruje się na:

• poznaniu własnych emocji – nie tylko tych oczywistych, ale też tych, które zostały zepchnięte na dalszy plan,
• szukaniu przyczyn obecnych trudności w doświadczeniach z przeszłości, zwłaszcza z dzieciństwa,
• rozpoznawaniu schematów – powtarzających się sytuacji, reakcji, ról, jakie przyjmujesz w relacjach,
• uświadomieniu sobie, czego naprawdę potrzebujesz – nawet jeśli nigdy wcześniej nie było na to miejsca.

Bardzo ważnym elementem terapii jest relacja z terapeutą.

To, w jaki sposób rozmawiacie, jak się czujesz w kontakcie z nim, może wiele powiedzieć o tym, jak przeżywasz inne relacje w swoim życiu.

Czasem emocje, które pojawiają się w terapii (złość, zależność, rozczarowanie, bliskość), są „próbką” Twoich codziennych schematów i pozwalają zrozumieć, skąd się biorą trudności.

Terapeuta nie daje prostych rad.

Jego zadaniem nie jest mówić Ci, co robić, ale pomóc Ci zrozumieć siebie i swoje reakcje – tak, abyś sam mógł podejmować bardziej świadome decyzje.

Terapia odbywa się zazwyczaj raz lub dwa razy w tygodniu, a długość całego procesu zależy od Twoich potrzeb – niektórzy korzystają z niej kilka miesięcy, inni kilka lat.

Wszystko zależy od tego, jak głęboko chcesz pracować i co chcesz osiągnąć.

Czym się różni terapia poznawczo-behawioralna od psychodynamicznej?

Wybór właściwej formy terapii może być kluczowy dla osiągnięcia pożądanych efektów w leczeniu problemów emocjonalnych i psychicznych.

Wśród wielu dostępnych opcji dwie popularne metody to terapia poznawczo-behawioralna i terapia psychodynamiczna.

Choć obie mogą być skuteczne, istnieją istotne różnice w podejściu i technikach stosowanych w tych dwóch metodach.

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) opiera się na założeniu, że nasze myśli, uczucia i zachowania są ze sobą powiązane i wpływają na siebie nawzajem.

W ramach CBT terapeuta pomaga pacjentowi zidentyfikować i zmienić negatywne myśli i przekonania oraz skuteczniej radzić sobie ze swoimi emocjami poprzez modyfikację zachowań.

Główne cechy terapii poznawczo-behawioralnej to:

• Skoncentrowane na teraźniejszości: CBT skupia się na teraźniejszych myślach, uczuciach i zachowaniach pacjenta, a nie na przeszłych doświadczeniach czy wewnętrznych konfliktach.
• Krótkoterminowe podejście: CBT często jest krótkoterminową terapią, która skupia się na rozwiązaniu konkretnych problemów w określonym czasie.
• Wykorzystanie technik behawioralnych: Terapia poznawczo-behawioralna często wykorzystuje techniki behawioralne, takie jak trening umiejętności społecznych, czy desensytyzacja.

Terapia psychodynamiczna, zainspirowana teorią psychoanalizy, skupia się na zrozumieniu głębszych, nieświadomych sił i motywacji, które wpływają na zachowanie jednostki.

Terapeuci psychodynamiczni pomagają pacjentom zgłębić swoje emocje, zrozumieć związki między przeszłością a teraźniejszością oraz rozwiązać wewnętrzne konflikty.

Główne cechy terapii psychodynamicznej to:

• Skupienie na przeszłości i nieświadomych procesach: Terapia psychodynamiczna skupia się na zrozumieniu wpływu przeszłych doświadczeń, w tym wczesnych relacji z rodzicami, na teraźniejsze zachowanie i myślenie.
• Długoterminowe podejście: Terapia psychodynamiczna jest zazwyczaj długoterminowym procesem, który wymaga czasu na zgłębienie i zrozumienie głęboko zakorzenionych problemów.
• Analiza wolnych skojarzeń: Terapeuci psychodynamiczni często korzystają z analizy wolnych skojarzeń, aby zgłębić nieświadome procesy pacjenta.

Kiedy wybierać terapię poznawczo-behawioralną, a kiedy psychodynamiczną?

Terapia poznawczo-behawioralna może być lepszym wyborem dla osób, które chcą skoncentrować się na konkretnych problemach teraźniejszych, takich jak lęki, fobie czy zaburzenia nastroju.

Terapia psychodynamiczna może być bardziej odpowiednia dla osób, które chcą zgłębić nieświadome przyczyny swoich problemów emocjonalnych i relacyjnych oraz rozwiązać długotrwałe konflikty.

Przykłady technik stosowanych w nurcie psychodynamicznym

Terapia psychodynamiczna, wywodząca się z psychoanalizy, opiera się na założeniu, że wiele naszych emocji i trudności wynika z nieuświadomionych konfliktów wewnętrznych.

W trakcie terapii terapeuta pomaga pacjentowi stopniowo je odkrywać i lepiej zrozumieć.

Jednym z ważnych elementów pracy terapeutycznej jest analiza oporu.

Opór to naturalna reakcja – pojawia się wtedy, gdy zaczynamy zbliżać się do tematów, które są dla nas zbyt bolesne, trudne albo niechciane.

Może to wyglądać jak unikanie pewnych tematów, zmienianie tematu, milczenie, a nawet podważanie sensu terapii.

Zamiast naciskać, terapeuta stara się zrozumieć, z czego ten opór wynika i pomóc pacjentowi zobaczyć, co za nim stoi.

Praca z oporem może prowadzić do ważnych odkryć – często właśnie tam ukryte są emocje i potrzeby, których do tej pory nie byliśmy świadomi.

W pracy z oporem terapeuci korzystają m.in. z:

• Klaryfikacji – pomagają lepiej zrozumieć, co stoi za trudnością w poruszeniu danego tematu,
• Konfrontacji – zwracają uwagę na coś, co pacjent omija lub czego się boi, w bezpieczny i wspierający sposób,
• Interpretacji – pokazują powtarzające się schematy, które mogą mieć swoje źródło w przeszłości.

Dzięki takim technikom pacjent z czasem zaczyna lepiej rozumieć siebie, swoje emocje i wybory – a to pierwszy krok do trwałej zmiany.

Podsumowanie

Terapia psychodynamiczna stanowi skuteczne narzędzie w leczeniu wielu zaburzeń psychicznych, pozwalając pacjentom na głębsze zrozumienie siebie i swoich relacji.

Poprzez eksplorację nieświadomych procesów psychicznych, terapeuci pomagają pacjentom nauczyć się zdrowszych mechanizmów radzenia sobie i prowadzić bardziej satysfakcjonujące życie emocjonalne dzięki terapii psychodynamicznej.

Źródła

• Shedler, J. (2010). Skuteczność terapii psychodynamicznej. American Psychologist, 65.
• Żechowski, C. (2017). Teoria emocji i popędów–od Sigmunda Freuda do Jaaka Pankseppa. Psychiatria Polska, 51(6), 1181-1189.
• Kamasz, E., & Pilarska, N. Psychoterapia w ujęciu psychodynamicznym.
• Steinert, C., Hoyer, J., Munder, T., Leichsenring, F., & Rabung, S. (2017). Psychodynamic Therapy: As Efficacious as Other Empirically Supported Treatments? A Meta-Analysis Testing Equivalence of Outcomes.. The American journal of psychiatry, 174 10, 943-953 . https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2017.17010057.
• Giannopoulos, E., Hilsenroth, M., & Diener, M. (2025). Therapist affect focus and patient outcomes in psychodynamic therapy: An updated systematic review and meta-analysis.. Psychotherapy. https://doi.org/10.1037/pst0000568.
• Leichsenring, F., Luyten, P., Hilsenroth, M., Rabung, S., Keefe, J., Barber, J., Steinert, C., Leweke, F., & Abbass, A. (2015). Psychodynamic therapy meets evidence-based medicine: a systematic review using updated criteria.. The lancet. Psychiatry, 2 7, 648-60 . https://doi.org/10.1016/S2215-0366(15)00155-8.

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej