Terapia CBT w leczeniu ADHD

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) nie dotyczy wyłącznie dzieci – coraz częściej diagnozowany jest również u dorosłych.

W świetle badań i doświadczeń klinicznych, jednym z najskuteczniejszych narzędzi terapeutycznych okazuje się terapia poznawczo-behawioralna (CBT).

Dlaczego?

Bo uczy nie tylko kontroli objawów, ale i skutecznych strategii radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami.

Czym jest ADHD i jakie są jego objawy?

ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) to zaburzenie neurorozwojowe, które objawia się trzema głównymi grupami symptomów: trudnościami z koncentracją uwagi, nadmierną impulsywnością oraz nadpobudliwością ruchową.

U dzieci mogą to być: problemy z utrzymaniem uwagi, częste zapominanie, gubienie rzeczy, trudności z organizacją oraz nadmierna aktywność.

U dorosłych objawy mogą obejmować: dezorganizację, trudności w wykonywaniu wielu zadań jednocześnie, przerywanie wypowiedzi innych, zapominalstwo oraz trudności w skupieniu się na zadaniach wymagających dłuższej uwagi.

Znaczenie własnej psychoedukacji

Psychoedukacja odgrywa kluczową rolę w leczeniu ADHD.

Jej celem jest nie tylko zwiększenie wiedzy o samym zaburzeniu, ale przede wszystkim dostarczenie praktycznych strategii i ćwiczeń, które pomagają w codziennym funkcjonowaniu.

Programy psychoedukacyjne oferują narzędzia do skutecznego zarządzania objawami ADHD, uczą technik organizacji czasu, radzenia sobie z impulsywnością oraz poprawiają umiejętności komunikacyjne

Czym jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT)?

CBT to podejście psychoterapeutyczne, które skupia się na związku pomiędzy myślami, emocjami i zachowaniem.

Zakłada, że zmiana schematów myślenia może prowadzić do zmiany emocji i zachowań – także tych wynikających z objawów ADHD, takich jak impulsywność, trudności w koncentracji czy brak organizacji.

W kontekście ADHD CBT działa na dwóch poziomach:

1. Modyfikacja przekonań i myśli automatycznych – osoby z ADHD często zmagają się z niską samooceną, przekonaniami o byciu „niezdolnym” lub „leniwym”. CBT uczy, jak te przekonania kwestionować i zmieniać.
2. Uczenie umiejętności behawioralnych – organizacja czasu, planowanie, radzenie sobie z rozproszeniem i prokrastynacją to konkretne umiejętności rozwijane w terapii.

CBT dla dzieci i młodzieży z ADHD

Terapia CBT u dzieci jest dostosowana do ich wieku i poziomu rozwoju poznawczego.

Praca odbywa się często z udziałem rodziców – kluczowa jest psychoedukacja i nauka modelowania zachowań.

Dzieci uczą się identyfikowania emocji, rozpoznawania sytuacji wyzwalających impulsywność i stosowania alternatywnych strategii radzenia sobie.

Przykładowe techniki CBT u dzieci z ADHD:

• techniki relaksacyjne i trening uważności (mindfulness),
• systemy nagród i motywatorów behawioralnych,
• strategie rozwiązywania problemów i planowania.

CBT w terapii dorosłych z ADHD

Dorośli z ADHD mierzą się nie tylko z objawami, ale też ich długofalowymi skutkami: wypaleniem, niską samooceną, trudnościami zawodowymi i relacyjnymi.

Terapia CBT pomaga im odbudować poczucie sprawczości i wprowadzić porządek w codzienne funkcjonowanie.

W CBT dla dorosłych stosuje się m.in.:

• planowanie zadań w oparciu o konkretne cele i priorytety,
• techniki zarządzania czasem i rozpraszaczami,
• interwencje dotyczące prokrastynacji,
• trening funkcji wykonawczych (np. pamięci roboczej, elastyczności poznawczej).

Co istotne, CBT może być również skutecznie łączona z farmakoterapią.

Techniki CBT w leczeniu ADHD

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) oferuje szereg technik pomocnych w leczeniu ADHD, takich jak:

• Restrukturyzacja poznawcza: identyfikowanie i zmiana negatywnych wzorców myślenia.
• Planowanie i organizacja: nauka skutecznego zarządzania czasem i zadaniami.
• Techniki radzenia sobie z rozproszeniem: strategie pomagające w utrzymaniu koncentracji.
• Trening umiejętności społecznych: poprawa interakcji interpersonalnych.

Te techniki są dostosowywane indywidualnie do potrzeb pacjenta i mogą być stosowane zarówno w terapii indywidualnej, jak i grupowej.

Kiedy warto rozważyć CBT?

CBT rekomendowana jest szczególnie wtedy, gdy:

• objawy ADHD wpływają na codzienne życie (np. pracę, naukę, relacje),
• osoba z ADHD doświadcza współwystępujących trudności jak: lęk, depresja czy niska samoocena,
• stosowane leczenie farmakologiczne nie przynosi pełnych rezultatów lub powoduje skutki uboczne.

Jak długo trwa terapia?

Czas trwania terapii CBT jest indywidualny i zależy od wielu czynników, takich jak nasilenie objawów czy cele terapeutyczne.

Zazwyczaj terapia CBT trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, z sesjami odbywającymi się raz w tygodniu. Jedna sesja trwa zazwyczaj 50 minut.

Konsekwencje nieleczenia ADHD

Brak leczenia ADHD może prowadzić do poważnych konsekwencji, takich jak:

• Problemy w relacjach interpersonalnych: trudności w utrzymaniu stabilnych związków.
• Zaburzenia psychiczne: zwiększone ryzyko depresji, lęków oraz innych zaburzeń nastroju.
• Problemy zawodowe: trudności w utrzymaniu pracy, niska produktywność.
• Zwiększone ryzyko uzależnień: sięganie po substancje psychoaktywne jako forma radzenia sobie z objawami.

Podsumowanie

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) stanowi jedno z najlepiej udokumentowanych i skutecznych podejść w leczeniu ADHD, zarówno u dzieci, jak i dorosłych.

Pomaga nie tylko zredukować objawy, ale przede wszystkim budować trwałe zmiany w sposobie myślenia i działania.

Dzięki temu osoby z ADHD mogą odzyskać kontrolę nad swoim życiem i funkcjonować w sposób bardziej zrównoważony.

Źródła

• Liu CI i in., Effectiveness of cognitive behavioural-based interventions for adults with attention-deficit/hyperactivity disorder extends beyond core symptoms: A meta-analysis of randomized controlled trials, Psychology and Psychotheraphy, 2023 Sep; 96(3):543-559. doi: 10.1111/papt.12455.
• Mei-Rong Pan i in., A comparison of efficacy between cognitive behavioral therapy (CBT) and CBT combined with medication in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD), Psychiatry Research, 2019, vol. 279, s. 23-33, https://doi.org/10.1016/j.psychres.2019.06.040.

Dowiedz się więcej

• ADHD – przyczyny, objawy, leczenie
• Jak zachowuje się osoba z ADHD?
• Czy z ADHD da się wyleczyć?
• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – kompleksowy przewodnik

Weryfikacja merytoryczna

Natalia Kocur - Psycholog, Psychoterapeutka

Założycielka Centrum Psychoterapii “Pokonaj Lęk”   Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Certyfikowana Psychoterapeutka Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej (certyfikat nr 1500). Ekspertka zdrowia psychicznego. Więcej